Кіріспе

Аналитикалық ультрацентрифугация – ультрацентрифуга мен оптикалық мониторинг жүйелерін біріктіретін аналитикалық әдіс. Аналитикалық ультрацентрифугада (әдетте AUC деп қысқартылады) үлгінің тұнбалану профилі оптикалық анықтау жүйесі арқылы нақты уақытта бақыланады. Үлгі ультракүлгін сәулелерді жұту және/немесе интерференциялық оптикалық сындыру индексіне сезімтал жүйе арқылы анықталады, бұл жарыққа сезімтал диодтар тізімімен немесе ескі машиналарда пленкамен бақыланады. Оператор осылайша айналу профилі осіне қатысты үлгі концентрациясының уақыт өте келе қолданылатын центробегтік өріс нәтижесінде қалай өзгеретінін бақылай алады. Қазіргі заманғы құралдармен бұл бақылаулар электрондық түрде цифрландырылып, математикалық талдау үшін сақталады. Аналитикалық ультрацентрифугадан алынатын ақпаратқа макромолекулалардың жалпы пішіні, макромолекулалардың конформациялық өзгерістері және макромолекулалардың мөлшері бойынша таралуы жатады. AUC көмегімен коваленттік емес кешендердің саны мен құрамдық бөліктерінің стехиометриясы, сондай-ақ ақуыздар, ДНК, нанобөлшектер немесе басқа да молекулалар кластарынан құралған макромолекулалардың тепе-теңдік константалары туралы мәліметтер алуға болады. Ең қарапайым өлшем – тұнбалану коэффициенті, ол тұнбаланатын молекулалардың мөлшеріне байланысты. Бұл – бөлшектің тұнбалану жылдамдығының тұнбалануға түрткіс беретін үдеуге қатынасы. Аналитикалық ультрацентрифугацияның қолданылуы соңғы кезде қазіргі заманғы компьютерлермен талдаудың жеңілдеуі және, атап айтқанда, Ұлттық денсаулық институты қолдауымен жасалған SedFit бағдарламалық қамтамасы сияқты бағдарламалық жасақтаманың дамуына байланысты артып келеді.

Аспаптар

Аналитикалық ультрацентрифугада жарық көзі және оптикалық детекторлар болады. Ультрацентрифуга жұмыс істеу кезінде жарық анализге өтуі үшін, арнайы жасушалар қажет, олар жоғары оптикалық стандарттарға сай болуымен қатар центрифугалық күштерге төтеп бере алуы тиіс. Әрбір жасуша корпустан, оптикалық таза кварц шыныдан жасалған екі терезеден және бір немесе екі сектордан, сондай-ақ сектор(лар)ды толтыруға арналған тесіктерден және корпуста бұрандалы тығынмен жабылатын орталық бөліктен тұрады. Бұл жасушалар үздіксіз тесігі бар ротор қуысына орналастырылады, жасушаны ұстап тұру үшін төменгі жағында сыртқы жиегі болады.

Эксперименттердің түрлері

Арнайы жабдықтарды қолданып және өлшеу параметрлерін өзгерту арқылы түрлі тәжірибелер жүргізуге болады. Ең көп қолданылатын AUC тәжірибелері – тұнбалану жылдамдығы және тұнбалану тепе-теңдігі тәжірибелері.

Седименттеу жылдамдығы

Седиментация жылдамдығы эксперименттері аналиттердің пішіні мен молярлық массасын, сондай-ақ олардың мөлшерінің үлестірілімін анықтайды. Бұл әдістің мөлшерлік ажыратымдылығы бөлшектер радиусының квадратына пропорционалды, ал ротор жылдамдығын реттеу арқылы 100 Да-тан 10 ГДа-ға дейінгі мөлшерлік диапазонды қамтуға болады. Седиментация жылдамдығы эксперименттері макромолекулалық түрлер арасындағы қайтымды химиялық тепе-теңдіктерді зерттеу үшін де қолданылуы мүмкін: макромолекулалық кешендердің саны мен молярлық массасын бақылау, әр компоненттің спектроскопиялық сигналдарындағы айырмашылықтарды пайдаланып көп сигналды талдау арқылы кешеннің құрамын анықтау, немесе Гилберт Дженкинс теориясында сипатталғандай, макромолекулалық жүйенің тұнбалану жылдамдығының құрамға тәуелділігін қадағалау арқылы. Эксперименттің мақсаты – тұрақты бұрыштық жылдамдықпен тұнбалану процесін бақылау.

Седиментациялық тепе-теңдік

Седименттік тепе-теңдік эксперименттері аналиттердің молярлық массасын және олардың химиялық тепе-теңдік тұрақтыларын анықтайды. Ротордың айналу жылдамдығы жасушадағы c(r) үлгісінің тұрақты концентрация профилі қалыптасатындай реттеледі, онда тұну және диффузия өзара теңеседі.