Кіріспе

Италиялық мүсінші (шамамен 1576–1636)

Стефано Мадерно (шамамен 1576 – 17 қыркүйек 1636) – 17 ғасырдың басындағы ең ұлы римдік мүсіншілердің бірі болды.

Өмірбаян

Мадерноның өмірі туралы мәліметтер аз және көбінесе қайшылы. Ол бұрынғы заманғы сәулетші Карло Мадерноның інісі деп ұзақ уақыт саналып келді, сондықтан ол қазіргі Тичинодағы Каполагода дүниеге келген деп есептелді: алайда, оның өлім куәлігінде туған жері Палестрина (Донати 1945) деп көрсетілген, ал ол Санта-Мария-Маджоредегі Каппелла Паолинадағы рельефке римдік ретінде қол қойған: STEPHANVS MADERNVS ROMANVS F ("Римдік Стефано Мадерно жасады"). Мадерно ежелгі нұсқаларды көшіруден бастап, қоладан бірнеше жоғары бағаланған үлгілер жасады. Ол ең белгілісі – Санта-Сессилия шіркеуіндегі (Трастевере, 1599–1600) Санта-Сессилияның табиғи, позасыз жатқан мрамор мүсіні, ол оның атағын бірден орнатып берді. 1607 жылы Сан-Лука академиясына сайланған Мадерно өз буынының маньеризм мен барокко арасындағы көрнекті мүсіншісіне айналды, өркенді кезеңінде тек Камилло Мариани ғана оған бәсекелестік танытты, бірақ соңғы жылдары оның даңқы Бернинидің тез өркендеп келе жатқан жұлдызымен қалып қойды. Оның меценаты, граф Гаспар Ривальди, оған Габелле ди Рипетта акциздік кеңсесіндегі бекер қызмет орнын сатып алып, сыйлық беруге тырысқаннан кейін, мүсінші уақытын жаңа міндеттеріне арнап, өнерін ескермеді.

Шығармалары

"Санта-Чечилия" – заманауи манершілдіктің құрғақ және қарбалас күрделіліктеріне қарсы пікір болды, оған қарапайым, кең көлемді контур және қатал поза қарсы қойылды. Бұл қасиеттінің агиографиялық тұрғыдан тазартылған бейнесі емес, керісінше, табылған күйінде орналасқан деп есептелетін, бұзылмаған мәйіттің графикалық бейнесі. Қасиеттінің қабірі 1599 жылы ашылды, ал кардинал Паоло Эмилио Сфондрато сол кезде жас болған Мадерноға шейіттің денесін мәрмәрден қайта жасауды тапсырды. Бұл мүсінді Бернинидің Әйгерім мен Людовика Альбертони және Мелхиорре Каффаның Санта-Роза-де-Лима мүсіндерімен салыстырыңыз. Ол сондай-ақ Санта-Мария-спра-Минервадағы Микеле Бонеллидің, «Кардинал Алессандрино» деп белгілі қабірі үшін мәрмәрден «Ақылдылық» мүсінін жасады, сонымен қатар Санта-Мария-Маджоредегі Пауль V-нің Каппелла Паолинаға (1608–1615) екі бас рельеф жасады; Квириналь сарайының фасады үшін, мүмкін, Санкт-Петер мүсіні; Дамасодағы Сан-Лоренцо шіркеуіндегі Санкт-Карл Борромео мүсіні; Санта-Мария-Маджоредегі Сикстин капелласындағы путтілердің сәндік мүсіндері, Мадонна ди Лорето және Санта-Мария-спра-Минерва періштелері, сондай-ақ Санта-Мария-делла-Пачедегі бас алтарь үшін Бейбітшілік пен Әділдіктің жатқан мүсіндері. Италиядан тыс аз ғана мүсіндердің арасында Цинциннатиде Геракл мен Антейді бейнелейтін шағын қола мүсін (шамамен 1622–25) бар, онда Геракл Антейді өлтіру үшін жерден көтеруі керек. Соңында Эрмитажда бірнеше боззетти – Мадерноның жақсы сапаланған терракота эскиздері бар, бұл коллекция Венециядағы Аббате Филиппо Фарсеттиге тиесілі болған. Ресей императоры Павел I 1800 жылы Фарсеттидің коллекциясын сатып ала бастады, ал Санкт-Петербургқа көшіруді 1805 жылы император Александр I аяқтады. Эрмитаждағы терракоталардың бірі – Лаокоонның қалпына келтірілуі, оның дұрыс қалпына келтірілуі 16 және 17 ғасырлардағы шеберлер үшін классикалық жұмбақ болды, тағы бірі – Фарнез Гераклының нұсқасы, ал тағы бірі – керемет Пиета (шамамен 1605), онда Никодим өлі Христосді құшағында ұстап тұр, бұл Микеланджелоның Пиетасына жауап ретінде жасалған.

Венециядағы Ка-д'Оро коллекциясында тағы да терракоталар бар.