Кіріспе

Камбоджалық саясаткер және қарсылық көшбасшысы Сон Санн (Сœн Сан; 5 қазан 1911 – 19 желтоқсан 2000) – камбоджалық саясаткер және коммунизмге қарсы тұрушы көшбасшы, Камбоджаның 22-ші премьер-министрі (1967–1968) қызметін атқарған, сондай-ақ кейіннен Ұлттық Ассамблеяның президенті (1993) болды. Теңдесіз буддист, үйленген және жеті баланың әкесі болды. Оның толық құрметті атағы – "Самдех Борвор Сета Типадей Сон Санн".

Ерте өмір

Сон Сан 1911 жылы Пномпеньде дүниеге келді. Сон Санның отбасы кхмер-кромдықтардан шыққан; оның екі ата-анасы да Вьетнамның Тра Вин провинциясындағы бай жер иелері отбасыларынан еді. Сон Санның әкесі Сон Сах, Сон Сан туғанға дейін Камбоджаға көшіп келіп, Монивонг патшасының інісі Сисоват Суфанувонгтың қызметкері болды. Сон Сан Пномпеньде, содан кейін Парижде оқыды, ол 1933 жылы Париждегі Жоғары коммерциялық мектебін (HEC) бітірді. Ол қысқа мерзімге Лондонға барып, сол жерде ағылшын тілін үйренді. 1935 жылы Камбоджаға оралғаннан кейін мемлекеттік қызметке қабылданып, Прей-Венг провинциясында, кейін Баттамбанг провинциясында жұмыс істеді, онда ол сауда мәселелеріне жауапты болды. Сон Сан 1941 жылы Токиоға Камбоджаның экономикалық миссиясының құрамында барды.

Саяси мансап

Кхмер Демократиялық партиясының ерте қолдаушысы Сон Сан оның басқару комитетінің мүшесі болды. 1946-1947 жылдары Сисоват Ютевонг үкіметінде Министрлер кеңесінің вице-президенті және Қаржы министрі қызметін атқарды. Ютевонг қайтыс болғаннан кейін ол 1948 жылдың ақпанына дейін Министрлер кеңесінің вице-президенті (фактически Премьер-министрдің орынбасары) лауазымын сақтап, 1949 жылы Министрлер кеңесінің төрағасының орынбасары болды. 1950 жылдың маусымынан 1951 жылдың наурызына дейін Сыртқы істер министрі болды. 1952 жылы Демократиялық партияның "құлатылуынан" кейін ол партия басшылығынан кетті. Ол Сангкум партиясының мүшесі ретінде саясатқа қайта оралып, 1950-ші жылдардың соңынан 1960-шы жылдардың басына дейін бірнеше үкіметте түрлі лауазымдарда қызмет етті, содан кейін Камбоджа Ұлттық банкінің президенті болды (1955–1968).

Үй қамауы мен Франция

1970 жылы ханзада Нородом Сианукқа қарсы жасалған төңкерістен кейін Сон Сан үй қамауына алынды, кейін Францияға кетіп қалды. 1970 жылдың маусым айында ол Сианук пен оны құлатқан Лон Нол арасында келісімге келу үшін Пекинге барды. Ол осы әрекеттерін қазан айында Кхмер Республикасы жарияланғаннан кейін де жалғастырды және 1971 жылдың соңына қарай Камбоджа, Франция және Қытайдағы саясаткерлер мен дипломаттардың қолдауын алды. Бірақ 1972 жылы Қытай премьер-министрі Чжоу Энлай бұл бастаманы сынап, Лон Нол оған жауап ретінде Кхмер Республикасының президенті атанды.

Камбоджаға оралу

1978 жылы ол Вьетнамның 1978 жылғы Камбоджаға басып кіруінен кейін Камбоджа-Таиланд шекарасындағы коммунизмге қарсы босқындарды біріктіру мақсатымен Кхмер халықтық ұлттық азаттық фронтын (KPNLF) құрды. KPNLF кейіннен Армей Националь Сианукпен бірігіп, коммунистік емес қарсылық қозғалысын құрды, ал 1982 жылы KPNLF Сианук пен Демократиялық Кампучия партиясымен бірігіп, Демократиялық Кампучия коалициялық үкіметін құрды. Сон Сан жаңа коалициялық үкіметте премьер-министр етіп тағайындалды.

АҚШ қолдауы

1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Сон Санн АҚШ-тан шектеулі әскери және қаржылық қолдау алды, ол Рейган доктринасы аясында оның қозғалысына көмек көрсету мақсатында жасалды. Рейган доктринасының негізгі ойластырушыларының бірі, The Heritage Foundation ұйымының Майкл Джонс 1987 жылы Камбоджада Сон Санн мен KPNLF күштерімен кездесіп, Вашингтонға оралып, KPNLF және Нородом Сиануктың қарсылық күштеріне АҚШ қолдауын кеңейтуді ұсынды. АҚШ Камбоджадағы Сон Санн мен Сианук қарсылық күштеріне шектеулі әскери және гуманитарлық көмек көрсету арқылы вьетнамдықтарды Камбоджадан шығаруға қысым жасауға, сондай-ақ Кхмер ружіне коммунистік емес оппозициялық балама құруға тырысты. Камбоджаның Париж бейбіт келісімінен кейін Сон Санн 1992 жылы Буддалық Либералды-Демократиялық партиясын құрып, 1993 жылғы сайлауға қатысты. Сон Санн партияның тағы тоғыз мүшесімен бірге сайланды және коалициялық үкіметте азшылық өкілі болды. 1993 жылдың маусымынан қазанға дейін Ұлттық Ассамблеяның төрағасы қызметін атқарды. 1997 жылы Сон Санн Камбоджадан қайта Парижге кетіп, отбасымен бірге онда тұрды және 2000 жылдың 19 желтоқсанында 89 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.