Кіріспе

Дэвид Эрл "Swede" Савидж-младший (26 тамыз 1946 – 2 шілде 1973) – американдық автокөлік жарысшысы. Ол 1973 жылғы Индианаполис 500 жарысындағы апаттан кейін алған жарақаттарының салдарынан, жарысқа қатысқаннан бес аптаға жуық уақыт өткен соң, 26 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Калифорния штатының Сан-Бернардино қаласында туып өскен Савидж, Дэвид Эрл Савидж аға мен Джоэтта Тейлор Савиджтің үлкен ұлы болды. Ол бес жасында "Soap Box Derby" жарысына қатыса бастады, кейін төртінші жартылай мопедтермен жарысты, ал он екі жасында "Go Kart" жарысына көшті. Жастық шағында ол мотоциклдермен бәсекелес жарыстарға қатысты. Табиғатынан туған ерекше спортшы болған ол Сан-Бернардиноның Тынық мұхиты орта мектебінде оқушы кезінде штаты бойынша үздік футболшы деп танылды, бірақ ақшалай сыйлық алғандықтан соңғы курста жарысқа қатысуға құқығы жоқ деп шешілді, себебі ол кәсіби спортшы деп есептелді.

Жарыс мансабы

1967 жылдың қаңтар айында Савидж Риверсайд халықаралық жарыс алаңында өткен Ford Motor Company сынақ сессиясына келді, онда жарыс аңызы Дэн Гурни де болды. Ford компаниясының қоғамдық байланыстар жөніндегі атқарушысы Монте Робертс та қатысты, ол Савидждің шамамен бір мильге жуық қашықтықты тыныш түрде мотоциклмен жүргізіп жатқанын көрді. Савидждің "жарысқа лайықты" есімі мен айқын талантына әсерленген Робертс, Ford шенеуніктерін Савиджді өздеріне оқушы ретінде алуға ынталандырды. Оңтүстікте Ford зауытының қолдауымен NASCAR автокөліктерін жарысқа қатысқан Holman Moody командасы үшін жартылай маусым жүргізгеннен кейін, Савидж Гурниден Оңтүстік Калифорнияға спорттық автокөлік жарыстарында өзін сынап көруге шақыру алды. Савидж 1968 жылдың сәуір айында SCCA United States Road Racing Championship (USRRC) сериясында Lola T70 Mk III (Гурни 1967 жылғы Can Am жарыс сериясында пайдаланған машина; жас жүргізушіге Гурни қойған талап – машинаны басқа AAR қызметкерлерінен минималды көмек алып, жарысқа дайындап, қайта құру болды) машинасында дебют жасады. Ол осы машинада бір рет қана қатысып, Риверсайдта бесінші орынды иеленді. 1968 және 1969 жылдары ол NASCAR жарыстарында да өнер көрсетті. 1969 жылғы Дейтона 500 жарысында 124-ші айналымда дөңгелек түсіп, ол апатқа ұшырады. Бюджеттік қиындықтарға байланысты AAR жарыс бағдарламасы қысқартылғаннан кейін Савидж Оңтүстік Калифорния аймағында жартылай кәсіби мотоцикл жарыстарын қайта бастады. 1970 жылы Савидж пен Гурни Trans Am сериясында зауыттың демеушілігімен бірдей Plymouth Barracuda машиналарын жүргізді. Маусымның басында Chrysler AAR жобасына қолдауын азайтты, ал Гурни Савиджге маусым бойы жүргізуге мүмкіндік беру үшін машинадан бас тартты. 1970 жылдың 21 қарашасында Финикс халықаралық жарыс жолында өткен 150 мильдік Бобби Болл мемориал жарысында Eagle Ford IndyCar машинасында жеңіске жетті. Бұл оның кәсіби автожарыстардағы жалғыз жеңісі болды. 1971 жылдың наурыз айында Савидж Онтарио моторлы жолындағы Questor Grand Prix жарысына Eagle Plymouth Formula 5000 машинасымен қатысты. Газ педалі ілігіп қалды, нәтижесінде болған апатта Савидж қанағаттандырылмайтын бас жарақаттарын алды. Ол тамыз айында Уоткинс-Глендегі Trans Am жарысына оралып, қатысты. Савидж Индианаполис 500 жарысына екі рет қатысты; 1972 жылы дебюттік жарысында механикалық ақауларға байланысты алтыншы айналымнан кейін 32-орынды иеленді.

1973 жылы Индианаполис 500 апаты және одан кейінгі өлім

1973 жылы Индианаполис 500 жарысында Савидж STP демеушілігімен шыққан Eagle Offenhauser (No 40) машинасына қатысты, оны шебер механик Джордж Биньотти дайындаған. Жарыс кезінде ол көптеген жаттығуларда ең жылдам жүргізуші болды. Біліктілік алғашқы күні желдің күшті соғуы Савидждің жаттығуларда көрсеткен ең жақсы нәтижелерін қайталауына кедерілді, бірақ ол төрт айналымның орташа көрсеткішімен трасса рекордын жаңартты. Күні кешкі уақытта жел басылғанда Джонни Резерфорд, Бобби Унсер және Марк Донохью Савидждің көрсеткен уақытын жақсартты. Жарыс жаңбырдың салдарынан бірнеше күнге кешіктіріліп, 30 мамырда, сәрсенбі күні өтті. Савидж 43-54 айналымдар аралығында көш бастады, содан кейін алғашқы пит-стоп жасады. Ол екінші орынға шықты, Аль Унсерден аз ғана қалып, Бобби Унсерден озып кетті. Савидж пит-стоптан 70 галлон (шамамен) қосымша отынмен және жаңа (салқын) оң артқы дөңгелекпен шықты. Бобби Унсер өзінің өмірбаяндық кітабында Савидж пит-станциядан шыққанда, оның қаншалықты жылдам басқанын көріп алаңдағанын және жарысқа дайындық күйінде сәл артқа шегінгенін жазды. Алайда, Савиджтің жарыс әлеміндегі беделі, оның қажетсіз тәуекелге бармайтын, өте білікті жүргізуші екендігіне байланысты, Унсердің пікірлері оның мансабындағы "қиындықтарға" толы тәжірибесіне қарағанда, Савидждің жарыс әлеміндегі тез өрлеуіне наразылығымен байланысты деп есептеледі. 58-ші айналымда, Аль Унсердің артында (ол өзінің пит-стопқа дайындалып жатқан еді), Савидж жақын арада жаңбыр жауатынына күтіп, қатты басу арқылы төртінші бұрылыстан шыққанда басқаруды жоғалтты. Савиджтің машинасы алға-артқа қозғалды, содан кейін жоғарғы жылдамдықпен трассаның ішкі жағына қарай сырғып, бұрылыстың ішкі қабырғасына дерлік тікелей соқтығысты. Соққының күші, машина толық отынмен жүктелгендіктен, 18 метрлік оттың тізгінін құрап, машинаны жарылысқа ұшыратты. Савидж әлі де үлкен машинаның бөлігінде отырған күйі трассаға лақтырылды. Ол сыртқы қоршау қабырғасының жанында тоқтады, жалындаған метанол отынының тоғанында толыққанды ессіз жатқан күйі. Оқиғаны тікелей эфирде көрген ABC Sports телеарнасының комментаторы Джим МакКей Савиджтің өртеніп жатқан қирандылардың арасында қозғалып жатқанын көріп, сенімсіздігін білдірді. Савидждің жарыс трассасынан кенеттен бұрылып, алаңның ішкі қабырғасына түсуінің нақты себебі әлі анықталған жоқ. Телевизиялық кадрларда оның артқы қанатының оң жартысы босағанын көруге болады, бұл дөңгелектерге түсетін күшті бірден өзгертіп, машинаның кенеттен алға-артқа қозғалуын түсіндіруге болады. Екінші теорияны көптеген жүргізушілер өздерінің радиоарналары арқылы трассада май бар екеніне шағымданып айтты, себебі бірінші қатарда тұрған Рутерфордқа сұйықтық тастағаны үшін қара ту көрсетілді, бұл, әдетте, май болды. Трассада май бар екеніне шағымданушылардың арасында Джерри Грант та болды, ол ABC Sports телеарнасының журналисі Дэйв Дайлспен Савидж апатынан қалған қалдықтар жолдан тазартылған кезде сұхбаттасты. Кейін Дайлс Джо Леонардтың машинасының алдыңғы бөлігінен майды сүртіп, осыны дәлелдеді, бірақ Бобби Унсер (Савиджбен жақсы қарым-қатынаста болмаған және жас жүргізушінің жүргізу қабілетін жиі сынаған) жүргізушілердің қауіпсіз емес трассада жүргенін жоққа шығарды. Савидждің Patrick Racing командаласы Грэм МакРейдің жас экипаж мүшесі Армандо Теран Савиджке көмектесу үшін пит-лейн арқылы жүгіріп шығып, пит-роудқа (әдеттегі бағыттың кері бағытында) асығып келе жатқан өрт сөндіру машинасының соқтығысынан қаза тапты. Олви Савидж гепатит В жұқтырғанын және оның бауыры бұзылып, ісі бітті деп мәлімдеді. Алайда, Савидждің әкесі айтқандай, оның өлімінен бұрын шведке берген оттегінің мөлшері, оның өкпесіндегі апат кезінде жұққан ауаның зақымдануынан, ол өмір сүрудің еш мүмкіндігі болмаған, тіпті ол гепатит В жұқтырбаса да. Өкпе жетіспеушілігін Савидждің қызы Анжела 2015 жылдың мамыр айында берген сұхбатында қайтадан өлім себебі ретінде атады. Савидж өзінің туған қаласы Сан-Бернардинодағы Маунтин-Вью зиратында жерленді. Ол үйленген, жеті жасар қызы Шелли бар еді; оның жесірі Шерил екінші баласын, қызы Анжеланы, күтіп отырды. Савиджтің Джон есімді ұлы да болды, ол Калифорнияның Хайленд қаласында тұрады. Анжела қазіргі уақытта Индианаполис аймағында тұрады, онда оның күйеуі Turn 4 Restorations компаниясында жұмыс істейді, ол Рик Думанға (соққан жүргізушінің және чемпиондық механиктің тағы бір баласы) тиесілі USAC, CART және INDYCAR жарыс машиналарын қалпына келтіреді.