Кіріспе

Зорлық-зомбылықтың бір түрі – адам мен ұйымға зиян келтіру мақсатымен сөз арқылы жасалатын зорлық. Ауызша зорлық (кейде ауызша агрессия, ауызша шабуыл, ауызша зорлық-зомбылық, психикалық агрессия немесе психикалық зорлық-зомбылық деп те аталады) – психологиялық/психикалық зорлық-зомбылықтың бір түрі болып табылады, ол құрбанға бағытталған сөздік, ишараттық және жазбаша тілді қолдануды қамтиды. Ауызша зорлыққа қорлау, жала қою, ұяттау, сөкпелеу, айқайлау сияқты әрекеттер кіруі мүмкін. Сондай-ақ, кемсітетін сөздерді қолдану, адамды қорқытуға, қорлауға, төмендетуге немесе әлсіретуге бағытталған сөздерді айту да осыған жатады. Мұндай шабуылдар құрбанға психикалық және/немесе эмоционалдық ауыртпалық тудыруы мүмкін. Мұндай мінез-құлық адамдардың өзіне деген құндылығын төмендетіп, өзін-өзі өлтіру ойлары, депрессия, денсаулықтың нашарлауы, үрейлену, мажбүрлеуші мінез-құлық, тұлғалық бұзылыстар және тіпті агрессия сияқты көптеген жағымсыз денсаулық проблемалары мен ауруларға әкелуі мүмкін.

Балалар мен жасөспірімдер

Зерттеулер көрсеткендей, егер кішкентай балаға жылдар бойы үнемі сөзді түрде зорлық көрсетілсе, ол үнемі сенімсіздік, ұят, күмән, кінә және кемсіну сезімдерін дамыта бастайды. Балаға күтім жасайтын адам балаға сөз арқылы зорлық көрсетудің түрлі жолдары бар: баланың құндылығын жоққа шығару, баланы әлеуметтік өмірден оқшаулау, сөзді шабуылдармен қорқыту, баланың қажеттіліктерін назарсыз қалдыру, баланың әлемге деген көзқарасын бұрмалау және оған қылмыстық әрекеттер қалыпты екенін үйрету, балаға сөзді зорлық көрсету және баланың жасына сәйкес келетін қалыпты даму қарқынынан жылдам жетілуге қысым жасау. Ұлдар көбінесе басқа ұлдар мен қыздарға сөз тигізген, бұл зерттеушілерге олардың бұл қасиеттерін еркектік құру үшін қолданғанын көрсетті. Көбінесе ұлдар "қатаң" немесе еркек болуы керек деп бейнеленеді, осы бейнені жасау үшін олар көбінесе сөзді зорлыққа жүгінеді, бұл өз кезегінде оларды қыздар үшін ұнамсыз етеді. Америкада сөздік агрессияға ең осал топ – колледж жасындағы әйелдер. Олардың 80% сөздік зорлықтың жеңіл проблема емес екенін біледі, ал 25% жақын қарым-қатынаста сөздік зорлыққа ұшырағанын хабарлайды.

Жұмыс орнындағы зорлық-зомбылық

Жұмыс орны сөздік агрессияға бейім орта болуы мүмкін. Ұлттық азшылықтарға қарсы қара сөздер, нәсілшілдік пікірлер мен қорлайтын сөздер қолданылған. Сөздік зорлық-зомбылық пен жұмыс орнындағы қанаудың құрбаны болған ересектер психикалық денсаулық проблемалары мен әлеуметтік ауруларға көбірек бейім.

Қарым-қатынастар

Романтикалық қарым-қатынастарда, әсіресе физикалық және ауызша зорлық-зомбылыққа ұшыраған жағдайларда, жұбайлар арасында дау туған кезде, зорлық-зомбылықтан зардап шеккендердің 53% дауды физикалық агрессия басталғанын айтады, ал осы жағдайда агрессорлардың 33% дауды ауызша агрессия тудырды деп мәлімдейді. Зардап шеккендер мен агрессорлардың зорлық-зомбылықтың күшеюіне не себеп болғаны туралы әртүрлі пікірде болуы заңды. Отбасылық қарым-қатынастарда, егер бір адам – күйеуі немесе әйелі – өз қажеттіліктері мен күтілімдерін серігіне жеткізуде қиындыққа тап болса, «салауатты» пікір алмасудың орнына, серігіне қарсы ауызша агрессия қолданады, бұл қарым-қатынастағы күйзелісті және дау-жанжалды күшейтеді. Жұмыс орнындағыдай, жақын серіктес зорлық-зомбылығына ұшыраған ересектердің психикалық денсаулығы мен ми құрылымына да әсер етеді.