Кіріспе
Орталық Америкадан шыққан араб маймылының түрі.
Джеффридің араб маймылы (Ateles geoffroyi), сондай-ақ қара қолды араб маймылы немесе Орталық Америка араб маймылы деп те аталады. Түрдің атауы geoffroyi француз натуралисі Этьен Джеффри Сент-Илердің құрметіне берілген. Араб маймылы түрлерінің саны туралы пікірлер біртұтас емес. Келлог пен Голдман (1944) жіктемелерін жүндің түсіне, ал Гроувз (1989) жүндің түсі мен географиялық таралуына негіздеген. Келлог пен Голдман Джеффридің араб маймылын қара бас, қол және білектерінің қара түсімен басқа түрлерден ажыратқан. Жақындағы зерттеулер түрлерді ажыратуға митохондриялық ДНК-ны пайдаланады. Коллинз бен Даубахтың (2000, 2001, 2006) зерттеулері Джеффридің араб маймылының қызыл бетті араб маймылына қарағанда, ақ маңдайлы араб маймылына (A. belzebuth) және қоңыр араб маймылына (A. hybridus) жақын екенін көрсетеді. Осы зерттеулерге сәйкес, A. paniscus шамамен 3,27 миллион жыл бұрын басқа араб маймылдарынан бөлініп шыққан, ал араб маймылдары 3,59 миллион жыл бұрын жүнді маймылдар мен муирикулерден бөлініп шыққан. Портер және басқалардың бұрынғы зерттеулері айқайлайтын маймылдардың басқа Atelid-терден 10 миллион жыл бұрын бөлініп шыққанына сендіреді. Кейбір мамандар A. g. azuerensis және A. g. frontatus түрлерін де жарамды кіші түрлер деп таниды. Фроелих (1991), Коллинз бен Даубах (2001) және Нивес (2005) сияқты басқа мамандар A. fusciceps-ті A. geoffroyi-мен бірдей деп санайды. Осы тұжырымдама бойынша, қара бас араб маймылының екі кіші түрі Джеффридің араб маймылының қосымша кіші түрлерін құрайды: A. g. fusciceps және A. g. rufiventris. Жергілікті тұрғындардың байқауынша, ең оңтүстік кіші түр, капотты араб маймылы (A. g. grisescens), Колумбияның Панама шекарасына жақын аймақтарда да кездесуі мүмкін. Колумбияның батысында және Панаманың солтүстік-шығысында оның орнын қара бас араб маймылы (A. fusciceps) иеленеді, оны кейбір приматологтар Джеффридің араб маймылының кіші түрі деп есептейді. Гефройдің араб маймылдарының жоғары тығыздығы көбінесе мәңгі жасыл орманды аймақтарда кездеседі.
Физикалық сипаттама
Джеффридің жәндік маймылы Жаңа әлемдегі ең ірі маймылдардың бірі. Оның ұзындығы шамамен және салмағы шамамен арасында болады. Құйрығы денесінен ұзын, ұзындығы арасында құрайды. Дене түсі түр-түріне және популяциясына байланысты өзгереді, сары, қызғылт, тотық түсті, қоңыр немесе қара болуы мүмкін. Қолдары аяқтарынан 25%-ға ұзын. Баяу саусағы тек қана дамылмаған, бірақ саусақтары ұзын және мықты, сондықтан қолдары ілмек тәрізді. Ұзын қолдары мен ілмек тәрізді қолдары Джеффридің жәндік маймылына ағаш бұтақтарының астында қолдарымен серуендеуге мүмкіндік береді. Жефройдың аналық жәндік маймылдарының клиторисі үлкен және сыртқа шығыңқы болып, еркек мүшесіне ұқсайды. Осы себепті, әйелдерді кейде адамдар еркек деп жаңылыстырады. Олар 20-42 мүшеден тұратын үлкен топтарда, яғни бөлініп-қосылатын қоғамдастықтарда өмір сүреді. Кіші топтарда әдетте екіден алтыға дейін мүше болады, ал кейде кіші топтар тіпті түнде де негізгі топтан бөлек қалады. Төрт аяғымен жүру, жүгіру және тауға өрлеуден басқа, Джеффридің жәндік маймылы бірнеше түрлі тіректік қозғалыс түрлерін пайдаланады. Бракция, яғни қолдармен серуендеу және құйрығының көмегімен ілмектелу – ең көп таралған қозғалыс түрі. Одан аз таралған түрлеріне құйрығымен ілініп серуендеу және бұтақтың астында төрт аяғымен жүру жатады. Зерттеулер Джеффридің жәндік маймылы басқа жәндік маймыл түрлеріне қарағанда тіректік қозғалысты аз жиі пайдаланатынын көрсеткен. Бұл зерттеулерде ұсынылған ыңқылдардың басқа да мақсаттары – саяхат кезінде топтың басқа мүшелерімен дауыстық байланысты сақтау және топ мүшелерін басқа топтардың мүшелерінен ажырату. Бұл ойлау қабілеті жәндік маймылдардың жеміс-жидектермен қоректенуіне бейімделуі болуы мүмкін, себебі олар көптеген түрлі тағамдарды және олардың орналасқан жерлерін анықтап, есте сақтауға тиіс.
Its body color varies by subspecies and population, and can be buff, reddish, rust, brown or black. The arms are about 25% longer than the legs. The thumb is only vestigial, but the fingers are long and strong, making the hands hook like. The long arms and hook like hands allow Geoffroy's spider monkey to brachiate, that is, swing by its arms beneath the tree branches. The clitoris of female Geoffroy's spider monkeys is large and protrudes, looking like a penis. As a result, females are sometimes mistaken for males by human observers. It lives in fission–fusion societies, large groups with a typical 20 to 42 members, which split into smaller subgroups to forage during the day. Subgroups typically number two to six members, and sometimes the subgroups remain separate from the main group even through the night. In addition to walking or running on four limbs and climbing, Geoffroy's spider monkey uses several forms of suspensory locomotion. Brachiation, or swinging from the arms with assistance from the prehensile tail, is the most common form of suspensory locomotion. Less common forms include swinging while suspended by the tail, and walking on four limbs under a branch. Studies have indicated the Geoffroy's spider monkey uses suspensory locomotion less frequently than other spider monkey species. Other purposes of whinnies suggested by this research have included maintaining vocal contact with other group members while traveling and distinguishing between group members and members of other groups. This mental capacity may be an adaptation to spider monkeys' frugivorous diets, which require them to be able to identify and memorize many different types of foods and their locations.
Диета
Джеффридің өрмекші маймылы көбінесе жеміс жейді – әсіресе піскен және шырындыларын – және тамақтану уақытының 70–80% жеміс жеуге кетеді. Оның тамағының қалған бөлігінің көп бөлігі жапырақтан тұрады. Жас жапырақтар жемісте жетіспейтін белокты қамтамасыз ету үшін өте маңызды. Оның тағамына гүлдер, қабық, жәндіктер, бал, тұқымдар және бүршіктер де кіреді. Басқа өрмекші маймылдар сияқты, Джеффридің өрмекші маймылы да ағаш қуыстарынан және ағаштардағы бромелиялардан су ішеді, бірақ басқа өрмекші маймылдардан айырмашылығы, ол жер бетіндегі су көздерінен де су ішеді. Бүткілдер мен ірі жыландар да потенциалды жемтіктер болып табылады. Дегенмен, зерттеушілер Джеффридің өрмекші маймылын жемтік еткенін көрген жоқ. Джеффридің өрмекші маймылы Панамадағы Барро Колорадо аралында жойылды. 1912 жылға дейін аң аулау жергілікті популяцияны жойды. Алайда, 1959-1966 жылдар аралығында, түрді Барро Колорадоға қайта енгізуге әрекет жасалды. Кем дегенде 18 маймыл қайта енгізілді, бірақ олардың тек бесеуі – бір еркек және төрт ұрғашы – тірі қалды. Бұл шағын топ өркендеді, және 2003 жылға қарай аралдағы маймылдардың саны 28-ге жетті.
Мәдениетте
Мексикалық суретші Фрида Калоның 1938 жылғы «Маймылмен автопортрет» осы түрді бейнелейді; суретші олардың бірнешеуін үй жануарлары ретінде өсірген.