Кіріспе

Музыкалық белгілер – музыкалық жазудағы таңбалар мен символдар, олар музыкалық шығарманың қалай орындалуының әртүрлі жақтарын көрсетеді. Көптеген музыкалық элементтер туралы ақпаратты жеткізу үшін символдар бар, оның ішінде тарандық биіктік, ұзақтығы, динамикасы немесе музыкалық ноталардың артикуляциясы; темп, өлшем, форма (мысалы, бөлімдер қайталана ма) және нақты ойнау техникасы туралы ерекшеліктер (мысалы, қандай саусақтарды, клавишаларды немесе педальдарды қолдану керек, аспапты илеу немесе тарту керек пе, немесе аспаптың иігі жоғары немесе төмен жылжуы керек пе).

Желілер

Таяқ / таяк Таяқ – биіктікті көрсету үшін қолданылатын бес сызықты таяқ (британ тілінде көбінесе "stave" деп аталады). Әрбір сызық немесе аралық нотаның атауын көрсетеді: A, B, C, D, E, F, G. Сызықтар мен аралықтар тік жоғары қарай әліпбилік ретпен кезегімен орналасып, биіктіктің өсуін көрсетеді. "G" нотасынан жоғарыдағы келесі нота әрқашан "A" болады. Көбінесе таяққа кілт қосылады, ол бір сызықты нақты бір биіктікке бекітеді, ал қалған сызықтар мен аралықтар әліпби бойынша анықталады. Қосымша сызықтар (ledger lines) Бұл сызықтар (және олар құрайтын аралықтар) таяқтағы ноталардан жоғары немесе төменгі биіктіктерді көрсетеді. Суретте таяқтың үстінде және астында бір-бір қосымша сызық көрсетілген, бірақ қажет болса бірнеше қосымша сызық қолданылуы мүмкін. Баралық сызық (bar line) Баралық сызықтар музыканы өлшемдерге ("баралар") бөледі, олардың әрқайсысы белгіленген уақыт өлшеміне сәйкес келеді. Кейде олар бірнеше таяқты біріктіру үшін кеңейтіліп, үлкен таяқ қолданылғанда немесе дирижерлік партияда ұқсас аспаптар тобын көрсету үшін қолданылады. Екі баралық сызық (double bar line) Бұл музыкадағы өзгерістерді, мысалы, жаңа бөлімді немесе жаңа тональностьды/уақыт өлшемін көрсетеді. Қалың екі баралық сызық (bold double bar line) Бұл шығарманың немесе бөлімнің аяқталғанын көрсетеді. Нүктелі баралық сызық (dotted bar line) Күрделі уақыт өлшемдерін оқуды жеңілдету үшін оларды қысқа сегменттерге бөлуге қолданылады. Тірек (brace) Тірек бір уақытта ойналатын екі немесе одан көп таяқты біріктіру үшін қолданылады, әдетте, бір орындаушымен, көбінесе үлкен таяқ қолданылғанда. Үлкен таяқ пианино, арфа, орган және кейбір белгілі бір биіктіктегі соққылы аспаптар үшін қолданылады. Кейбір ескі мәтіндерде тірекке "accolade" деп те айтылады және оның дизайны мен стилі әртүрлі болуы мүмкін. Жақша (bracket) Жақша бір уақытта естілетін екі немесе одан көп таяқты біріктіру үшін қолданылады. Қазіргі уақытта ол көбінесе жеке аспаптардың таяқтарын (мысалы, флейта мен кларнет; екі труба және т.б.) немесе бірнеше дауыстық партияларды біріктіру үшін қолданылады, ал тірек бір аспаптың әртүрлі партияларын (мысалы, пианино немесе арфаның оң және сол қолы) біріктіреді.

Кілттер

Кілт, оның орналасқан таяғының бір жолына белгілі бір дыбық биіктігін береді. Бұл сонымен қатар осы таяқтағы музыканың дыбық диапазонды немесе тесситурасын анықтайды. Кілт әдетте таяқтың сол жағындағы белгі, бірақ тіркелістің өзгеруін көрсету үшін басқа кілт таяқтың басқа жерінде пайда болуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, кілттерді таяқтың кез келген жолына (немесе тіпті бос орынға) орналастыруға болатын, бірақ қазіргі заманғы нотацияда негізінен үсті, бас, альт және тенор кілттері қолданылады. G кілті (Treble key) G кілтінің спиралі (спиральдегі нүкте емес, спиральді сызу ортасы) таяқтағы G дыбығының ортаңғы C-ден жоғары орналасқан жерін көрсетеді. Спиралі таяқтың екінші жолына ортасталған G кілті – үштік кілт деп аталады. Үштік кілт – қазіргі заманғы нотацияда ең көп кездесетін кілт. Альт және тенор кілттері C кілті (Альт және тенор кілттері) C кілтінің ортасы ортаңғы C дыбығын көрсететін жолға бағытталған. Мұндағы бірінші сурет таяқтың үшінші жолына ортасталған, соның арқасында сол жол ортаңғы C болады. Екінші суретте төртінші жолдың ортасында орналасқан тенор кілті көрсетілген. Тенор кілті фагот, виолончель, тромбон және контрабас үшін ноталардың биіктігі артық болғанда қолданылады, артық сызықтарды пайдаланудан сақтану үшін. Классикалық дәуірге дейін C кілттері көбінесе басқа жолдарға бағытталған (кейбіреулер оны «қозғалмалы кілт» деп атайды), әсіресе вокалдық музыкада, бірақ бұл жоғары және бас кілттерін әмбебап пайдаланумен алмастырылды. Қазіргі заманғы музыка басылымдары әдетте бастапқы C кілтінің бөліктерін үштікке (әйел дауысы), октавалық үштікке (тенорлар) немесе бас кілтіне (тенорлар мен бас) қайта жазады. C кілті кейде таяқтың үшінші кеңістігіне орналастырылған (октавалық үштік кілтімен тең), бірақ бұл сирек кездеседі, өйткені басқа барлық заманауи кілттер жолдарда орналасқан. F кілті (Бас кілті) F кілті F дыбығын ортаңғы C-ден төмен нүктелер арасындағы жолға орналастырады. Квавер / Сегізінші нота: Осы ұзындықтағы және одан қысқа ноталарда қалғандарының бұтақтарындай жалаушалар (немесе ілгектер) саны болады. Жарымшашақ / Он алтыншы нота Демишашақ / Отыз екінші нота Гемишашақ / Алпыс төртінші нота Гемишашақ / Квазишашақ / Жүз жиырма сегізінші нота Гемишашақ / Екі жүз елуінші нота Бильді ноталар Сегізінші ноталардың (кваверлердің) және одан қысқа ноталардың ұзақтығын көрсету үшін жалаушалары бар, бірақ осы ноталардың топтарын байланыстыру үшін жалаушалардың орнына бильдер қолданылуы мүмкін. Бұл әдетте ырғақтық топтастыруды көрсету үшін жасалады, бірақ оны аметриялық бөлімдерде ноталарды байланыстыру үшін де қолдануға болады. Бильдер саны нотадағы жалаушалар санына тең. Сегізінші ноталар бір бильмен, он алтыншы ноталар екі бильмен және т.б. біріктіріледі. Вокалдық музыканың ескі басылымдарында кейде тек мәтіннің бір буынында (мелизма) орындалатын ноталар үшін ғана бильдер қолданылады. Алайда, вокалдық музыканың қазіргі заманғы нотациясы аспаптық нотациямен үйлесетін бильдерді пайдалануға көмектеседі. Дәстүрлі емес өлшемдерде бильдерді композиторлар мен аранжировщиктердің қалауынша қолдануға болады және ырғақтық үлгіні күшейту үшін пайдалануға болады. Нүктелі нота Нотаның оң жағына нүкте қою нотаның ұзақтығын жартылай ұзартады. Қосымша нүктелер бастапқы нотаны емес, алдыңғы нүктені ұзартады, сондықтан бір нүктесі бар нота бастапқы ұзақтығының бір жарым есесі, екі нүктесі бар нота – бір және үш төрттен бірі. Екі нүктеден артық пайдалану сирек. Демалыстарды да ноталар сияқты нүктелеуге болады. Жұмсақ нота Жұмсақ нотаның ырғақтық мәні бар, бірақ анықталған дыбық биіктігі жоқ. Ол (сальтир) крестімен (x әрпіне ұқсас) овалдың орнына бейнеленеді. Ол негізінен перкуссиялық дыбыстарды немесе сөйлеуді бейнелеу үшін қолданылады. Бірнеше тактіден демалыс Бірнеше тактіден демалыс – демалыстың бірнеше тактін көрсетудің ықшам тәсілі. Оны жиналған демалыс немесе көп тақты демалыс деп те атайды.

Үзілістер

Тыныс белгісі Бұл таңба орындаушыға (әншілер мен үрлемелі аспаптар үшін) дем алуды немесе (басқа аспаптар үшін) сәл үзіліс жасауды көрсетеді. Бұл үзіліс темпке әсер етпейді. Қолмен тартылатын аспаптарда, бұл белгі ілмекті көтеріп, келесі нотаны жаңа ілмекпен бастауды білдіреді. Кезең Кезең – уақыт есептелмейтін кідіріс.

Жалпы апаттар

Кездейсоқ белгілер, егер басқа кездейсоқ белгімен жойылмаса, бір такт ішінде бірдей нота тақтасындағы олардан кейін келетін ноталардың дыбыз биіктігін өзгертеді. Бекемдік белгісі (Flat) нотаның дыбыз биіктігін бір жарты тонға төмендетеді. Кездейсоқ диез (Sharp) нотаның дыбыз биіктігін бір жарты тонға көтереді. Натураль (Natural) диез немесе бекемдік белгісін жояды. Бұл диез немесе бекемдік белгісі кездейсоқ белгі ретінде көрсетілген немесе тональность белгісімен анықталған болуы мүмкін. Қос бекемдік (Double flat) нотаның дыбыз биіктігін екі жарты тонға төмендетеді. Қос диез (Double sharp) нотаның дыбыз биіктігін екі жарты тонға көтереді.

Микротон

Микротондық музыка үшін жалпыға қабылданған нотация жоқ, жағдайға қарай әртүрлі жүйелер қолданылады. Шейрек тонды көрсетудің әдеттегі тәсілі – жоғары немесе төмен бағытталған жебемен бірге ¼ бөлшегін жазу. Төменде басқа нотация түрлері келтірілген:

Демифлат / Жартылай бемоль Нотаның биіктігін бір шейрек тонға төмендетеді. (Демифлатты көрсетудің тағы бір тәсілі – сабы арқылы қисық сызық тартылған бемоль. Биіктіктер шейрек тоннан кіші интервалдарға бөлінген жүйелерде, қисық сызық тартылған бемоль кері бемольге қарағанда төмен нотаны білдіреді.) Бемоль және жартысы (сесквифлат) Нотаның биіктігін үш шейрек тонға төмендетеді. Демифлат сияқты, қисық сызық тартылған қос бемоль символы да қолданылады. Демишарп / Жартылай диез Нотаның биіктігін бір шейрек тонға көтереді. Диез және жартысы (сесквишарп) Нотаның биіктігін үш шейрек тонға көтереді. Кейде екі тік және үш қисық сызықтармен көрсетіледі. Гармоникалық бемоль Нотаның биіктігін аккордтың тамырындағы (ең төменгісіндегі) гармоникалық қатардағы көрсетілген санға сәйкес биіктікке төмендетеді. Мысал ретінде септималды кішкентай үшіншінің контекстіндегі септималды бемоль келтірілген, онда E нотасы тамырмен (C) 7:6 жиілік қатынасына дәл сәйкес келеді. Бір тік және үш қисық сызықтан тұратын символ – қандай да бір түрде өзгертілген диезді білдіреді. 19 тең темпераментте, бүкіл тон екі емес, үш қадамға бөлінеді, музыка әдетте бемольдер мен диездер энгармониялық емес етіп жазылады (яғни C нотасы D нотасынан үштен бір қадам төмен болады); бұл стандартты емес нотацияны қолдану қажеттілігін жояды.

Уақыт белгілері

Музыканың көп бөлігінде біртекті соққылар саны бар ритмдік импульс болады – осы импульстің әр сегменті өлшем ретінде көрсетіледі. Уақыт өлшемдері әрбір өлшемдегі соққылар санын (жоғарғы сан) көрсетеді, сондай-ақ бір соққыны қандай нота білдіретінін көрсетеді (төменгі сан). Бір өлшемде кез келген соққылар саны болуы мүмкін, бірақ ең көп таралғандары 2 және/немесе 3-тің еселігі (яғни 2, 3, 4 және 6). Сол сияқты, кез келген нота ұзақтығы соққыны бейнелеу үшін қолданылуы мүмкін, бірақ ширек нота (төменгі саны "4" болып көрсетілген) немесе сегізінші нота (төменгі саны "8" болып көрсетілген) ең көп таралған.

Жай уақыт өлшемдері. Бұл мысал әрбір өлшем үш ширек нотаның (кротшеттің) ұзақтығымен тең екенін көрсетеді. Ол "үш төрт" немесе "үш төрттік уақыт" деп айтылады.

Күрделі уақыт өлшемдері. Күрделі метрде әрбір өлшемде қосымша ритмдік топтастыру болады. Бұл мысал уақытты көрсетеді, ол бір өлшемде 6 соққыны көрсетеді, ал сегізінші нота бір соққыны білдіреді. Әрбір өлшемдегі ритм үш сегізінші нотадан тұратын екі топқа бөлінеді (үштіктермен көрсетіледі). Бұл сегізінші нотадан кейін келетін импульсті (күтілгендей) және нүктелі ширек нотадан кейін келетін импульсті (үш сегізінші нотаға тең) көрсетеді.

Ортақ уақыт. Бұл символ уақытты білдіреді – бір өлшемде төрт соққы, ал бір соққыны ширек нота білдіреді. Ол 14 ғасырдағы мензуралық уақыт өлшемдерінде "жетілмеген" екілік метрді білдірген сынған шеңберден шыққан.

Alla breve немесе кесу уақыты. Бұл символ уақытты білдіреді – бір өлшемде екі соққы, ал бір соққыны жарты нота білдіреді.

Метрономдық белгі. Бұл белгі әрбір соққыға абсолютті ұзақтық тағайындау арқылы музыканың темпін дәл анықтау үшін қолданылады. Бұл мысал минутына 120 ширек нотадан (кротшеттен) тұратын темпті көрсетеді. Көптеген баспагерлер бұл белгіні "M. M." әріптерімен жазады, ол Метцельдің метрономына сілтеме жасайды. Бұл уақыт өлшемі емес, темп белгісі – ол соққылардың топтастырылуына (уақыт өлшеміндегі жоғарғы сан) тәуелсіз, бірақ темпті есептеу нотасы (төменгі сан) тұрғысынан анықтайды.

Ескертпе қатынастары

Бір-бірімен байланысқанда, бірдей биіктіктегі екі нота бір нота ретінде ойналады. Бұл бір нотаның ұзақтығы екі байланысты нотаның уақыттық мәндерінің қосындысына тең. Байланыс белгісі мен сырғанау белгісінің пішіні бірдей, бірақ байланыс белгісі тек бірдей биіктіктегі екі нотаны ғана біріктіре алады. Сырғанау тобының алғашқы нотасы анық ойнатылса, қалғандары ойнатылмайды. Қамысты аспаптар үшін бұл ноталарды бір қамысты қозғалыспен ойнатуды білдіреді, ал үрмелі аспаптар үшін (аэрофондар) сырғанау тобының бірінші нотасы тілмен ұрылып ойнатылады, ал қалған ноталар – жоқ, олар бір үзіліссіз деммен ойнатылады. Басқа аспаптарда, мысалы, соққылы аспаптарда, ноталар бір фразаға біріктіріледі, әнші оларды бір деммен әндейтіндей. Кейбір жағдайларда сырғанау белгісі ноталардың легато ойнатылуын көрсетеді, онда қайта артикуляцияға рұқсат етіледі. Сырғанау белгісі мен байланыс белгісінің пішіні бірдей болғанымен, байланыс белгісі тек бірдей биіктіктегі екі нотаны ғана біріктіре алады, ал сырғанау белгісі кез келген биіктіктегі екі немесе одан көп ноталарды біріктіре алады. Дауыстық музыкада сырғанау әдетте сырғанаудың астындағы ноталардың бір буынға әнтелері керек екенін көрсетеді. Фраза белгісі (немесе сирек кездесетін лигатура) сырғанауға визуалды түрде ұқсас, бірақ бірнеше тактыда музыканың бөлігін біріктіреді. Фраза белгісі музыкалық фразаны көрсетеді және музыканың міндетті түрде сырғанаумен ойнатылуын талап етпейді. Глиссандо немесе Портаменто – бір нотадан екіншісіне үнемі, үздіксіз сырғанау, аралықтағы биіктіктерді қамтиды. Кейбір аспаптар, мысалы, тромбон, тимпан, виолончель сияқты пердесіз аспаптар, электрондық аспаптар және адам дауысы бұл сырғанауды үздіксіз (портаменто) жасай алады, ал басқа аспаптар, мысалы, фортепиано, арфа немесе соққылы аспаптар, үздіксіз сырғанауды (глиссандо) еліктеу үшін бастапқы және соңғы ноталар арасындағы дискретті биіктіктерді бұрмалайды. Туплет – бұл әдетте олар алатын ырғақтық кеңістікке сыймайтын ноталар тобы. (Туплетпен қанша "қалыпты" ноталар алмастырылғанын анықтау үшін кейде контексті қарастыру қажет.) Триплеттер ең көп таралған түрі, бірақ басқа да көптеген туплеттер болуы мүмкін: төрт орынға бес нота, сегіз орынға жеті нота және т.б. Нақты туплеттер топтастырылған ноталардың санына сәйкес аталады; мысалы, дуплеттер, триплеттер, квадруплеттер және т.б. Аккорд – бір мезгілде дыбысталатын бірнеше ноталар. Екі нотадан тұратын аккордты диада деп атайды, үш нотадан тұратын аккордты үшінші интервал арқылы құрастырады. Арпеджиолық аккорд – ноталардың бірінен соң бірі жылдам орындалуы, әдетте жоғары қарай, әр нота басқалары ойналғанда ұсталады. Оны бұзылған, оралған немесе арпеджио деп те атайды.

Динамикасы

Динамика – музыкалық үзілістің салыстырмалы қарқындылығы мен күшінің көрсеткіші. Pianississimo – Өте жұмсақ. Жұмсақ динамика сирек кездеседі және қосымша s әрпімен белгіленеді. Pianissimo – Өте жұмсақ. Piano – Жұмсақ; пианиссимодан қаттырақ. Mezzo piano – Орташа жұмсақ, фортеден жұмсақ. Mezzo forte – Орташа қатты; фортеден жұмсақ. Егер динамика көрсетілмесе, меццо форте басым динамикалық деңгей деп есептеледі. Forte – Қатты. Fortissimo – Өте қатты. Fortississimo – Өте қатты. Қатты динамика сирек кездеседі және қосымша s әрпімен белгіленеді. Sforzando – Сөзбе-сөз "күшпен", бір дыбыстың немесе аккордтың кенеттен, күшті акцентін білдіреді. Толық жазылғанда, ол астында немесе үстінде орналасқан дыбыстар немесе аккордтар тізбегіне қолданылады. Sforzando мен rinforzando шатастырылмауы керек. Fortepiano – Бұл нотаны қатты ойнап, содан кейін бірден жұмсарту керектігін білдіреді. Crescendo – Көлемнің біртіндеп артуы. Көлемнің өту барысында үнемі артатынын көрсету үшін көптеген ноталардың астына созылуы мүмкін. Diminuendo, сондай-ақ decrescendo – Көлемнің біртіндеп азаюы. Crescendo сияқты созылуы мүмкін. Niente – "Ештеңе" дегенді білдіреді. Crescendo басында "ештеңеден бастау" немесе diminuendo соңында "ештеңеге дейін сөну" мағынасында қолданылуы мүмкін. Сирек жағдайларда, тіпті жұмсақ немесе қатты динамикалық деңгейлерді көрсету үшін көбірек s әрпі қосылады. «Pianississimo» және «fortississimo» деп аталғанымен, бұл сөздер (қосымша «iss» қосылып жасалған) дұрыс итальян тіліндегі сөздер емес. Динамика салыстырмалы, әр деңгейдің мағынасы орындаушының немесе дирижердің қалауына байланысты. Жұмыс орнындағы жоғары шу деңгейін шектеу туралы заңдар кейбір ірі оркестрлік шығармалардағы өте қатты динамиканың интерпретациясын өзгертті, себебі оркестр ішіндегі шу деңгейі қауіпсіз деңгейден оңай асып кетуі мүмкін.

Артикуляциялық белгілер

Артикуляция жеке ноталардың ұзақтығын, дыбыс күшін және шабуыл стилін анықтайды. Бұл санат акценттерді қамтиды. Артикуляциялар бір-бірімен үйлестірілуі мүмкін және фразировка белгілерімен (жоғарыда) бірге қолданылуы мүмкін. Осы белгілердің кез келгенін нотаның үстіне немесе астына орналастыруға болады. Staccato Бұл нотаны жазылғаннан қысқарақ, әдетте жартысынан ойнау керектігін көрсетеді, ал қалған уақытты үнсіз қалдыру керек. Стаккато белгілері кез келген ұзақтықтағы ноталарда кездесуі мүмкін, олардың орындалу ұзақтығын қысқартады, бірақ музыканың темпін өзгертеді. Staccatissimo немесе Spiccato Бұл нотаны стаккатодан да қысқа ойнау керектігін көрсетеді. Әдетте, бұл белгі төрттік немесе одан қысқа ноталарға қолданылады. Бұрын бұл белгінің мағынасы нақты болмаған, кейде стаккатомен шатастырылып қолданылған, ал кейде қысқартылған нота емес, акцентті көрсеткен. Бұл қолданыстар қазір көнеріп қалған, бірақ кейбір ноталарда әлі де кездеседі. Струналы аспаптар үшін бұл белгі иіндіктің жіпке жеңіл соққысын білдіреді. Tenuto Бұл белгі нотаны толық ұзақтығында немесе сәл ұзағырақ ойнау керектігін көрсетеді. Ол сонымен қатар, әсіресе динамикалық белгілермен біріктірілгенде, дыбыс күшінің өзгеруін немесе стаккато нүктесімен біріктірілгенде, аздап бөлінуді (portato немесе mezzo staccato) көрсете алады. Соқпалы аспаптарда бұл белгі жеңіл акцентті білдіреді. Fermata немесе Пауза Фермата нотаның, аккордтың немесе үнсіздіктің жазылған ұзақтығынан артық сақталатынын көрсетеді. Әдетте, ол ансамбльдегі барлық дауыстарда кездеседі. Фермата орындаушының немесе дирижердің қалауынша сақталады. Accent Акцент нотаны айналасындағы акцентсіз ноталарға қарағанда күштірек немесе қаттырақ шабуылмен ойнау керектігін көрсетеді. Ол кез келген ұзақтықтағы ноталарда болуы мүмкін. Marcato Маркато белгісі нотаны тұрақты акцент белгісі бар нотаға қарағанда күштірек немесе қарқындырақ ойнау керектігін көрсетеді. Орган нотациясында бұл белгі педаль тірегінде маркатоны көрсетпеуі мүмкін, әйтпесе ол педаль нотасын аяқ басымен ойнау керектігін білдіреді. Нотаның үстінде оң аяқтың басы, ал астында сол аяқтың басы көрсетіледі.

Әшекейлер

Әсемдіктер жеке ноталардың биіктігін өзгертеді. Tremolo – тез қайталанатын нота. Егер тремоло екі нотаның арасында болса, олар тез кезекпен ойналады. Сабақтың үстіне жасалған сызықтардың саны (немесе екі нотаның арасындағы диагональдық сызықтардың саны) нотаны қайталау (немесе кезектестіру) жиілігін көрсетеді. Мұнда көрсетілгендей, нота демисемиквавер (отыз секундтық нота) жылдамдығымен қайталанса керек, бірақ үш сызық көбінесе «мүмкіндігінше жылдам» немесе орындаушының қалауынша жылдамдықпен орындалуы тиіс деп түсіндіріледі. Соққы аспаптарында тремололар оралу, соғу және сүйреуді білдіреді. Әдетте, жеткілікті қысқа нотадағы (мысалы, он алтыншы нота) бір тремоло сызығы сүйреу ретінде ойналады, ал үш сабақ пен тремоло сызығының үйлесімі екі рет соққыны (немесе тимпан, соққылы аспаптар және үшбұрыш, бас барабан сияқты реттелмеген соққы аспаптары үшін бір рет соққыны) нотаның ұзақтығына тең уақыт бойы көрсетеді. Басқа жағдайларда тремолоның интерпретациясы өте өзгермелі болуы мүмкін, сондықтан режиссер мен орындаушылар оны қарастыруы керек. Тремоло символы тілдің дірілдеуін де білдіреді. Трилл – белгіленген нота мен одан жоғарырақ нотаның (тональдық белгіге сәйкес) ұзақтығы бойындағы жылдам кезектесуі, сондай-ақ «дірілдеу» деп те аталады. Егер одан кейін толқынды көлденең сызық болса, бұл ұзартылған немесе жүйтіп орындалатын триллді білдіреді. Гайдн мен Моцарт заманындағы музыкада трилл жоғары қосалқы нотадан басталады. Соққы аспаптарында тремолоны көрсету үшін кейде трилл қолданылады. Француз барокколық нотациясында трилл немесе діріл нотаның үстінде немесе жанында кішкентай крест түрінде жазылған. Жоғарғы мордент – негізгі нотаны тез ойнап, содан кейін тоналдық белгіге сәйкес жоғарырақ нотаға өтіп, қалған уақытқа негізгі нотаға оралу. Кейбір музыкада мордент қосалқы нотадан басталады, ал екі нотаның арасындағы кезектесу ұзартылуы мүмкін. (Басқаша айтқанда, кейбір музыкада жоғарғы мордент белгісі трилл белгісімен толық сәйкес келеді.) Музыка стиліне қарамастан, үлгі негізгі нотада аяқталады. Қоңырауларда бұл символ «дірілдеу» деп аталады және нотаның ұзақтығы бойында қоңырауды тез сілкілеуді көрсетеді. Төменгі мордент (кері) – негізгі нотаны тез ойнап, содан кейін одан төменгі нотаға өтіп, қалған уақытқа негізгі нотаға оралу. Көптеген музыкада мордент қосалқы нотадан басталады, ал екі нотаның арасындағы кезектесу ұзартылуы мүмкін. Группетто немесе бұрылыс – нотаның үстіне қойылғанда, бұрылыс (группетто деп те аталады) жоғарғы қосалқы нота, негізгі нота, төменгі қосалқы нота тізбегін және негізгі нотаға оралуды көрсетеді. Нотаның оң жағына қойылғанда, ең алдымен негізгі нота ойналады, содан кейін жоғарыда көрсетілген үлгі орындалады. Бұрылыс символының үстінен тік сызық жүргізу немесе оны кері бұру кері бұрылысты көрсетеді, онда қосалқы ноталардың реті кері ауыстырылады. Appoggiatura – негізгі нотаның ұзақтығының бірінші жартысы грация нотасының биіктігіне ие (егер негізгі нота нүктелі болса, алғашқы үштен екісі). Acciaccatura – acciaccatura өте қысқа уақытқа созылады, негізгі нотаға бара жатқанда, оның белгіленген ұзақтығының көп бөлігін алады. Кейбір музыка стильдерінде acciaccatura дәл соққыда ойналады және негізгі нота сәл кешіге орындалады; басқа стильдерде acciaccatura сәл ертерек орындалады және негізгі нота соққыда болады. Кейбір аспаптарда екі нотаны да дәл соққыда ойнап, содан кейін acciaccatura-ны тез босатуға болады. Соққы аспаптарында acciaccatura символы фламды білдіреді, кішкентай нота әлі де негізгі нотаның артында, бірақ таяқтың дәл сол сызығында немесе кеңістігінде орналасқан. Флам нотасы әдетте негізгі нотаның табиғи ұзақтығына дейін ойнатылады, негізгі нотаның уақыты мен ұзақтығы өзгермейді. Итальян тілінен аударғанда «ұсақталған нота» деп те аталады, ал неміс тілінде Zusammenschlag (бірдей соққы) деп аталады.

Сегіздік белгілері

Ottava alta8va ноталардың бір октава жоғары орындалуын көрсету үшін нота таяғының үстіне жазылады. Ottava bassa8vb ноталардың бір октава төмен орындалуын көрсету үшін нота таяғының астына жазылады. Quindicesima alta15ma ноталардың екі октава жоғары орындалуын көрсету үшін нота таяғының үстіне жазылады. Quindicesima bassa15mb ноталардың екі октава төмен орындалуын көрсету үшін нота таяғының астына жазылады. 8va және 15ma кейде сәйкесінше 8 және 15 деп қысқартылады. Олар нота таяғының астында пайда болғанда, кейде «bassa» сөзі қосылады.

Қайталау және балық

Қайталау белгілеріКөп рет ойнатылатын бөлімдерді көрсетеді. Сол жақтан қайталау белгісі болмаса, оң жақтанғы қайталау белгісі орындаушыны шығарманың немесе бөлімнің басына қайтарады. Ұқсас белгілерАлдыңғы соққылар немесе такттар қайталанатынын көрсетеді. Мысалда, біріншісі әдетте алдыңғы тақты қайталауды, ал екіншісі – алдыңғы екі тақты қайталауды білдіреді. Бұл белгі көбінесе орындаушылардың қайталанатын үлгілерді ойнауын күтетін музыкалық стильдерде қолданылады, сондықтан ол жиі кездеседі. Мұндай белгі әдеттегідей емес стильдерде қайталанатын такттар толық жазылады немесе «қайталау белгісі» қолданылады. Вольталық жақшалар (1-ші және 2-ші аяқтамалар немесе 1-ші және 2-ші жолдар) Қайталанатын бөлім әртүрлі аяқтамалармен әртүрлі ойнатылады. Екі аяқтама жиі кездессе де, бірнеше аяқтама болуы мүмкін (1-ші, 2-ші, 3-ші). Да капо (ит. "Басынан") Орындаушыға музыканы басынан қайталап ойнауды бұйырады. Бұл әдетте al fine (ит. "соңына дейін") сөзімен жалғасады, ол «fine» сөзіне дейін қайталап тоқтауды, немесе al coda (ит. "құйрығына дейін") сөзімен жалғасады, ол кода белгісіне дейін қайталап, содан кейін кодаға секіруді білдіреді. Dal segno (ит. "Белгіден") Орындаушыға музыканы ойнауды қайталағанын, ол алдыңғы «segno» белгісінен басталады, дейді. Бұл сөзден кейін, да капо сияқты, al fine немесе al coda сөздері келеді. SegnoDal segno белгісімен бірге қолданылады. Кода белгісіМузыканың кодасына (соңғы бөліміне) секіруді көрсетеді, ол сол белгімен белгіленеді. Тек D. S. al coda (Dal segno al coda) немесе D. C. al coda (Da capo al coda) ойнағаннан кейін қолданылады. FineШығарманың немесе бөлімнің соңын көрсетеді, әдетте D. C. al fine немесе D. S. сияқты қайталау командасынан кейін.

Бұрышты аспаптар

Сол қолмен пиццакато немесе тоқтатылған нота Мұзды аспапта, сапты иіліп емес, сол қолмен (әдетте, сапты тоқтататын қолмен) тартылатын нота. Бұл белгі мүйізде "тоқтатылған нота" (қолмен тоқтату арқылы, қоңыраудың ішіне енгізілген) екенін көрсетеді. Соқпалы аспаптарда бұл белгі, басқа көптеген мақсаттардың ішінде, педальды басу арқылы хай-хэтті жабуды немесе аспапты "өлтіруді" (қолмен дыбысын басуды) білдіреді. Снап пиццато Мұзды аспапта, аспаптың жақтауынан тартылып, жіберілгенде, жақтауға "щелктейтін" нота. Барток пиццатосы деп те аталады. Табиғи гармония немесе ашық нота Мұзды аспапта, табиғи гармонияны (флажолет деп те аталады) ойнауды білдіреді. Кейде бұл ойналатын нотаның бос ішек екенін көрсетеді. Клапанды латунь аспапта, нотаны "бос" ойнауды білдіреді (ешқандай клапанды түсірмей немесе сөндірмей). Орган нотациясында, педальді нотаны өкшемен ойнауды білдіреді (нотаның үстінде оң аяқ, нотаның астында сол аяқ). Соқпалы аспаптар нотациясында, басқа көптеген мақсаттардың ішінде, педальді босату арқылы хай-хэтті ашуды немесе аспаптың дыбысталуына мүмкіндік беруді білдіреді. Жоғары иіс немесе Sull'arco Мұзды аспапта, иіс жоғары қарай тартылғанда нота ойналады. Плектрмен немесе медиатормен ойналатын аспапта (мысалы, медиатормен ойналатын гитарада немесе мандолинда), нота жоғары соққымен ойналады. Төменгі иіс немесе Giù arco Жоғары иістен айырмашылығы, мұнда иіс дыбыс шығару үшін төмен қарай тартылады. Плектрмен немесе медиатормен ойналатын аспапта (мысалы, медиатормен ойналатын гитарада немесе мандолинда), нота төменгі соққымен ойналады. Con sordino ("с мылқау") Бұл белгі мылқау қолданылуын көрсетеді. Senza sordino ("мылқаусыз") Бұл белгі мылқау қолданылмайтынын көрсетеді. Әдетте, бұл мылқау қойылған бөлімнен кейін көрінеді.

Педальдің іздері

Педаль белгілері пианино, вибрафон және қоңыраулар сияқты үзіліс педалі бар аспаптардың музыкасында кездеседі. Педальді басу Ойыншыға үзіліс педалін төмен түсіруді көрсетеді. Педальді босату Ойыншыға үзіліс педалін көтеруді көрсетеді. Педальдің өзгеретін белгісі үзіліс педалін қалай қолдану керектігін дәл көрсетеді. Бастапқы басылу және соңғы босату қысқа тік сызықтармен белгіленеді. Ұзартылған көлденең сызық музыкантқа оның астындағы ноталардың барлығы үшін үзіліс педалін басып тұруды көрсетеді. Кері «V» (Λ) пішіні педальді қысқа ғана уақытқа босатып, содан кейін қайта басуды көрсетеді. U. C. una corda немесе U. C. немесе 1 C. Ойыншыға жұмсақ педальді төмен түсіруді көрсетеді. T. C. tre corde немесе tutte le corde немесе T. C. немесе 3 C. Ойыншыға жұмсақ педальді көтеруді көрсетеді.

Арпа

Қасбеттегі сандар фортепианодағыдай, бірақ кіші саусақ арфада қолданылмайтындықтан 5 саны жоқ. 1 – бас бармақ, 2 – көрсеткіш бармақ, 3 – ортаңғы бармақ, 4 – сақина саусақ.

Ағза

Органның еуропа тілдерінде клавиатураларының көптеген аббревиатуралары бар. Great Swell Choir Pedal Solo Orchestral Antiphonal Echo Positiv ағылшын тілінде Great Swell Choir Pedal Solo Orchestral Antiphonal Echo Positiv Gt. немесе G Sw. немесе S C. немесе Ch. Ped. немесе Pd. So. Orch. Ant. Echo. Pos. неміс тілінде Hauptwerk немесе Oberwerk Schwellwerk немесе Brustwerk Chor Pedale Solo Orchester Antiphonal Widerhall Positiv Hw. немесе Ow. Sw. немесе Bw. Ch. Ped. Sol. Orch. Ant. Echo. Pos. француз тілінде Grand Orgue Recit Grand Chœur Pédale Solo Bombarde Antiphonaire Écho Positif G. O. R. G. C. Ped. немесе Péd. Sol. Bom. немесе B. Ant. (сирек) Écho. Pos. голланд тілінде Hoofdwerk Zwelwerk Koor Pedaal Solo Bovenwerk Antifonaal Echo Rugwerk Hw. Zw. K. Ped. Sol. немесе Solo Bw. (неміс тіліндегі Brustwerk-пен шатастырмау керек) Ant. Echo Rw. (француз тіліндегі recit-пен шатастырмау керек).