Кіріспе

2004 жылы балаларға арналған қараңғы фантастикалық роман, Джозеф Деланидің туындысы.

"Spook's Apprentice" (Америкалық атауы: "Соңғы шәкірт: Сиқыршының кек алуы") – Джозеф Деланидің 2004 жылы жарық көрген балаларға арналған қараңғы фантастикалық романы. Оны Ұлыбританияда "The Bodley Head" және "Red Fox", ал АҚШ-та "Greenwillow Books" баспалары шығарды. Бұл "Уордстон хроникасы" сериясының бірінші кітабы. Кітаптан 3 миллионнан астам дана сатылды және ол "Сефтон кітап сыйлығы", "Гэмпшир кітап сыйлығы" мен "Prix Plaisirs de Lire" сыйлықтарының иегері атанды. Роман әртүрлі форматтарда бейімделді, оның ішінде пьеса сценарийі, "Жетінші ұл" атты толықметражды фильм және француз графикалық романы жарық көрді. Оқиғаның негізінде 13 жасар шаруа баласы Томас "Том" Уорд тұрады, ол Ланкашир графтығының үлгісіндегі аймақтың ауылдық жерлерінде өмір сүреді. Том жетінші ұлдың жетінші ұлы болғандықтан, ол басқалар көре алмайтын нәрселерді көре алады, мысалы, әруақтар, боггарттар, гхастар және басқа да табиғаттан тыс күштерге ие жаратылыстарды.

Сюжет

Томас "Том" Уорд бүкіл өмірін графтықта өткізді, ол Ланкаширдің ағылшын графтығына негізделген. Ол жетінші ұлының жетінші ұлы болғандықтан және арбақтарды көру және басқа табиғаттан тыс заттармен күресу қабілеті бар болғандықтан, ата-анасы оны Жүрекке, Джон Грегори есімді плащты адамға үйретті (сегізінші ұлының жетінші ұлы ғана жоғарыда аталған қабілеттерге ие болғандықтан, барлық жұлдыздар жеті ұлының жетінші ұлы). Томның анасы, оны "Мам" деп атайды, Том туылғаннан кейін көп ұзамай Жұлдызға хат жіберіп, оны жетінші ұлының жетінші баласы ретінде ескертті және Том "Жұлдыздың ең жақсы шәкірті болады, ол сондай-ақ [оның] соңғысы болады" деп уәде берді. Жүрек округте жүреді, бұл заттарға мұқтаж адамдар үшін, балдырлар, арбақтар, жындар және сиқыршылар сияқты қиын жаратылыстармен күреседі. Томға Қасқырдың қараңғылықпен қалай күресетінін үйрену керек, сонда ол бір күні Қасқыр бола алады. Жұлдыз Томға басқа шәкірттерінің көпшілігі қорқақ, мойынсұнбайтын немесе өкінішке орай өлтірілгендіктен сәтсіздікке ұшырағанын айтады. Қайтыс болғандардың бірі Билли Брэдли екені белгілі болды, оның саусағы тістеліп, аса қауіпті бағұртпен күрескен кезде қан жоғалтудан қайтыс болды. Том Чипендендегі Жұлдыздың үйіне қоныстанды. Бұл үйді қаламаған қонақтардан Жұлдызшы келісімшарт жасасқан бағдат қорғайды. Келісімшартта шатыр тұрған кезде, боггарт үйді күзетуі және кіргендерді өлтіруі керек (одан басқа, Spook және оның шәкірттері үшін тамақ пісіріп, тазалауы керек). Ол Spook шақырмаған кез келген келушілерді (мысалы, оның шәкірттері) өлтіреді, сондықтан әлеуетті клиенттер сыртта күтіп, Spook-ты қоңырау жүйесі арқылы ескертеді. Алғашында, ол үйдегі барлық аңдардың қанын алады. Том үйге азық-түлік алуға жіберіледі (богарт қонақтарды өлтіргендіктен, азық-түлік қаладағы азық-түлік дүкеніне барып жеткізіледі). Оған Жұлдызшы қатаң ескерту береді: тік аяқ киім киген әйелдермен сөйлеспеңіз, бұл жұлдызшылар қарсылық білдіретін сиқыршыларға тән нәрсе. Үйге бара жатқанда, оған тамақ бермесе, жастасы бірдей жігіттер ұрып-соғатынын айтады. Том бас тартады, ал жігіттер оны ұрып-соғу алдында, кенеттен тік аяқ киім киген қыз пайда болады және белгілі бір адамның оралғандығын айтып, оларды қорқытады. Бұл құпия қыздың есімі Элис Дин, ол өлкедегі ең қауіпті сиқыршылардың туысы: Малкин ана мен Лиззи Бонни. Екеуі қара сиқырды қолдануға ықпал ететін Пендл қаласындағы қуатты сиқыршылар және Малкин кланының мүшелері, Диндер мен Молдхиллдермен бірге Пендлдің үш сиқыршы кланының бірі (Алистің әкесі Деан болған және анасы Бони Лиззи болған, сондықтан оның тегі Малкинге адал / мүшесі болғанына қарамастан Деан болып қала береді). Алиса Томды қанды торттарды Грейроның бақшасында тұтқындаған күшті сиқыршы Мать Малкинге беруге көндіреді. Қан Малкинге қашып құтылуға мүмкіндік береді, бұл Лизидің жоспарын ішінара орындайды, ол сонымен қатар Грегориді өлтіруді талап етеді. Лиззи, сүйек сиқыршысы, өзінің немересі және сиқыршылықты ұмтылмаушы студенті Элиспен жұмыс істейді, оны қорлайды, ал Таск - үлкен және күшті адамнан тыс (адам сиқыршысы мен шайтанның арасындағы одақтың ұрпағы, сериалда "Fiend" деп аталады). Туған-туыстары мен Пендлдің басқа сиқыршыларының қатыгездігіне қанағаттанбаған Әлиса өзін Томмен достыққа бөлейді. Алайда Грегори жас сиқыршыға сенбейтін болып қалады және оның қағидалары оны Алиса әлі де қатысатын қара сиқырды қолдануға қарсылық білдіреді. Алисаға қатысты бұл жанжал болашақтағы бөлімдерде Том мен Грегори арасындағы шиеленіске әкеледі. Грегори Таскты майданда маңдайына пышақпен шауып өлтіреді. Том Малкинді бір кезде оның рован ағашы таяғының, таяқтың күміс қорытпалы пышағының және қаһарлы өзеннің комбинациясы арқылы "өлтіруге" болады. Рован ағашы, күміс, және ағынды су - барлығы да сиқыршыларға өте қауіпті. Алайда, өте күшті сиқыршы ретінде Малкин өлі сиқыршы ретінде өмір сүре алады, адамдарды басқару үшін адамдардың басына кіреді. Жұлдызшы Томға сиқыршыны шын мәнінде өлтіріп, қараңғыға (қараңғының жаратылыстары мен тозаққа ұқсас зұлым адамдар үшін өмірден кейінгі өмір) екі жолдың бірімен ғана жіберуге болатынын айтады: біреу сиқыршының жүрегін жеуі керек, немесе біреу сиқыршының денесін өртеп жіберуі керек. Кітап өлі емес Малкин Томды отбасының фермасына қуып жетіп аяқталады. Ол оны тұз бен темірмен әлсіретеді, бұл сиқыршылар мен қараңғылықтағы басқа да жаратылыстарға қарсы өте тиімді, ал ол шошқа қорасына қашады. Ма�...

Кейіпкерлер

Томас Джейсон "Том" Уорд: Джон Грегоридің шәкірті және жетінші ұлының жетінші ұлы. Джон Грегори: Томды баптаушы, округтің басты Жұлдызшысы. Бұрын дін қызметкері болған, ол да жетінші ұлының жетінші ұлы. Элис Дин: Томмен дос болатын жас сиқыршы. Бони Лиззи: Зұлым сиқыршы, Элис бұрынғы оқытушысы және оның тәтесі. Ол Сүйек Сиқырымен айналысады. Малкин ана: Бони Лиззидің тәтесі және Жұлдызшылға байлап қойылған зұлым сиқыршы. Түскі: Малкин ананың құбыжық ұлы. Мам: Томның құпия анасы, болашақты көру қабілетіне ие болған сияқты. Джон Уорд: Томның әкесі, фермер және бұрынғы теңізші. Джек Уорд: Томның үлкен ағасы, ферманы мұраға алған, Томға арналған бір бөлмеден басқа. Джеймс Уорд: Томның екінші үлкен ағасы, кәсібі темірші. Элли Уорд: Джектің әйелі. Мэри Уорд: Элли мен Джектің кішкентай қызы. Әке Григорий: Жұлдызшының ағасы. Олар қырық жылдан астам уақыттан бері сөйлеспейді.

Даму

1983 жылы Джозеф Делани Стальмин ауылына көшіп келгеннен кейін, ол сол жерде дін қызметкері тапқан боггарт туралы тарихи жазбаларға кездесті және оны мұқият жазды. Бұл жазбалар кейіннен кітап жазуға түрткіс болды. Делани бастапқыда J. K. Haderack атпен жазды. Ересектерге арналған ғылыми-фантастикалық және қиял-фэнтези романдарына қызығушылық таныту қиын болғандықтан, оның әгенті балалар баспасының талаптарына сәйкес, жас оқырмандарға арналған жазуды қарастыруды ұсынды. Баспаның талаптарын орындау үшін Делани 1993 жылы жазған әңгімесіне қайта оралды, шабытты Сталминнің боггартынан және Ланкаширдің фольклорынан, тарихынан және географиясынан алды.

Жарияланым

2004 жылы Делани бұл кітабын Ұлыбританияда өзінің нағыз атымен «The Spook's Apprentice» деп жариялады. Қатты мұқабалы басылымын Дэвид Уайт салған суреттерімен The Bodley Head баспасы шығарды. Джейми Гловер оқыған кітаптың аудио нұсқасы Random House Audio баспасында жарық көрді. Келесі жылы Red Fox баспасы қағаз кітапты шығарды, ал американдық нұсқасы «Соңғы шәкірт: Құпиягердің кек алуы» деп аталды, оны Гринвилоу Букс баспасы Патрик Арасмит салған суреттерімен жариялады.

Қабылдау

"Спуктың шәкірті" 3 миллионнан астам дана сатылды. Ол Sefton Book Award, Hampshire Book Award және Prix Plaisirs de Lire сыйлықтарының иегері атанды; сондай-ақ, Ланкаширдің Жыл кітабы сыйлығының финалдық тізіміне ілікті. The Guardian газетіндегі рецензияда кітапқа он балдық шкала бойынша тоғыз балл берілді, онда кейде қарқынының баяулауына қарамастан, оқиғаға толы сюжеті мен боггарттар сияқты бірегей фантастикалық элементтерінің арқасында он жастан асқан оқырмандар үшін тартымды екені айтылды. Fantasy Book Review кітапқа "мүмістеп тұрған" он балдық баға берді, Деланидің көркем суреттемелері мен кейіпкерлерді сомдауының салқын, бірақ қызықты атмосфера құратынын, осылайша, қызықты фантастикалық шығармаларды іздейтін жасөсперімдер үшін міндетті оқу материалы екенін баса көрсетті. Ал Нью-Йорк Таймс газетіне жазған мақаласында Лоуренс Даунс Деланидің повестеуінің керемет кездесулер мен атмосфералық иллюстрациялар арқылы күдік тудыратынын, бірақ оқиғаның көп көлемде түсіндіруге сүйенуі кейде оның сиқырын азайтатынын атап өтті.

Бейімделулер

2014 жылы «Спуктың шәкірті» пьесасының 160 беттік сценарийге бейімделіп жазылған нұсқасы, Джозеф Деланидің ұлы Стивен Делани жарияланды. Олар әкесімен бірлесіп сценарийді жасады. Сол жылы «Legendary Pictures» компаниясы романның «Жетінші ұл» атты киноадаптациясын шығарды. Режиссерлік жұмысын Сергей Бодров жүзеге асырды, Том Уорд рөлін Бен Барнс, Спук рөлін Джефф Бриджес, Мама Малкин рөлін Джулианна Мур, Алиса Дина рөлін Алисия Викандер, Билли Брэдли рөлін Кит Харрингтон, Раду (түпнұсқа кейіпкер) рөлін Джимон Хунсу, ал Бони Лиззи рөлін Антье Трау сомдады. 2023 жылы кітаптың француздық графикалық романы «L'Épouvanteur, Tome 1: L'Apprenti épouvanteur» деген атпен жарық көрді. Оның авторы Пьер Оертль, суретшісі – Бенджамин Бачалер.