Томочичи: Саванна қаласын құрушы және бейбітшілік көшбасшысы

Кіріспе

Крик тайпасының басшысы (1644–1741)

Томочичи (то мо чи чи') (шамамен 1644 – 5 қазан 1741) 18 ғасырда қазіргі Саванна, Грузия орналасқан жердегі Ямакрау қаласының бас басшысы болған. Ол Джеймс Оглторпқа Саванна қаласын салу үшін Ямакрау-Блаффтағы жерді сыйға берді. Ол Грузияның ерте тарихындағы маңызды тарихи тұлға болып саналады. Қоныс ілеген алғашқы жылдары жергілікті халық пен жаңа британдық қоныс жайлаушылар арасындағы негізгі делдал ретінде, ол екі топ арасындағы бейбіт қарым-қатынастарды орнатуға және Грузияның табысқа жетуіне үлкен үлес қосты.

Өмір

Оның ерте өмірінің көп бөлігі белгісіз болса да, Томочичи белгісіз себептермен крик тайпасынан қуылған және бірнеше ізбасарларымен бірге қазіргі Саванна, Джорджияға қоныстанған. Ол крик тайпасының мүшесі болған және Каролина колониясындағы отарлаушылармен алғашқы қарым-қатынастарға қатысқан. Шамамен 1730 жылы Томочичи крик және ямаси индейлерінен құрылған өзінің ямакрау тайпасын құрды, себебі екі тайпа британдықтар мен испандықтармен болашақ қарым-қатынастар туралы келіспеген. Оның тобы, шамамен екі жүз адам, Саванна өзенінің жоталарында қоныстанды, өйткені бұл жер оның ата-бабаларының қабірлері болған және британдық саудагерлерге жақын орналасқан. 1733 жылдың ақпанында генерал Джеймс Оглторп пен оның серіктері аймаққа келгенде, көршілес үнді тайпаларымен әділ келіссөздер жүргізу қажеттігін түсінді, әйтпесе олардың кәсіпорны сәттілікке жетпейді. Криктің анасы және ағылшын әкесінің қызы Мэри Масгроув және оның күйеуі Джон генерал мен басшы үшін аудармашылар қызметін атқарды. Томочичи бұрын британдық отарлаушылармен байланыс жасаған, сондықтан ол қорқыныш сезімсіз, бірақ сақ болды. Қартайған батырдың бірнеше мүмкіндігі болды, бірақ ол жаңа келгендерді қабылдап, сауда мен дипломатиялық байланыстарды пайдалану үшін Саваннаны құруға рұқсат беруді шешті. 1732 жылы Грузияның отарлық хартасы құрылған кезде (осы жылы отарлық харта жасалды), Томочичи Грузиядағы алғашқы британдық отарлаушылардың өмір бойы досы болып қалды, отарлаушыларға Төменгі криктермен келісімге қол қоюға көмектесті (сондай-ақ криктермен бұрынғы келіспеушіліктерді шешті). Джеймс Оглторп 1737 жылдың 9 маусымында жазған хатында былай деді: «Біздің колонияға үндістердің дінін өзгертуге мүмкіндік ашылған сияқты. Мен олардың басшыларымен көп сөйлестім, олардың барлық сөздері олардың дінін өзгертуіне ешқандай кедергі жоқ екенін көрсетті, бірақ олардың тілін жақсы түсінетін адам оларға діннің құпияларын түсіндіруі керек, өйткені христиан дінінің моральдық бөлігіне келетін болсақ, олар оны түсінеді және оған келіседі. Олар неке адалдығын бұзуды жек көреді және көп әйел алуды мойындамайды. Ұрлық крик тайпасы арасында белгісіз нәрсе, бірақ учистер арасында жиі және тіпті құрметті. Олар кісі өлтіруді өте қорқынышты қылмыс деп санайды, бірақ жауды немесе оларға зиян келтірген адамды өлтіруді өлтіру деп санамайды. Олар құрмет деп атаған кек алу құмарлығы және біздің саудагерлерден үйренген маскүнемдік олардың шынайы христиан болуына кедергі келтіретін екі үлкен кедергі болып көрінеді. Бірақ бұл екі мәселе бойынша да олар ақылға құлақ естіп, ром ішуге қатысты, мен жақын адамдарымды одан жақсы бөліп алдым. Кек алу туралы айтатын болсақ, олардың арасында әділеттіліктің билігі болмағандықтан, олар өздеріне зиян келтірген адамды өлтіруге мәжбүр, басқаларды солай етуден сақтау үшін; бірақ олар неке адалдығын бұзу немесе кісі өлтіруден басқа ешқандай зиян кек алуға лайық деп ойламайды. Олар егер ер адам неке адалдығын бұзатын болса, онда күйеуі оның құлағын кесіп, кек алуы керек деп санайды. Егер ол тым мықты болса, онда күйеуі оны бірінші мүмкіндікте өлтіреді. Кісі өлтіру ісі бойынша, туысқандары келесі адам өлтірушіні өлтіруге міндетті, әйтпесе ол өмір сүретін елде оның аты-жөнін білмейді. Ал атқарушы биліктің әлсіздігі соншалық, Жазбаларда айтылғандай, қанды кек алушыдан басқа жазалаудың басқа жолы жоқ. Себебі олардың ешбір тайпасында мәжбүрлеуші күш жоқ. Олардың патшалары тек көндіруге ғана шамасы жетеді. Олардың билігі тек қана өздерінің ақсақалдарын және басшыларын шақырып алып, өздері дұрыс деп тапқан нәрсені үзіліссіз ұсынуда ғана. Олар сөйлеп болғаннан кейін, басқалардың бәрі өз пікірлерін еркін білдіре алады және олар бір-бірімен келісілген шешімге келгенше бірге ой бөліседі. Бұл қиын мәселелерге арналған кеңестер кейде екі күнге созылады және әрқашан өте ыстыққандықпен және қарапайымдықпен өткізіледі. Егер олар мәселеге қатысты бірауыздан шешімге келе алмаса, онда кеңес үзіледі, бірақ егер олар бірауыздан (әдетте олар келіседі) онда олар жас жігіттерді шақырып, оларға шешімді орындауды ұсынады, олардың ең күшті және ең тірі сөздерімен. Шын мәнінде, олар маған әрекеттері мен сөздері бойынша толық шешендікке ие екенін көрсетті; және, жаман аудармашыларға рұқсат етумен, олардың көптеген сөздері грек және рим жазбаларында біз ең жоғары бағалайтын сөздерге тең. Олар әдетте өздерінің сөздерінде теңеулер мен метафораларды қолданады. Олардың теңеулері маған мүлдем жаңа болды және әдетте керемет дұрыс және жақсы жеткізілді. Бірақ басшылары арасындағы кеңестерде олар лаконикалық және қысқа болады. Қорыта айтқанда, жас жігіттерге сөйлегенде олар көбінесе құмарлыққа шақырады, ал ақсақалдарға сөйлегенде тек ақылға жүгінеді. Мысалы, Томочичи маған алғашқы сөйлегенде, басқа нәрселермен қатар, «Міне, кішкентай сыйлық» деді және маған ішкі жағына бүркіттің басы мен қауырсыны суреттелген бизон терісін сыйлады. Ол мені оны қабылдауға шақырды, өйткені бүркіт жылдамдықты білдіреді, ал бизон күшті. Ағылшыздар құс сияқты жылдам және аң сияқты күшті, өйткені, біріншісі сияқты, олар жердің ең шеткі бұрыштарынан теңіз арқылы ұшып келді; және екіншісі сияқты, ешкім оларға қарсы тұра алмады. Бүркіттің қауырсындары жұмсақ және махаббатты білдіреді, ал бизон терісі соғыс және қорғауды білдіреді, сондықтан ол біздің кішкентай отбасыларымызды жақсы көріп, қорғайтынымызды үміттенеді. Черікі тайпасының бірі соғыс туралы қауесеттің себебімен губернаторға келгенде, губернатор оған ештеңеден қорықпауға, еркін сөйлеуге рұқсат берді. Ол ақылмен жауап берді: «Мен әрқашан еркін сөйлеймін, неден қорықпау керек? Мен қазір достарымның арасындамын және тіпті жауларымның арасында да қорыққан емеспін». Менің бұйрығыммен Каролина қайықтарының біріндегі маскүнем, үндіні ұрып, ақылға келгенше тізгінге байлап қойғанда, Томочичи маған қайықшыны кешіруді өтінді, бірақ мен оны кешірмеймін, егер ұрылған үнді де оны кешіруді қаласа. Томочичи одан оны кешіруді өтінді, бірақ ол жазалау арқылы қанағаттануды талап етті, сонда Томочичи былай деді: «О, Фонсека (өйткені оның аты осы еді), бұл ағылшыз маскүнемдік күйінде сені ұрды, егер оны соның үшін ұрса, ағылшыз, егер үнді маскүнемдік күйінде оларды ұрса, үндіні ұруды күтеді. Сен маскүнемдікке бейім екеніңді және ұруды ұнатпайтыныңды білесің». Фонсека көнді және маған адамды кешіруді өтінді. Мен оған кешірім берген соң, Томочичи мен Фонсека оны босатып алды, бұл оның қауіпсіздігі олардың араласуына байланысты екенін көрсету үшін жасалғанын байқадым. Томочичи өзінің халқының білім алуын қалады. Ол Джон Уэсли мен Чарльз Уэслидің досы Бенджамин Ингаммен бірге 1736 жылдың қыркүйегінде ашылған Иренде үнді мектебін құру үшін жұмыс істеді. Британдықтардың алғашқы бес жылында Томочичи жаңа колонияға бағалы көмек көрсетті. Оглторптың келгенінен бір жыл өткен соң, үнді басшысы оның отбасының және Төменгі крик тайпаларының шағын делегациясымен бірге Англияға оралып қайтты. Онде Томочичи өз халқы үшін маңызды британдық шенеуніктермен көптеген кездесулерде сарапшылықпен келіссөздер жүргізді. 1734 жылдың 1 тамызында ол Кенсингтон сарайында II Георг патшасымен кездесіп, патшаға бейбітшілік белгісі ретінде бүркіттің қауырсындарын сыйлады. Томочичидің саяхаты оған Грузияның отарлық хартасының ратификациясына қатысуға мүмкіндік берді (1732 жылы отарлық харта жасалды), Томочичи британдық отарлаушылардың өмір бойы досы болып қала берді, Грузиядағы отарлаушыларға Төменгі криктермен келісімге қол қоюға көмектесті (сондай-ақ криктермен бұрынғы келіспеушіліктерді шешті).

Although much of his early life is unknown, Tomochichi was exiled from the Creek nation for unclear reasons and, along with several followers, he first settled in what is now Savannah, Georgia. Presumably, he was Creek and participated in their early activities with settlers in the colony of Carolina. In about 1730 Tomochichi created his own tribe of Yamacraw from an assortment of Creek and Yamasee Indians after the two nations disagreed over future relations with the British and the Spanish. His group, approximately two hundred people, settled on the bluffs of the Savannah River because the location was the resting place of his ancestors and had close proximity to British traders. When General James Oglethorpe and his fellow settlers reached the region in February 1733, they realized the need to negotiate fairly with the neighboring Indian tribes or risk the success of their enterprise. Mary Musgrove, daughter of a Creek mother and an English father, and her husband, John, served as interpreters for the general and the chief. Tomochichi had had previous contact with British colonists, making him unafraid yet cautious. The aging warrior had several different options available, but he decided to receive the new arrivals and to give them permission to establish Savannah in order to take advantage of trading and diplomatic connections. By the time of the establishment of the colonial charter of Georgia in 1732 (the colonial charter was contributed in the same year), Tomochichi remaining a lifelong friend of the early British colonists, helping the settlers in Georgia negotiate a treaty with the Lower Creeks (as well as settling previous disagreements with the Creek). James Oglethorpe wrote the following account in a letter dated June 9, 1737:"There seems a Door opened to our Colony towards the Conversion of the Indians. I have had many Conversations with their chief Men, the whole Tenour of which shews there is nothing wanting to their Conversion, but one, who understands their Language well, to explain to them the Mysteries of Religion; for as to the moral Part of Christianity they understand it and assent to it. They abhor Adultery, and do not approve of Plurality of Wives. Theft is a thing not know among the Creek Nation, tho' frequent, and even honourable, amongst the Uchees. Murder they look upon as a most abominable Crime, but do not esteem the killing of an Enemy, or one that has injured them, Murder. The Passion of Revenge, which they call Honour, and Drunkenness, which they learnt from our Traders, seem to be the two greatest Obstacles to their being truly Christians: But upon both these Points they hear Reason; and with respect to drinking of Rum, I have weaned those near me a good deal from it. As for Revenge, they say, as they have no executive Power of Justice amongst them, they are forced to kill the Man who has injured them, in order to prevent others from doing the like; but they do not think that any Injury, except Adultery, or Murder, deserves Revenge. They hold, that if a Man commits Adultery, the injur'd Husband is oblig'd to have Revenge, by cutting off the Ears of the Adulterer, which if he is too sturdy and strong to submit to, then the injured Husband kills him the first Time that he has an Opportunity so to do with Safety. In Cases of Murder, the next in Blood is obliged to kill the Murderer, or else he is looked upon as infamous in the Nation where he lives; and the Weakness of the executive Power is such, that there is no other way of Punishment but by the Revenger of Blood, as the Scripture calls it. For there is no coercive power in any of their Nations. Their Kings can do no more than persuade. All the Power that they have is no more than to call their old Men and their Captains together, and to propound to them, without Interruption, the Measures they think proper. After they have done speaking, all the others have Liberty to give their Opinions also, and they reason together till they have brought each other into some unanimous Resolution. These Conferences in Matters of great Difficulty have sometimes lasted two Days, and are always carried on with great Temper and Modesty. IF they do not come into some unanimous Resolution upon the Matter, the Meeting breaks up: but if they are Unanimous (which they generally are) then they call in the young Men, and recommend to them the putting in Execution the Resolution, with their strongest and most lively Eloquence. And, indeed, they seem to me, both in Action and Expression, to be thorough Masters of true Eloquence; and, making Allowances for badness of Interpreters, many of their Speeches are equal to those which we admire most in the Greeks and Roman Writings. They generally in their Speeches use Similies and Metaphors. Their Similies were quite new to me, and generally wonderful proper and well carried on. But in the Conferences among their chief Men they are more Laconick and concise. In fine, in speaking to their young Men they generally address to the Passions; in speaking to their old Men they apply to Reason only. For Example, Tomo chi chi, in his first set Speech to me, among other Things said, Here is a little Present; and then gave me a Buffalo's Skin, painted on the Inside with the Head and Feathers of an Eagle. He desired me to accept it because the Eagle signified Speed, and the Buffalo Strength. That the English were as swift as the Bird, and as strong as the Beast, since, like the first, they flew from the utmost Parts of the Earth over the vast Seas; and, like the second, nothing could withstand them. That the Feathers of the Eagle were soft, and signified Love; and the Buffalo's Skin war, and signified protection, therefore he hoped that we would Love and Protect their little Families. One of the Indians of the Cherichee Nation being come down to the Governor upon the Rumour of the War, the Governor told him that he need fear nothing, but might speak freely. He answer'd smartly, 'I always speak freely; what should I fear? I am now among my Friends, and I never feared even among my Enemies.' Another Instance of their short manner of speaking was when I ordered one of the Carolina Boatmen, who was drunk, and had beaten an Indian, to be tied to a Gun till he was sober in order to be whipped; Tomo chi chi came to me to beg me to pardon the Boatman, which I refused to do, unless the Indian, who had been beaten, should also desire the Pardon for him. Tomo chi chi desired him so to do; but he insisted on Satisfaction by the Punishment of the Man; upon which Tomo chi chi said, 'O Fonseka (for that was his Name) this Englishman being drunk, has beat you; if he is whipt for so doing, the Englishman will expect, that, if an Indian should insult them when drunk, the Indian should be whipt for it. When you are drunk you are quarrelsome, and you know you love to be drunk, but you don't love to be whipt.' Fonseka was convinced and begged me to pardon the Man. As soon as I granted it, Tomo chi chi and Fonseka ran and untied him; which I perceived was done to shew that he owed his Safety to their Intercession." Tomochichi wanted his people to be educated. He worked with Benjamin Ingham, a friend of John Wesley and Charles Wesley, to create an Indian school at Irene that opened in September 1736. During the first five years of British settlement, Tomochichi provided invaluable assistance to the new colony. One year after Oglethorpe's arrival, the Indian chief accompanied him back to England along with a small delegation of family and Lower Creek tribesmen. There, Tomochichi expertly fulfilled the position as mediator for his people during numerous meetings with important British dignitaries. He met King George II at Kensington Palace on August 1, 1734, and gave the King eagle feathers as a token of peace. Tomochichi's travel allowed him to be present for the ratification of the Articles of Friendship and Commerce, the treaty that both he and Oglethorpe established allowing British settlers to settle in Yamacraw Bluff in what would be named Savannah. He politely followed English mannerisms in his public appearances while pushing for recognition and realization of the demands of his people for education and fair trade. Upon his return to Georgia, Tomochichi met with other Lower Creek chieftains to reassure them of the honest intentions of these new arrivals and convinced them to establish an alliance with the British colonial authorities in Georgia. After Oglethorpe returned to Georgia in February 1736, the chief received John Wesley, minister of Savannah, his brother Charles, and their friend Benjamin Ingham. Tomochichi reiterated his requests for Christian education for his tribe, but John Wesley rebuffed him with complex replies. Ingham, on the other hand, assisted in creating an Indian school at Irene, which opened in September 1736 much to the delight of the elderly chieftain. The same year, Tomochichi and Oglethorpe participated in an expedition to determine the southern boundaries of Georgia and helped mediate interactions with the Spanish. Tomochichi exerted his best efforts to maintain peace, and Oglethorpe regularly asked his friend for advice and assistance in achieving this goal. In February 1739, the subject met with a diplomatic delegation of Choctaws who were meeting with the British colonial authorities in Savannah. During the summer of 1739 Oglethorpe made an unprecedented journey to Coweta, deep in Indian Territory, to bolster his connections to the Lower Creeks, which resulted in a mutually favorable treaty. Tomochichi was unable to partake directly in Oglethorpe's negotiations; instead, he lay at home in his village fighting a serious illness.

Өлім және мұра

Томочичи 1739 жылғы 5 қазанда қайтыс болды. Оның нақты жасы туралы мәліметтер әртүрлі болғанымен, тарихшылар мен замандастары оның қайтыс болғанда 95 жаста болғандығы туралы келіседі. 1739 жылы қайтыс болғанға дейін ол крик тайпасына патшаның оларға қаншалықты жақсы қарым-қатынас жасағанын есінде сақтауын және олардың мәңгілік дос болып қалатынын үміттенедін айтты. Колония оған қоғамдық жерлеу рәсімін өткізді, ал Оглеторп табын көтеруші болды. Оның Грузия колониясына қосқан үлесі британ әскери қабірлеумен тойланды, ал қабір орны жақын жерден жиналған «Тас пирамидасымен» белгіленді. Оның әйелі Сенауки және жүрек туысы Тунахови тайпаны басқаруға қалды, бірақ ол үндістер мен қоныс аударушылар арасындағы бейтарап делдал ретінде ешкімді тағайындамады. Оның қабірін белгілеген ескерткіштің құлауының себебі белгісіз, пирамида туралы соңғы мәлімет 1759 жылға дейін сақталған. 1870-ші жылдардың басында осы орында тағы бір ескерткіш салынды, бұл жолы ортасында әшекейлі гүлзар бар топырақ үйіндісі болды, ол басқа жергілікті алаңдарда салынған кем дегенде төрт басқа үйінді мен гүлзарға ұқсас. Гүлзарды жиі Томочичиге арналған ескерткіш деп жаңылыстырады, бұл қателік 1937 жылғы Savannah Morning News газетінде жарияланған мақаладан туындаған. Кейіннен гүлзар Вильям Вашингтон Гордонға арналған ескерткіш салу үшін алынып тасталды, ол Орталық Джорджия теміржолының негізін қалаушы және Скауттар қыздарының негізін қалаушы Джульетт Гордон Лоудың атасы еді. Томочичиге ескерткіш орнатылмағанына наразы болған Гордонның келіні Нелли Гордон оның есіміне арналған жаңа ескерткіш – әшекейлік мыс тақтасы бар үлкен гранит тас орнатты, ол 1899 жылғы 21 сәуірде түпнұсқа құрылыстың оңтүстік-шығысына орнатылды. Кейіннен Грузия тарихи комиссиясы Саваннаның Райт алаңына үлкен белгі орнатты, онда Ямакрау вождісінің жетістіктері егжей-тегжейлі сипатталған. Саваннадағы Томочичи федералды ғимараты мен АҚШ соты оның құрметіне аталды.

Tomochichi died on October 5, 1739, and while sources differ over his exact age, historians and contemporary observers generally agree that he was 95 when he died. Before he died in 1739, he told the Creek Indians to remember how well the King treated them and he hoped that they would remain friends forever. He was given a public funeral by the colony, with Oglethorpe serving as a pallbearer. His contributions to the colony of Georgia were celebrated with a British military funeral, and the grave site was commemorated with a marker of "a Pyramid of Stone" collected from the vicinity. Senauki, his wife, and his nephew, Toonahowi, were left in charge of the tribe, but he appointed no one to take his place as the impartial mediator between the Indians and the settlers. The monument marking his gravesite was destroyed under unknown circumstances, the last known mention of the pyramid being in 1759. In the early 1870s, another monument was built on the site, this time an earthen mound with a decorative planter in the center, identical to at least four other mounds and planters built in other local squares. The planter is commonly mis identified as the monument to Tomochichi, a mistake that arises from a 1937 Savannah Morning News article. The planter was later removed to make way for the William Washington Gordon Monument, honoring the founder of the Central of Georgia Railroad and the grandfather of Juliette Gordon Low, founder of the Girl Scouts. Upset with the lack of monument for Tomochichi, Gordon's daughter in law, Nellie Gordon, had a new monument to his memory, a large granite boulder with a decorative copper plate, installed southeast of the original structure on April 21, 1899, by the Georgia Society of The National Society of The Colonial Dames of America. The Georgia Historical Commission later placed a large marker in Savannah's Wright Square, which details the achievements of the Yamacraw chieftain. Savannah's Tomochichi Federal Building and U. S. Courthouse was named in his honor.