Кіріспе
Палестиналық саясаткер Джамал әл-Хусейни (1894–1982) (جمال الحُسيني) Иерусалимде дүниеге келді және өте ықпалды және құрметке ие Хусейни отбасының мүшесі болды. Хусейни Палестина Араб Конгресінің (1921–1934) және Мұсылман Жоғарғы Кеңесінің атқару комитетінің хатшысы қызметін атқарды. Ол 1935 жылы Иерусалимде құрылған Палестина араб партиясының негізін қалаушысы және төрағасы болды, ал 1937 жылы Әмин әл-Хусейни басқарған алғашқы Араб Жоғарғы Комитетінің мүшесі болды, кейін оның төрағасы болды. 1936–1939 жылдардағы араб көтерілісі кезінде ол алдымен Сирияға (1937), содан кейін Бағдадқа (1939) қашып кетті. Ол 1939 жылғы Лондон конференциясына араб делегациясын жетекшілік етті және Англия-Америка тергеу комиссиясының палестиналық өкілі болды. Хусейни 1941 жылы британдықтар тарапынан тұтқындалып, Оңтүстік Родезияға жер аударылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін босатылып, 1946 жылы Палестинаға оралды. 1947–1948 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымында бейресми өкіл болды. 1948 жылдың қыркүйек-қазан айларында Египеттің қолдауымен құрылған Бүкіл Палестина үкіметінің сыртқы істер министрі болды.
Jamal al Husayni (1894–1982) (جمال الحُسيني), was born in Jerusalem and was a member of the highly influential and respected Husayni family. Husayni served as Secretary to the Executive Committee of the Palestine Arab Congress (1921–1934) and to the Muslim Supreme Council. He was co founder and chairman of the Palestine Arab Party, established in Jerusalem in 1935, and in 1937 became a member of the first Arab Higher Committee, led by Amin al Husayni, later becoming its chairman. During the 1936 39 Arab revolt he escaped first to Syria (1937) and then to Baghdad, Iraq (1939). He led the Arab delegation to the 1939 London Conference and was Palestinian representative to the Anglo American Committee of Enquiry. Husayni was arrested by the British in 1941 and exiled to Southern Rhodesia. He was released at the end of World War II and returned to Palestine in 1946. He was an unofficial delegate to the United Nations in 1947 48. In September–October 1948 he was the foreign minister in the Egyptian sponsored All Palestine Government.
Жастық шақ
Хусейни 1894 жылы Иерусалимдегі ең беделді отбасылардың бірі – Хусейни отбасында дүниеге келді. Ол Англия шіркеуінің мектебіне, St Georges-ке оқыды, онда батыс үлгісінде киім киетін алғашқы оқушы болды және жаңа спорт түрі – футболдың жанкүйеріне айналды. Орта білімін аяқтағаннан кейін, он сегіз жасында Бейруттағы Сирия протестант колледжіне медицинаны оқуға түсті. Сол кезде Медицина факультетінде Стамбулда орналасқан және түріктер мен түрік тілінде билік ететін үкімет аясында арабтардың мәртебесі жөніндегі пікірталас қызу жүрді. Жамал 1918-19 жылдары «Нади әл-Араби» (Дамаск араб клубы) және «Аль-Мунтада әл-Адаби» қозғалыстарына мүше болды. Исаак Фридманның сөзіне сәйкес, олар «британдық үкіметке қарсы болды және бұрынғы Османдық «Нади әл-Арабия» Азия провинцияларында түрік үкіметін қайта орнатуды қалады». Жамалдың мүшелігі кезінде «Аль-Мунтада әл-Араби» пан-арабизм және антисионизм идеяларына берілді және король Фейсал басшылығымен жаңа Ұлы Сирия мемлекетін қолдады. 1919 жылдың мамырында осы саяси белсенділік британ үкіметін клубтың кез келген жиналысын, сөз сөйлеуін немесе қоғамдық іс-шараларын тыйым салуға мәжбүр етті. 1914 жылдың желтоқсанында, Жамал оқуын бастағаннан екі жыл өткен соң, Османдық түрік күзетшілері колледжге шабуыл жасап, құпия араб ұлтшыл ұйымына қатысы бар деген күдікпен адамдарды тұтқындады, ал Жамал Иерусалимге қашып кетті. 1915 жылы Бейрут бөлімшесінің төрт мүшесі «Аль-Мунтада әл-Араби» Джемал-паша тарапынан мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен дарға асылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол түрік армиясына шақырылып, кейін британдықтарға тұтқынға алынды. Жамал және оның құрбылары палестиналық элитаның арасында жүрді. Оның туысы Әмин – Жоғарғы мұсылман кеңесінің төрағасы болды. Оның күйеу баласы Мұса Алами британдық әкімшілікте жұмыс істеді және Жоғары комиссардың жеке хатшысы болды. Мұсаның әйелі – Ұлттар лигасына араб делегациясының бірі болған Ихсан Әл-Жабридің қызы. Кейін оның жас туысы Абд әл-Қадыр 1936-39 жылдары британдықтарға қарсы күрескен палестиналық әскери жетекшісіне, ал 1948 жылы ізраилдіктерге қарсы соғысқа қатысты.
were "hostile to British rule and who wanted to reinstate Turkish rule in the former Ottoman Nadi Al Arabian Asiatic provinces." During the time of Jamal's membership, al Muntada al Arabi were committed to the concepts of pan Arabism and anti Zionism and supported a new Greater Syrian nation under King Faisal. In May 1919 this political activity was such that the British government prohibited any further meetings, speeches, or public activities by the club. In December 1914, two years into Jamal's studies, Ottoman Turk guards raided the college arresting anyone suspected belonged to a secret Arab nationalist organization, and Jamal fled to Jerusalem. In 1915 four of Jamal's fellow members of the Beirut branch of the al Muntada al Arabi were hanged for treason by Djemal Pasha. During the First World War he was conscripted into the Turkish Army and later taken prisoner by the British. Jamal and his peer group moved in elite Palestinian circles. His relative, Amin was to become head of the Supreme Muslim Council. His brother in law, Musa Alami, worked in the British administration and rose to become personal secretary to the High Commissioner. Musa's wife was the daughter of Ihsan Al Jabri one of the Arab delegates to the League of Nations. Later his young cousin Abd al Qadir was to become a Palestinian military leader fighting the British in 1936 39 and the emerging Israelis in 1948.
1920-шы жылдар
1921 жылы 27 жасында ол Палестина саясатының жетекші тұлғасына айналды. Оның әйелінің інісі Мұса Қажым, Осман әкімшілігінде қызмет еткен және британдықтар кезінде, қысқа мерзімге Иерусалимнің мэрі болған, британдықтардың келуінен кейін құрылған Мұсылман-Христиан қауымдастықтары құрған Палестина Араб Конгресінің Атқару комитетінің төрағасы болды. Жамал Атқару хатшысы болып тағайындалды. Жамал мен Мұса Қажым сол кезде Палестина араб қауымының ең көрнекті өкілдері саналды. 1921 жылғы қырқыстардан кейін, сондай-ақ Джаффа көтерілісі деп белгілі болған оқиғалардан кейін, Жамал Жоғарғы комиссар сэр Герберт Сэмюэлмен кездесіп, тыныштыққа шақыратын мәлімдеме жасады. 1923 жылғы 6-шы Конгресте ол салық төлемеуге шақырған делегаттардың бірі болды, ол әкімшілікте араб өкілдерін талап етті. Конгресске үстемдік еткен ірі жер иелерінің қарсылығына байланысты ұсынылған төлемеу акциясы тоқтатылды. Оның орнына Заң шығарушы кеңестің сайлауын бойкоттауды шешті және маусым айында Британдық Кеңесшілер Кеңесінің барлық араб мүшелері өз лауазымдарынан кетті. Осы кезеңде британдықтар оны салмақты және тәжірибелі деп санады. 1923 жылы ол Үндістанға ұзақ сапар жасап, көптеген мұсылман басшыларымен кездесті. 1924 жылы ол Заң шығарушы кеңестің құрылымы туралы ұсыныстар ұсыну үшін Еврей агенттігінің мүшесі Хайм Калварискимен кездесті. Кеңес екі палатадан тұрады: төменгі палата сайланады, ал Жоғарғы комиссар оның шешімдеріне вето құқығына ие болады. Жоғарғы палата он мүшеден тұрады, олардың екеуі еврей қауымын өкілдік етеді. Иммиграцияны комиссия бақылайды. Бұл ұсыныстар Еврей агенттігі тарапынан қабылданбады. Бірақ сол кезде Жамал Атқару комитетіне көңілі толып, хатшы лауазымын сақтап қалуға көндіруге тура келді. Оның бір шағымы – әкімшілік жұмыстарына қаражаттың жетіспеуі. Саяси қызметімен қатар, Жамал адвокаттық мансабын да жалғастырды. 1927 жылы ол Жоғарғы сотқа Палестинаның жаңа басылған маркаларынан еврейше "ЭИ" әріптерін алып тастау туралы өтініш берді. Бұл екі әріп еврей тіліндегі "Палестина" сөзінен кейін келіп, "Эрец Исраэль" – "Израиль жері" дегенді білдіреді. Өтініш қабылданбады. 1929 жылы, Сионистердің Арықтау қабырғасындағы қызметіне байланысты көтеріліске дейін, Жоғарғы комиссардың орынбасары Х.С. Люк араб және еврей агенттігінің басшылары арасында жағдайды басып тастау мақсатымен ұзақ кездесу ұйымдастырды. Араб делегациясын Жамал басқарды. Күтілген бірлескен мәлімдеме жасалмады. Көтерілістен кейін, қазан айында, ол Лондондағы Колониялық кеңседе кездесулер өткізу үшін жіберілген делегацияның басшысы болды. Бұл оның британдықтар құрған және Хадж Амин Хусейні басқаратын Жоғарғы Мұсылман Кеңесінің хатшысы ретінде болды, және ол әкесі мен анасы арқылы оған туыс болды. Бұл 1922 жылдан бері Лондонға барған алғашқы палестиналық араб делегациясы болды және оған Адил Арслан мен Иззат Таннус кірді. Оның мақсаттарының бірі Лондонда ақпараттық орталық құру болды.
1930 жылдар
1930 жылдың соңында Жамал Лондонға барып, оның келісімшіл көзқарасын ұнаған британдық шенеуніктермен кездесу өткізді. Ол еврей агенттіктерінің мүшелерімен дөңгелек үстел конференциясын өткізу ұсыныстарына келісті. Оның бір шарты – еврей делегаттарының Палестинадан келуі және әсіресе Вейцманның мүше болмауы болды, себебі бұл Палестинаға қатысты сионистік талаптардың жарамдылығын тану болар еді. 1931 жылдың қаңтарында Палестинаға оралды. Осы уақытта ол журналист ретінде де белсенді болды. 1933 жылы Дамаск газеті «Алиф Ба»-да Авни Абд әл-Хадиді, жаңа Тәуелсіздік партиясының басшысы Истиқлалдың алты жыл бұрын Уади Хавариттегі 40 000 дунм жерді Еврей агенттігіне сатты деп айыптаған анонимді мақалалар сериясын жариялады. 1937 жылғы еврей агенттігінің тізімінде Жамалдың есімі осындай жер сатуда адвокат қызметін атқарғаны көрсетілген. Бұл еврей агенттігінің қанша ақпарат жинағанын көрсетеді. Тағы бір мысал – 1933 жылдың 12 сәуірінде өткен Атқару комитетінің отырысында талқыланған деректер. Онда Хайм Арлосоров ұйымдастырған Хайм Вейцман мен Трансжордания басшыларының жақын арада өтетін кездесуі талқыланды. Жамалдың пікірінше, комитет Иордан өзенінің шығысындағы тайпа басшыларына ешқандай ықпал ете алмайды және кездесуді елемеу керек. 1934 жылдың қазан айында Атқару комитеті үкімет саясатына қарсы демонстрацияларға шақырды. Билік Жамал әл-Хусейниді тұтқындап, оны кінәлі деп санайды. 1935 жылдың сәуірінде ол Хусейни билік блогын білдіру үшін Палестина араб партиясын, Аль Хисб Аль Араби Аль Фаластини құрды. Партия Палестинаның алғашқы араб саяси партиясы емес. Оған «Истиқлал» (1932) және «Халық қорғанысы партиясы» (1934) бастама берді, себебі Палестина арабтары Ұлттық конгресс пен мұсылман-христиандық қауымдастықтардың құлдырауынан кейін саяси партияларға бірігуді бастады. 1935 жылдың желтоқсанында Жамал Хайфада Изз әд-Дин әл-Кассамның ескеру рәсіміне қатысып, 6000 адам алдында сөз сөйледі. Ол әл-Кассам палестиналық қарсылықтың символына айналады деп болжады. Әл-Кассам бүлікшілігін басып алғаннан кейін Ваучоп әкімшілігі жер сатуды шектеумен қатар заң шығарушы кеңес құру туралы жаңа ұсыныстар енгізді. Еврей агенттігі ұсыныстарды тез қабылдамады, ал Палестина араб партиясы оларды Ұлыбритания парламентімен бірнеше ай бұрын тосқауылданғаннан кейін 1936 жылдың сәуірінде ғана толық қабылдамады. Партия 1936 жылы Лондондағы отарлау кеңсесімен келіссөздерге шақырудан бас тартқанда, басқа партиялар қабылдаған кезде қоғамдық пікірмен тығыз байланыста болған сияқты. Бір аптадан кейін, 1936 жылдың 21 сәуірінде партия жалпы ереуілді қолдағанын жариялады. Төрт күннен кейін барлық негізгі топтардың басшыларынан Жоғары араб комитеті құрылды. Хадж Амин төраға, Әуни Абд әл-Хади хатшы болды. Комитеттің басымдықтарының бірі еврей иммиграциясына тоқтам салу болды. Кейін Жамал 1936 жылдың маусымында Хадидің Сарафанд әскери базасында тұтқындалуынан кейін хатшы лауазымында Хадидің орнын басты. Сонымен қатар, Жамалдың қатысуымен төрт адамнан тұратын делегацияға Лондонға барып, колониялық кеңседе кездесулер өткізуге виза берілді. Жамал радикалды элементтердің қысымынан өз қалауынан да қатал ұстануға мәжбүр болды. Келіссөздер сәтсіз аяқталды. 1937 жылдың 1 қазанында билік барлық палестиналық араб ұлтшыл ұйымдарына тыйым салды және Джамал елден қуылды. Жамал өзінің панарабтық көзқарастарымен Палестинадағы еврейлерді тәуелсіз, федерацияланған араб әлемінде таратуды жақтады. Жамал Иерусалимдегі еврей университетінің пацифистік президенті Яһуда Магнеспен біраз байланыста болды және Магнустың 1935 жылы Дэвид Бен Гурионға ұсынған ұсыныстарына қатысы болуы мүмкін. 1936 жылы Джамалдың қайын інісі Мұса Алами Магнуспен бірқатар кездесулер өткізді, онда бірқатар ұсыныстар айтылды, бірақ Бен-Гурион да, Джамал да оларды ашық түрде қолдауға дайын болмады. Бұл қадамның артынан ереуіл мен Араб жоғары комитетінің құрылуы келді. Сионист мұрағаттары араб дереккөзінің Жамал комитет мүшелерінің ішінен пара алмайтын жалғыз адам екенін жазған. Еврей агенттіктерінің саяси бөлімінің басшысы Шаретт Жамал мен оның туысы Хадж Аминді палестиналықтардың жалғыз адал басшылары деп атаған. 1937 жылы жалпы ереуіл аяқталғаннан кейін Джамал «Брит-Шалом» тобының көмегімен американдық сионистермен келіссөздер бастауға тырысты. Оның басты мақсаты – Палестинаға келетін яһудилердің санын шектеу және яһуди ұйымдарына жер сатуды тоқтату. Иерусалимде ол «Аль Лива» газетін шығарды. 1938 жылы ол Дамаскте ақпараттық кеңсе құрды, ол жергілікті неміс және итальян консулаттарынан кейбір қаржы алды. Осы кезеңде Палестинада британдықтар мен еврей агенттігі бүлікшілердің табыстарын жою үшін «бейбітшілік топтарын» қаржыландырып отырды. Осы кезеңде оның ұсыныстарына болашақ Палестинадағы яһудилерге тең құқық беру міндеттемелері де кірді. 1939 жылы ол Лондон конференциясына араб делегациясын жетекшілік етті, одан кейін британ үкіметі Палестинаның болашағы туралы Ақ кітапта жоспарларын жариялады, онда еврей иммиграциясын шектеу жоспарлары да бар еді. Осы кезде Жамал әлдеқайда тілді болды: «Еврейлер Палестинаны тозаққа айналдырды». Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Палестинаға қатысты барлық дипломатиялық қызметтерді тоқтатты және британдық ұсыныстар тым жасырын қалды.
1940 жылдан кейін
1940 жылы ол Әмин әл-Хусейнимен бірге Бағдатқа көшті, онда полковник Стюарт Ньюкомбпен екі апталық кездесулер өткізді. Осы кездесулерден кейін Джамал мен Муса әл-Алами Ақ қағаздың талаптарына келісіп, Ирак премьер-министрі Нури әс-Саидтың куәлігінде оның бір данасына қол қойды. Келесі жылы, Рашиди көтерілісінің күйреуінен кейін, ол Тегеранға қашқан сексен адамнан тұратын топтың ішінде болды. Британдықтардан жасыруға тырысқанда Ахвазда тұтқынға алынып, Оңтүстік Родезияда интернатқа жатқызылды, онда 1945 жылдың қарашасына дейін ұсталды, содан кейін ол Каирге көшуге рұқсат алды. Мысырда ол «Мусульман бауырластығы» ұйымымен байланыс орнатты. Басты Вафд партиясының басшысы Мустафа әл-Нахас оны экстремист санады. 1945 жылы Араб Жоғары Кеңесі қайта құрылды, және 1930 жылдардағы дәстүрлі басшылардың ықпалы қайта күшейді. Ол 1946 жылдың ақпанына дейін Палестинаға қайта кіруге рұқсат алмады, онда ол араб мәселесін ағыл-американдық комиссияға ұсынды. Оның баяндамасы, әсіресе Генри Каттанның баяндамасымен салыстырғанда, жақсы қабылданбады. 1946 жылы ол Сирияның Блудан қаласында өткен Араб лигасының мәжілісіне палестиналық араб делегаты ретінде шақырылды. 1946 жылы еврей агенттіктерімен диалогты жақтаған Фавзи Хусейни қаза тапты. Мысыр газеттерінің бірінде Джамал Фавзидің «жолдан тайып кеткенін» айтқаны келтірілді. Басқа дереккөздер Джамалдың өздерімен ынтымақтастық жасайтындарға қарсы барлық іс-қимылға жауапты екенін көрсетеді. Палестинада ол ұлтшыл қозғалысты біріктіру үшін бірнеше шаралар қолға алды. Ол екі негізгі жастар ұйымын біріктіріп, Ахмет Хилми құрған Жер банкін өзіне қаратуға тырысты. 1947 жылы Араб Жоғары Комитеті британ үкіметі тарапынан палестиналық арабтарды өкілдік ететін ресми ұйым ретінде мойындалды. Екі айдан кейін ол жаңадан құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан да мойындалды, және Джамал Нью-Йорктегі Успех көліне БҰҰ алдында палестиналық арабтардың өкілі ретінде барды. Сынаушылар Джамал мен Әмин әл-Хусейнидің екеуі де 1948 жылдың басында Хагананың әскери операцияларының маңыздылығын дұрыс бағаламағанын айтады. Джамалдың БҰҰ-дағы қызметі шілде айында Израиль өкілдері қатысқан пікірталас немесе мәжілістерге қатысудан бас тартқаннан кейін аяқталды. Ол Палестинаға оралып, қысқа ғұмырлы Палестина араб үкіметінің Сыртқы істер министрі болды. 1950 жылы ол Сауд Арабиясының королі Абдул Азиз ибн Саудтың сүйемелдемесіне қосылды, кейіннен король Саудтың жақын кеңесшісіне айналды. Иорданияның барлау қызметінің мәліметтеріне сәйкес, 1954 жылы Джамал Изреел аңғарындағы Израиль әуе күштерінің базасын саботаж жасауға тырысқан, бірақ сәтсіз аяқталған топты қаржыландырған. Сол дереккөз 1954 жылдың шілдесінде Джамал Әмин әл-Хусейниден бөлініп, саудиялықтарға ғана жұмыс істей бастағанын хабарлайды. 1955 жылдың қаңтарынан бастап Ливаннан Израильге шабуылдар ұйымдастыру үшін оған 1 миллион ливан фунты берілді. Ақша «ортадағыларға» төленді, бірақ ешқандай шабуылдар орындалмады.