Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Боливиялық қызыл ұлытау (Alouatta sara) – ұлытау маймылының бір түрі, Жаңа әлем маймылының түрі және Боливияға ғана тән. Ол жаңбырлы ормандарда, оның ішінде өзендер мен маусымдық су тасқынына ұшырайтын ормандарда кездеседі.
Ауқым
Боливиялық қызыл ұраншы Ателидалар тұқымдастығының бір бөлігі; Ателидалар – Жаңа әлем маймылдарының кіші тұқымдастығы, оған түрлі өрмекші және жүн маймылдары кіреді. Олардың денесі қызғылт-сары түсті түкпен жабылған. Қызыл ұраншылар тек Оңтүстік Американың неоторпикалық аймағында ғана кездеседі, Боливия, Бразилия, Колумбия, Эквадор, Француз Гвианасы, Гайана, Перу, Суринам, Тринидад және Тобаго, сондай-ақ Венесуэла сияқты елдерде таралған. Олар Колумбияның солтүстік-батысынан шығысқа және оңтүстікке қарай Бразилияның шығысындағы Амазонка өзеніне дейін созылып жатыр. Оларды көбінесе тропикалық ормандарда, сондай-ақ өзендер мен маусымдық су толатын ормандарда, теңіз деңгейінен 1000 метрден жоғары, ылғалды және құрғақ ормандардың биік жерлерінде кездестіруге болады. Олар көбінесе биік тауларда мекендейді.
Физикалық сипаттама
Боливиялық қызыл ұңғыма маймылының денесі жақсы жетілген, ол ең көп дене ұзындығына жете алады. Қызыл ұңғыма маймылдарының бұлшық еттері дамыған, тұтқалай құйрығы бар, ол бұтақтарды ұстауға және тіпті олардан секіруге мүмкіндік береді. Еркектердің бойы шамамен 52,3 - 56,9 см, ал салмағы шамамен 5,9 - 7,7 кг. Аналықтары кішідірек, шамамен 46,7 - 49,8 см бойымен және 4,5 - 6,4 кг салмағымен. Олардың қолдары мен аяқтары ұзын. Ұңғыма маймылдарының қолдары мықты және епті. Олар негізінен жапырақтармен қоректенеді, сондай-ақ жаңғақтар, тұқымдар, жемістер және гүлдерді де жақсы көреді.
Мінез-құлық
Қызыл айқайлаушылар бірден үш еркек және екіден жеті әйелден тұратын топтарда өмір сүреді. Еркектердің жеке топтарындағы еркектер, төбе еркекпен күресіп, әйелдер тобын басып алуға тырысады. Қызыл айқайлаушы еркегі таңертең ерте тұрып, 2 мильге дейін естілетін дауысымен орманды оятады. Олар түнде де ұйықтамас бұрын қайтадан айқайлайды, ал басқа топтардағы еркектер оларға жауап береді, өйткені бұл олардың аумақтарының үстіне жатпауы үшін орналасқан жерлерін білуге көмектеседі. Қызыл айқайлаушылар жаңбырды ұнатпайды, сондықтан жаңбыр жауғанда ағаштарға тығылып, наразылық білдіріп айқайлайды. Олар ягуарлардан қашып, ағаштардың биік жерінде тұрып, оларға таяқтар мен бұтақтар лақтырады. Егер басқа топ басып келсе, еркектер ағымдағы еркектерден әйелдер тобын тартып алуға тырысады; олар барлық шағатайларды өлтіріп, өз ұрпақтарын дүниеге келтіру үшін әйелдермен жұптасады. Әйелдер өз шағатайларын қорғауға тырысады, бірақ олар кішкентай болғандықтан көбінесе сәтті бола алмайды.
Қосымша ақпарат
Қызыл ұңғыр өмірі 20 жылға созылады, ал олардың басты жауы – ягуарлар. Орталық және Оңтүстік Америкада қызыл ұңғырдың шамамен алты түрі бар, олар күніне 15 сағат ұйықтайды. Жаңа әлемдегі жануарлардың ішінде ең жоғары дауысқа олар ие. Көбінесе ағаштарда бола тұра, олар өте жақсы жүзе алады. Ұңғырдың балалары 18-24 ай бойы ана сүтімен қоректенеді.