Та Мок (1924-2006) – қамбоджалық әскери шенді, «Қырғыз Рож» басшысы, «Бес номерлі бауыр» атымен танымал. Соғыс қылмыстарына қатысы бар, 1999 ж. тұтқынға алынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камбоджалық әскери офицер (1924–2006)
Cambodian military officer (1924–2006)
Та Мок (; туған Чхит Чоен, ឈិត ជឿន; 1924 – 21 шілде 2006), сондай-ақ Нгуон Канг деп белгілі, камбоджалық әскери басшы және сарбаз, Кхмер қызылдарының жетекші тұлғасы және Демократиялық Камбоджаның ұлттық армиясының командирі болды. Ол "Бесінші аға" немесе "Қырғыншы" деп те танымал болды. 1999 жылғы наурыз айында Тайланд-Камбоджа шекарасында Камбоджа үкімет күштерімен ұсталды, шағын топпен қашуға тырысып жүрген кезде. Ол 2006 жылы қайтыс болғанға дейін, соғыс қылмыстары бойынша сотталуын күтіп, үкіметтің қамауында болды.
Ta Mok (; born Chhit Choeun, ឈិត ជឿន; 1924 – 21 July 2006), also known as Nguon Kang, was a Cambodian military chief and soldier who was a senior figure in the Khmer Rouge and the leader of the national army of Democratic Kampuchea. He was also known as "Brother Number Five" or "the Butcher". He was captured along the Thailand Cambodia border in March 1999 by Cambodian government forces while on the run with a small band of followers and was held in government custody until his death in 2006 while awaiting his war crime trial.
Ерте өмір
Жеті баланың ең үлкені болған ол Такео провинциясының Трапеанг Том коммунасының Трам Как ауданындағы Пра Кеп ауылындағы өркендеген шаруа отбасында туған, және қытай-камбоджалық тегінен шыққан. 1930 жылдары буддалық монахқа айналды, бірақ 16 жасында монахтықтан бас тартты. Та Мок француз отаршылдығына қарсы күреске, содан кейін 1940 жылдары жапондықтарға қарсы күреске қатысты. 1952 жылы французға қарсы кхмерлік "Иссарак" қозғалысына қосылғанда, Камбоджада Пали тілінде монах болуға дайындалып жатқан. Бірақ көп ұзамай Пномпеньден кетіп, Кампучия Коммунистік партиясына (ККП) қосылды.
The eldest of seven children, he is believed to have been born into a prosperous country family from Pra Keap village, Trapeang Thom commune, Tram Kak district, Takeo Province, and was of Chinese Cambodian descent. He became a Buddhist monk in the 1930s but left the order at the age of 16. Ta Mok took part in the resistance against French colonial rule and then the anti Japanese resistance during the 1940s. He was training to become a Bhikkhu in Pali, Cambodia when he joined the anti French Khmer Issarak in 1952. He soon left Phnom Penh and joined the Khmer Rouge/Communist Party of Kampuchea (CPK).
Қызыл кхмерлер
1960 жылдардың аяғында ол генерал және Қызыл кхмерлер штабының бастығы болды. Билікте болған кезеңінде ол Қызыл кхмерлер Орталық комитетінің ("Партия орталығы") тұрақты комитетінің мүшесі де болды. Ол партия ішінде, әсіресе оңтүстік-батыс аймағында зор ықпалға ие болды. Пол Поттың бұйрығымен Демократиялық Кампучияның ұлттық армиясын басқарды. Сонымен қатар, ол 1975-1979 жылдар аралығындағы қысқа ғұмырлы Демократиялық Кампучияның ерекше белгісі болған жаппай тазалауларға, оның ішінде Ангкор Чей ауданында 30 000 адамды жаппай өлтіруге жауапты болды, осыдан кейін ол "Қырғыншы" атымен танылды.
By the late 1960s he was a general and the Khmer Rouge's chief of staff. He was also a member of the Standing Committee of the Khmer Rouge's Central Committee ("Party Centre") during its period in power. He became very powerful within the party, especially in the south west zone. He was named by Pol Pot as leader of the national army of Democratic Kampuchea. He was also responsible for directing the massive purges that characterised the short lived Democratic Kampuchea (1975–1979), including the mass killing of 30,000 people in the Angkor Chey district, earning him the nickname Butcher.
Қызыл кхмерлер құлағаннан кейін
Режимді вьетнамдықтар 1979 жылы құлатып тастағаннан кейін, Та Мок ықпалды тұлға болып қала берді, ол Дэнгрек тауларындағы Анлонг Венгтегі базасынан Қызыл кхмерлердің қалған аумағының солтүстік бөлігін бақылады. Шамамен 3000-нан 5000-ға дейін жауынгер Пол Потқа адал болды және Та Мок басшылық етті. 1997 жылы партиядағы жіктелгеннен кейін Та Мок бір топтың бақылауын алды және өзін жоғарғы бас қолбасшы деп жариялады. Пол Пот содан кейін Қызыл кхмерлердің солтүстік бекінісінен қашып кетті, бірақ кейін тұтқындалды және өмір бойына үй қамауына жіберілді. 1998 жылдың сәуірінде, жаңа үкімет шабуыл жасағаннан кейін Та Мок орманға қашып, Пол Потты өзімен бірге алып кетті. Бірнеше күннен кейін, 1998 жылдың 15 сәуірінде Пол Пот қамауда қайтыс болды. 1997 жылдың 25 шілдесінде Нейт Тайер Та Мок пен Пол Потпен жеке-жеке сұхбат жүргізді. Өкініш білдірмей, Мок Қызыл кхмерлер миллиондаған адамды өлтірді ме, әлде "жүздеген мыңдарын" ғана өлтірді ме деп күлді, ол тек вьетнамдықтарды өлтіргенін мәлімдеді. 1998 жылы бірнеше маңызды дезертирлерден кейін Та Мок Анлонг Венгке қашуға мәжбүр болды. 1999 жылдың 6 наурызында генерал Тайланд шекарасына жақын жерде Камбоджа армиясымен тұтқындалды және астана Пномпеньге жеткізілді, онда ол бұрынғы әріптесі Ханг Кхек Иу ("Достық Дух") әскери сот департаментінің уақытша ұстау орталығында болды. Та Мок Камбоджадағы Қызыл кхмерлердің соңғы жетекші мүшесі болды; басқа жоғары лауазымды тұлғалар қайтыс болды немесе Хун Сен үкіметімен иммунитет келісімі жасады, олардың ішінде Нуон Чья, Кхиеу Самфан және Иенг Сари болды. Түрмеде оның ұстау мерзімі сотқа жеткізілмей бірнеше рет ұзартылды. Камбоджа заңдарына сәйкес, оның ісі қамаудан кейін алты ай ішінде басталған болуы керек еді. Бірінші кезде заңсыз ұйымға қатысу және салықтан қашу айыптары тағылды, ал 2002 жылдың ақпанында ол адамзатқа қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Денсаулығы нашарлаған және тыныс алу проблемаларымен күрескен Та Мок жалғыз камерадан тек ауруханаға бару үшін ғана босатылды. 2006 жылдың 21 шілдесінде, алдағы сот процесінің салдарынан туған жүрек ауруынан ол әскери госпитальде комаға түсіп қайтыс болды.
After the regime was overthrown by Vietnamese in 1979, Ta Mok remained a powerful figure, controlling the northern area of the Khmer Rouge's remaining territory from his base at Anlong Veng in the Dângrêk Mountains. It is estimated that some 3,000 to 5,000 combatants remained loyal to Pol Pot and were directed by Ta Mok. In 1997, after a split in the party, Ta Mok seized control of one faction and named himself supreme commander. Pol Pot then fled the Khmer Rouge's northern stronghold, but was later arrested and sentenced to lifelong house arrest. In April 1998, after a new government attack, Ta Mok fled into the forest and took Pol Pot with him. A few days later, on 15 April 1998, Pol Pot died in custody. On 25 July 1997, Ta Mok and Pol Pot were interviewed separately by Nate Thayer. Unrepentant, Mok chuckled as he debated whether the KR had killed millions of people or just "hundreds of thousands," claiming that he had only killed Vietnamese. In 1998, after several key defections, Ta Mok was forced to flee to Anlong Veng. On 6 March 1999, the general was captured by the Cambodian army near the Thai border and brought to capital Phnom Penh, where he joined former comrade Khang Khek Ieu ("Comrade Duch") at the Military Prosecution Department Detention Facility. Ta Mok was the last leading member of the Khmer Rouge to remain at large in Cambodia; other senior figures had died or already made immunity deals with the government of Hun Sen, including Nuon Chea, Khieu Samphan and Ieng Sary. In prison his detention period was repeatedly extended without his being brought to trial. Under Cambodian law his trial should have begun within six months of his arrest. First charged with membership of an outlawed group and tax evasion, in February 2002 he was charged with crimes against humanity. In poor health with respiratory problems, Ta Mok's only releases from solitary confinement were for hospital visits. On 21 July 2006, due to heart complications caused by the stress of the upcoming trial, he died in a military hospital after falling into a coma.