Кіріспе
1998 жылы Атлантика мұхитында болған 3-санатты «Бони» дауылы Солтүстік Каролина штатында құрлыққа шығып, егінге зор зиян келтірген ірі дауыл болды. 1998 жылғы Атлантика дауыл маусымында екінші рет аталған, алғашқы дауыл және алғашқы ірі дауыл – «Бони» 14 тамызда Африка жағалауынан пайда болған тропикалық толқыннан пайда болды. Толқын біртіндеп дамып, 19 тамызда тропикалық депрессия деп белгіленді. Депрессия батыс-солтүстік бағытта жылжуды бастады және келесі күні тропикалық дауылға айналды. 22 тамызда «Бони» дауыл статусына көтерілді, оның ортасы анық байқалды. Дауыл Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 3-санатты дауылға жетті, және сол кезде дауыл баяулап, солтүстік-солтүстік-батысқа қарай бұрылды. Ірі және күшті циклон «Бони» 27 тамызда Солтүстік Каролинаға құрлыққа шықты, солтүстік-шығысқа бұрылып баяулады. Қысқа ғана уақытқа дауыл статусын жоғалтқаннан кейін, дауыл теңізге қайта оралды және 1-санатты жел күшін қайта алды, бірақ салқын суларға кіргенде әлсіреп қалды. Дауылдың күшті соққысын күтіп, Флоридадан Вирджинияға дейінгі жағалау аймақтары дауылға қарсы кең ауқымды дайындық жүргізді. Тропикалық циклонға қатысты ескертулер мен хабарламалармен қатар, Каролина штатынан шамамен 950 000 адам эвакуацияланды, ал әскерилер дауылдың күтілетін жолынан жүздеген ұшақтар мен кемелерді көшірді. Ол аймақтарға әскерлер мен ұлттық гвардия күштері жөнелтілді. «Бони» дауылы 2-санат пен 3-санат арасындағы дауыл ретінде құрлыққа шықты, желдің жоғары жылдамдығы шамамен 8-ге дейін жетті, ал жаңбыр мөлшері шамамен 8,5 дюймға дейін болды. Солтүстік Каролинаның жағалауында жасанды рифтің бөлігі болған ондаған мың дөңгелек жағаға шықты. Егінге көп зиян келді, бірақ дауыл күтілгендей ауыр болмады. Жалпы зиян 1 миллиард долларға (1998 жылғы АҚШ доллары) бағаланды. Ол кезде бұл Атлантика мұхитындағы ең қымбат тропикалық циклон болды, оның атауы маусымнан кейін зейнеткерлікке жіберілмеді, себебі «Бони» атауы 2004 жылғы маусымда қайта қолданылды.
Hurricane Bonnie was a major hurricane that made landfall in North Carolina, inflicting severe crop damage. The second named storm, first hurricane, and first major hurricane of the 1998 Atlantic hurricane season, Bonnie developed from a tropical wave that emerged off the coast of Africa on August 14. The wave gradually developed, and the system was designated a tropical depression on August 19. The depression began tracking towards the west northwest, and became a tropical storm the next day. On August 22, Bonnie was upgraded to a hurricane, with a well defined eye. The storm peaked as a Category 3 hurricane on the Saffir Simpson Hurricane Scale, and around the same time, the storm slowed and turned more towards the north northwest. A large and powerful cyclone, Bonnie moved ashore in North Carolina early on August 27, slowing as it turned northeast. After briefly losing hurricane status, the storm moved offshore and regained Category 1 force winds, although it weakened again on entering cooler waters. Fearing a major hurricane strike, coastal locations from Florida to Virginia performed extensive preparations in advance of the storm. In addition to tropical cyclone watches and warnings, about 950,000 people were evacuated from the Carolinas, and the military evacuated and relocated hundreds of aircraft and vessels from the storm's projected path. Soldiers and guardsmen were deployed throughout those regions. Hurricane Bonnie made landfall as a borderline Category 2–Category 3 storm, with intense wind gusts of up to and rainfall peaking at about Reports of downed trees and powerlines, as well as structural damage such as blown out windows and torn off roofs, were reported. In coastal North Carolina, the storm washed ashore tens of thousands of tires that had been part of an artificial reef. Crop damage was extensive, but the storm was overall less severe than initially feared. Total damage was estimated at $1 billion (1998 USD). At the time, it was the costliest Atlantic tropical cyclone to not have its name retired following the season, as Bonnie was used again in the 2004 season.
Метеорологиялық тарих
1998 жылдың 14 тамызында Африканың батыс жағалауынан, Дакардан солтүстікке қарай Атлант мұхиты арқылы тропикалық толқын пайда болып, батысқа қарай жылжыды. Бастапқыда салқын суларда орналасқандықтан, күшті жоғары қысым аймағы осы бұзылысты жылы суларға қарай батыс-оңтүстік-батыс бағытында итермеледі, содан кейін конвекция дамуын бастады. Кең айналым ішінде бірнеше шағын айналу орталықтары болды, ал 19 тамыздағы 1200 UTC-де олар бірігіп, бұзылыс тропикалық депрессия деп жарияланды. Дұрыс ұйымдастырылмағанмен, жүйенің орталығынан сәл солтүстікке қарайғы желдер тропикалық дауылдың күшіне жақындады. Бірнеше сағаттан кейін айналым орталығы конвекцияға жақын жерде қайта құрылғандай болды, бұл дауылдың күшейіп келе жатқанын көрсетті, себебі дауылдың батыс жағында жақсы шығу байқалды. Терең конвекция баяу орталыққа жақындады, ал 20 тамыздағы 1200 UTC-де депрессия Бони тропикалық дауылға айналды, ол Ливард аралдарындағы жоғары қысым жүйесінің шетімен батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжуын жалғастырды. Келесі күні дауыл күшейе бастады. Дауылдың күштілігі спутниктік суреттерде көріне бастады, солтүстік және батыс төртбұрыштарында жолақты құрылымдар пайда болды. 22 тамыздағы Hurricane Hunters ұшағы 987 мб ең төменгі қысымды және жартылай аяқталған көз қабырғасын анықтады, нәтижесінде тропикалық дауыл дауыл статусына көтерілді. Бони жылдамдығы төмендеді, бұл бұрынғы болжамдармен сәйкес келді. Сол күні дауыл Саффер-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 2-ші санатқа дейін күшейді, бұл 8 сағат ішінде 15 мб қысымның төмендеуімен болды. Сонымен қатар, жоғары қысым жүйесінің таралуымен басқару ағыны әлсіреді; бұл жақын маңдағы судың әсерімен бірігіп, дауылдың шығысқа қарай антициклонның батыс шетімен солтүстік-солтүстік-батысқа қарай бұрылуына себеп болды. Бони келесі күні сағат 1200 UTC-де 3-ші санаттағы дауылға айналды, ол желдің ең жоғарғы жылдамдығына жетті, содан кейін солтүстік-солтүстік-батысқа қарай жылдамдады. Кейінгі Ұлттық дауыл орталығы (NHC) хабарламаларында бұрқасын анық және жақсы көрінетіні айтылды. Бұл күшейген үрдіс тоқтады, өйткені дауыл өзінен өткен суды бұрқыратып, баяу жылдамдық салдарынан суық суды бетке көтерді. Тағы бір тежеуші фактор солтүстікке қарай бұрылуға себеп болған сол құлдыраумен байланысты болуы мүмкін, бірақ үлкен антициклонның дауыл үстінде орналасуына байланысты әлсірету әсері айтарлықтай болмады. Желдің бұрылуына қарамастан, үлкен және күшті айналым бір уақыт бойы әлсіреуге қарсы тұрды. 25 тамыздағы таңертеңгілікте құрғақ ауаның енуі және құрғақ ауаның араласуы Бониге әсер етті, нәтижесінде спутниктік суреттерде оның сыртқы түрі сыпыртқылы болды, ал көз қысқа уақытқа бұлтқа толып кетті. 26 тамызда дауыл біршама жылдамдады, сол күні ол шамамен жылдамдықпен қозғалды. Бони солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай бағытталды, ал 26 тамызда сағат 2100-де UTC көз Солтүстік Каролина штатының Кейп-Фейр қаласының шығысынан өтті. Дауыл тағы да баяулап, келесі күні ертерек Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласының маңында 2-ші санаттағы күшті дауыл ретінде құрлыққа шықты. Алайда, дауыл шығысқа қарай бұрылысымен, орталық ашық суға жақындап, жел күшейе бастады. Нәтижесінде, 28 тамызда сағат 0000-де циклон дауыл статусына ие болды. Салқын суларға кіргеннен кейін, сол күні 1800 UTC-де дауыл статусы жоғалды, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай жылдамдады. 29 тамызда батыс жарты шеңберде байланыс азайды, ал орталықтан оңтүстік-шығысқа қарай осындай қызметтің бір бөлігі ғана сақталды. Бонни Ньюфаундлендтің оңтүстік-шығысында 30 тамызда 1800 UTC шамасында экстратропикалық дауылға айналды.
Флорида және Оңтүстік Каролина
Бастапқыда дауыл Флорида штатына қауіп төндірді, онда әскери шенеуніктер жағдайды қадағалап отырды. Штаттың орталық бөлігінен солтүстікке қарай Джорджияға дейін күшті толқындар туралы ескертулер жарияланды, ал Ұлттық дауыл орталығы жүзуге және қайықпен жүруге тыйым салуға кеңес берді. Мейпорт әскери-теңіз базасы дауыл жеткенге дейін 25 кемені теңізге шығаруға бұйрық берді. Құтқару армиясы Джексонвиллде дайын күйде болды, қажет болған жағдайда дереу әрекет етуге дайын тұрды. Штаттағы аппараттық дүкендердегі төтенше жағдайға қажетті заттардың сатылымы 75%-ға дейін өсті. Кейбір компьютерлік болжамдарда дауыл Оңтүстік Каролина немесе Джорджияға қарай жылжымақ деп болжанған. Оңтүстік Каролинаға дауыл жеткенге дейін Клемсон университетінің ғалымдары «Бонни» дауылын пайдаланып, дауылның қаншалықты зиян келтіруі мүмкін екенін бағалаудың жаңа әдісін сынап көрді. Штат бойынша Оңтүстік Каролина Ұлттық гвардиясы 1512 сарбазды белсенді қызметке шақырды, олардың 1474-і Армия Ұлттық гвардиясының құрамында болды. Осы округтерден 200 мыңнан астам адам эвакуацияланды, олардың 120 мыңы туристер еді. Сауалнама нәтижесінде штат тұрғындарының 12%-ы эвакуациялау қажеттігі туралы шешім қабылдауда көлік жағдайын маңызды фактор деп атады. Гранд-Страндта «Бонни» даулы адамдарды эвакуациялауға көмектесетін автобустар ұйымдастырылған алғашқы дауыл болды.
Солтүстік Каролина және Вирджиния
Солтүстік Каролинаға 815-ке жуық сақшы шақырылды, олар жергілікті билік органдарына кең ауқымды дайындықтарға, соның ішінде 750 000 штат азаматын эвакуациялауға көмектесті. Сыртқы жағалаулар кең ауқымды эвакуацияға ұшырады; кем дегенде 300 000 адам кетіп, олардан материкке дейінгі тас жолдардағы қозғалыс тоқтады. Қарулы күштердің жедел әскерлері дауылдан кейін қалпына келтіру жұмыстарын қолдауға дайындалды және қорғаныс жөніндегі төрт офицерге хабарланды. Қорғаныс министрлігінің төтенше жағдайлар орталықтары 21 тамыздан бастап ашылды. Сонымен қатар, АҚШ Атлантикалық әскерлерінің 24 сағаттық жедел ден қою тобы жұмыс істеді. Солтүстік Каролинаның қоршаған орта және табиғи ресурстар департаменті бірнеше мемлекеттік саябақтарды, барлық үш мемлекеттік аквариумды және теңіз балық шаруашылығы басқармасын жапты, жағдай жақсарғаннан кейін қайта ашу жоспарланды. Солтүстік Каролинаның сегіз округінде дауылға қатысты зерттеу жүргізілді, онда эвакуацияның құны анықталды және 1029 үй шаруашылығы қатысты. Тағы бір зерттеу «Бонни» дауылы кезіндегі эвакуацияда қабылданған шараларға қатысты болды. Туристерден сұрақ алынып, дауыл қаупі төнген демалыс шегушілердің 90% эвакуацияланғаны анықталды, олардың 56% үйлеріне қайтты, 3% қоғамдық паналау орындарында, 22% достарымен немесе туыстарымен, 3% қонақүйлерде және мотельдерде, ал 16% басқа жерде қалды. Жалпы алғанда, 58% Солтүстік Каролинада қалды, 12% Вирджинияға, 6% Оңтүстік Каролинаға көшірілді, ал 24% басқа аймақтарда қалды. Көбінесе эвакуацияланғандар 25 тамызда жолға шықты; 80% жеке көліктерімен, ал 18% жалға алынған көліктермен сапарлады. Штат билігі эвакуацияланған туристер мен тұрғындарды орналастыру үшін шамамен 100 паналау орынды ашты. Вирджинияда 15 аудан төтенше жағдай жариялады, жергілікті билік азаматтарды хабардар ету және қорғау үшін шаралар қабылдады. Көшпелі үйлерде тұратындар мен кемпингтердегі тұрғындарға эвакуациялануға кеңес берілді, ал 26 тамызға дейін 13 аудан паналау орындарын ашты. Штат губернаторы Джим Гилмор төтенше жағдай жариялады, нәтижесінде Штаттық төтенше жағдайлар операциялық орталығы жұмыс істеді. Вирджиния Бич, Хэмптон және Глостер округтерінде жағажайлар мен пирстер жабылды, қауымдастықтар «Бонни» қаупіне байланысты кейбір жергілікті шараларды тоқтатты. Штат бойынша ерікті эвакуация жарияланды, нәтижесінде кейбір қонақүйлер толып кетті. 60 кеме Норфолк портынан шығарылып, дауылдан қашық теңізде күтуге бұйрық берілді. Вирджиния штаты жағалауда жүзуге тыйым салды.
Әсері
Кариб теңізінің солтүстігінде орналасқан "Бонни" дауыл Пуэрто-Рикода жеңіл жаңбыр жаудырды. АҚШ-тың Шығыс жағалауында екі жүзуші суға батып қайтыс болды, көптеген басқалары құтқарылды. Штаттағы ең жоғары жел жылдамдығы Черри Гроув пирсінде тіркелді, ал тұрақты желдер Мертл Бич павильонында ең жоғары деңгейге жетті. Хорри округінде кең ауқымда зақымдар тіркелді, құлаған ағаштар, электр сымдары және ғимараттардың зақымдануы туралы хабарлар келіп түсті. Чарльстон округіндегі жоғары желдер бірнеше ағаштарды құлатты, ал Солтүстік Мертл Бичтегі сауда орталығының шатырын жыртып тастады. Мертл Бич маңында 50 жастағы ер адам қайтыс болды, ол тоқ соғудан зардап шекті, себебі электр қуаты үзілгеннен кейін генераторын тексеріп жатқан. Жағалауда Сурфсайд Бичінде 25 жастағы ер адам су ағынынан қаза тапты. Ең күшті желдер дауылдың алдындағы жаңбырлы аймақтарда болды, ондағы жергілікті құйынды желдер ауыр зақымдарға әкелді. Жағалаудағы су тасқыны кеңінен таралмады, бірақ Пунго өзеніндегі су деңгейінің көтерілуі бірнеше үйді су басты. Басқа да жағалаудағы су тасқыны әртүрлі порстар мен қалаларда тіркелді. Солтүстік Каролина штатындағы 12-ші тас жол Хаттерас аралындағы су тасқынынан жабылды. Солтүстік Топсейл Бичінде 1996 жылы "Фран" дауылдан кейін салынған қорғаныш құм төбелерінің көп бөлігі қирады, ал Богу Банксіндегі жасанды рифтің бөлігі болған ондаған мың дөңгелектер жағаға шықты. Дауыл штаттағы 500 мыңға жуық адамды электр қуатысыз қалдырды. Уилмингтон "апат аймағына" айналды, су басқан тас жолдар мен құлаған ағаштар жолдарды жапты. Егінге, әсіресе темекіге елеулі зиян келтірілді. Уақтылы эвакуацияланбаған 47 адам дауылдың ең қатты соққан сәтінде Bald Head аралындағы маякта баспана іздеді. Әсерлеріне қарамастан, "Бонни" дауылдың күші бастапқы болжамдардан азырақ болды. Жалпы, штаттағы мүліктік зиян 240 миллион долларға (1998 жылғы АҚШ доллары) бағаланды, ал егінге келтірілген зиян одан да көп. Дауылдан соң жағажайдың ар жағындағы шөгінді қалыңдығы өлшенді. Эрозияға ұшыраған құм төбелерінің бөліктері жүк көліктерімен әкелінген құммен қайта салынды. Қатты толқындар екі үйдің іргетасын бұзды, олардың екеуі де құмның жоғалуын өтеу үшін нығайтылды.
Вирджиния
Бони Вирджинияның оңтүстік-шығыс жағасынан өтіп, аймақты қатты жаңбыр мен күшті желмен шарлады. Генри мүйісіндегі желдің жылдамдығы шамамен жетті, ал желдің күркіреуі шамамен дейін жетті. Жағалау бойында желдің жылдамдығытан асып кеткені туралы да хабарлар болды. Хэмптон-Роудс аймағында көптеген үйлер зардап шекті, ал Вирджиния-Бич маңындағы қонақүйлердің терезелері желден жарылды. Теңіз деңгейінің көтерілуі шамамен болды, кейбір жерлерде одан да жоғары көтеріліп, жағалау аймақтарында су тасқынына әкелді. Жауын-шашын орташадан қаттыға дейін болды, көлемі , Норфолк айманында ең көп жауын-шашын жауды. Штатта 320 000-нан 650 000-ға дейін абонент электр қуатынан айырылды. Электр қуатының үзілуі кейбір су және кәріз тазалау станцияларында өндірістің төмендеуіне әкелді, бұл жергілікті билік өкілдерін тұрғындарға суды үнемдеуге шақыруға мәжбүр етті. Норфолк қаласының Оушен Вью ауданында жел екі тұрғын үй кешенінің шатырын жыртып, басқа ғимараттардың қабырғаларын зақымдады. Жағалауда қайықтар бекіністерінен жұлынып кетті. Штат бойынша сақтандыру шығындары 95 миллион долларды құрады (1998 жылғы АҚШ доллары).
Атлантикалық орта, Жаңа Англия және Атлантикалық Канада
Дауыл жағалаудан алысқа жылғанда, сыртқы жаңбыр жолақтары Мэриленд жағалауына әсер етті, Оушен-Ситиде желдің күші сағатына жетеді, ал толқындардың биіктігі 3 метрге (10 фут) дейін жетті. Залал туралы ешқандай хабарлама түспеді. Жеңіл жаңбыр Делавэр мен Нью-Джерси штатына солтүстікке қарай да жауды. Нью-Джерси штатының Пойнт-Плезант Бичінде дауылдың салдарынан туындаған қатты теңізде суға батып кеткен адам туралы хабарлар болды; алайда, кейіннен ол әйелімен бірге жағада табылған еді, және екеуі де жалған полиция есебі бергені үшін айыпталды. Бонни Кейп-Кодтың оңтүстігіне қарай жылды, бірақ Массачусетс штатының Плимут округінің оңтүстігіне әсер ететін маңызды сыртқы жаңбыр жолағы болды. Уайтхорс Бичінде мол жаңбыр жауып, жауын-шашын мөлшері 25 мм-ден (1 дюйм) асты, ал басқа да жерлерде 25 мм-ден астам жауын-шашын жауды. Желдің күші сағатына жетті, бірақ Жорж Банкінің буйы сағатына жел соғып тұрғанын хабарлады. Бір адам қайығының аударылып кетуінен қаза тапты, ал серігі қауіпсіз түрде жағаға жүзіп жетті. 29 тамыз күні түстен кейін Бонни Канадалық дауылдар орталығының жауапкершілік аймағына тропикалық дауыл ретінде кірді және Жаңа Шотландия мен Ньюфаундлендтің оңтүстігінен өтті. Жаңа Шотландия жағалауындағы жауын-шашын мөлшері болды, ал желдің күші сағатына дейін соқты. Жағалауда желдің күші біршама жоғары болды. Сэбл аралында жаңбырдың мөлшері құрады. Жағалаудағы буй толқынның биіктігін тіркеді.
Кейінгі әсерлері мен бақылау
Солтүстік Каролинадағы дауылдан кейін 10 округ федералдық апат аймағы деп жарияланды, ал 30 округ мемлекеттік және жеке көмек алуға құқылы болды. 11 округте паналау орындары ашылды, ал Рали-Дурхам халықаралық әуежайы қысқа мерзімге барлық рейстерді тоқтатты. Жағаға шығып келген ондаған мың дөңгелекті алып тастау үшін, мемлекеттік түрмелерден жүздеген сотталғандар Буж жағалауына жіберілді. Кейбір дөңгелектер құмға көмілді, оларды тек төмен су кезінде ғана шығаруға болады. 700-ге жуық сотталған штат бойынша қирағандарды тазалауға жіберілді, ал 39 сотталғандар тобы фермерлерге ауыр зақымдалған темекі егістіктерін құтқаруға көмектесті. Оңтүстік Каролинада Хорри округі зақымдар салдарынан федералдық апат аймағы деп жарияланды. Дауыл өткен соң, нөсер жаңбыр Вирджиния Энергия компаниясының жұмыскерлерінің электр қуатын қалпына келтіруіне уақытыша кедергі келтірді. Вирджиния губернаторы Джим Гилмор бес қаланы қалпына келтіруге көмектесу үшін 11 миллион доллардан астам (1998 жылғы АҚШ доллары) мемлекеттік және федералдық қаражатты бекітті. Бұған қоса, дауылдың салдарынан тамыз айында АҚШ-тың оңтүстігінде үй сату 13,6%-ға төмендеді, себебі жағалау аймақтарындағы потенциалды үй сатып алушылар қорқып қалды. "Бони" дауылы кезінде де, одан кейін де дауылды жан-жақты талдау жүргізілді, ол "тарихтағы ең көп зерттелген дауыл" деп танылды. Тропикалық жаңбырды өлшеу миссиясының (TRMM) спутниктік суреттері арқылы тексергенде, дауылдың көзінің айналасындағы ең биік бұлттар атмосфераға 59000 фут (17983 метр) көтерілгені анықталды, бұл Эверест тауынан екі есе биік. TRMM осындай тропикалық циклон құрылымын алғаш рет байқады, деді Саффир-Симпсон дауылдар шкаласын жасаған Боб Симпсон. Бұл дауыл тропикалық циклонды зерттеу деректерін жинау үшін де пайдаланылды. Атлантика мұхитында алғаш рет ұшақтар тобы дауылдың жоғарғы қабаттарын зерттеді, ал басқа ұшақтар төменгі және орта қабаттарына кірді. Дауыл активті болған кезде 500-ден астам парашют сенсорлары тасталды. Әрқайсысы 600 долларға (1998 жылғы АҚШ доллары) бағаланған олар дауыл туралы деректерді Ғарлық позициялау жүйесі арқылы зерттеу орталықтарына жіберді. Дауыл кезінде Weather Channel веб-сайтына трафик күрт өсті. Күнделікті орташа 3 миллион қаралымнан 26 тамызда 10 миллион бет қаралымға жеткені сайттың жүктелу жылдамдығын баяулатты. Жеті ірі ауа райы провайдерлерінің беттерін қарау саны 24-26 тамыз аралығында өткен аптамен салыстырғанда 123%-ға өсті.