Ивор Монтагю: Британдық режиссер, жазушы және қоғам қайраткері

Кіріспе

Британдық кинорежиссер (1904–1984)

Айвор Голдсмид Сэмюэл Монтегу (23 сәуір 1904, Кенсингтон, Лондон – 5 қараша 1984, Уотфорд) – ағылшын кинорежиссері, сценарист, продюсер, киносыншы, жазушы, үстел теннисі ойыншысы және 1930-шы жылдары коммунистік белсенді және тыңшы. Ол соғыстар аралық кезеңде Ұлыбританиядағы белсенді зияткерлік кино мәдениетін дамытуға көмектесті, сондай-ақ Халықаралық үстел теннисі федерациясын құрды.

Өмір және мансап

Монтегю Глэдис (туған есімі Голдсмид) мен Луис Монтегюдің үшінші ұлы, 2-ші барон Суэйтлинг, Кенсингтондағы сарайлы еврей банктік династиясының мүшесі ретінде бай отбасында дүниеге келді. Ол Вестминстер мектебінде және Кэмбридждегі Кингс колледжінде оқыды, онда ол Granta журналына үлес қосты. Ол зоологиялық зерттеулермен айналысты. 1925 жылы Сидни Бернштейнмен бірге Лондон кино қоғамын құрды, ол өнер фильмдері мен тәуелсіз фильмдерді көрсетуге арналған алғашқы британдық кино қауымдастығы болды. Монтегю The Observer және New Statesman журналдарының алғашқы кино сыншысы болды. Ол 1926 жылы Альфред Хичкоктың «Жаттығушы» фильмінің пост-өндірісімен айналысты және 1930-шы жылдары Гомонт Бритиш компаниясы Хичкоктың бірнеше триллерінде продюсер ретінде жұмыс істеді. Оның 1928 жылы түсірілген үнсіз фильм «Блюботтлз» (полиция жаргоны) Британдық кино институтының «Авангард тарихы – 20-жылдардағы Британия» кітабына енгізілген. Сюжетті Х. Г. Уэллс жазған, фильмнің жұлдыздары Чарльз Лоттон мен Эльза Ланчестер болды, ал қалған актерлер – оның достары Норман Хейр (сонымен қатар Монтегюдің дәрігері), Сергей Нолбандов және Джо Беккет. Монтегю жас кезінде Фабиан қоғамына, содан кейін Британ социалистік партиясына, содан кейін Ұлыбританияның коммунистік партиясына қосылды. Бұл оны 1920-жылдары монтаж және монтаж тілдерін өзгерткен ресейлік киношілермен байланысқа әкелді. 1930 жылы ол Сергей Эйзенштейнмен Нью-Йорк пен Голливудқа сапар шекті. Онжылдықтың соңында Монтегю Испания азамат соғысы туралы «Мадридті қорғау» (1936) және «Бейбітшілік пен молшылық» (1939) сияқты құрастырылған фильмдерін жасады. Ол Джеффри Баркаспен бірге «Эверест үстіндегі қанаттар» (1934) деректі фильмін түсірді. Саяси тұлға және бір кезде коммунист болғандықтан, оның сол кездегі жұмыстарының көп бөлігі аз қаржымен, тәуелсіз саяси фильмдер түрінде болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол Ақпарат министрлігі үшін фильм түсірді. 1933 жылы Монтегю кинематограф және теледидар техниктері қауымдастығының негізін қалаушы мүшесі болды және 1960 жылға дейін одақта лауазымдарды атқарды. Ол сонымен қатар Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесінде де қызмет етті. 1934 жылы ол «Прогрессивті кино институтының» негізін қалады. Соғыстан кейін Монтегю кино сыншысы және рецензент ретінде жұмыс істеді. Монтегю жануарлар дүниесін қорғауға қызығушылық танытты және бірнеше жыл бойы Фаунаны қорғау қоғамының кеңес мүшесі болды. Ол көрнекті совет табиғатты қорғаушы және зоолог профессор Андрей Григорьевич Банниковпен дос болды. Оның Моңғолияда байланыстары болды және жойылып бара жатқан Пржевальский жылқысын қорғауды қолдады. 1927 жылдың 10 қаңтарында ол Камбервелден шыққан аяқкиімші Фрэнсис Антон Хеллстерннің қызы Эйлин Хеллстернге (1904–1984) үйленді. Жұбайлардың балалары болмағанымен, Айвор Айлиннің кішкентай қызы Роуна Барнетті асырап алды.

Montagu was born into wealth, as the third son of Gladys (née Goldsmid) and Louis Montagu, 2nd Baron Swaythling, members of a Jewish banking dynasty with a mansion in Kensington. He attended Westminster School and King's College, Cambridge, where he contributed to Granta. He became involved in zoological research. With Sidney Bernstein he established the London Film Society in 1925, the first British film association devoted to showing art films and independent films. Montagu became the first film critic of The Observer and the New Statesman. He did the post production work on Alfred Hitchcock's The Lodger in 1926 and was hired by Gaumont British in the 1930s to work as producer on several of Hitchcock's thrillers. His 1928 silent slapstick movie Bluebottles (slang for police) is included in the British Film Institute's History of the Avant Garde – Britain in the Twenties. The story was by H. G. Wells, and the stars of the film were Charles Laughton and Elsa Lanchester, while the remaining cast were his friends including Norman Haire (also Montagu's doctor), Sergei Nolbandov and Joe Beckett. Montagu joined the Fabian Society in his youth, then the British Socialist Party, and then the Communist Party of Great Britain. This brought him into contact with the Russian film makers who were transforming the language of editing and montage in the 1920s. In 1930, he accompanied his friend Sergei Eisenstein to New York and Hollywood; later in the decade Montagu made compilation films, including Defence of Madrid (1936) and Peace and Plenty (1939) about the Spanish Civil War. He directed the documentary Wings Over Everest (1934) with Geoffrey Barkas. As a political figure and for a time a communist, much of his work at the time was on low budget, independent political films. By World War II, however, he made a film for the Ministry of Information. In 1933, Montagu was a founder member of the Association of Cinematograph and Television Technicians, holding positions in the union until the 1960s. He also held post on the World Council of Peace. In 1934, he was founder of the Progressive Film Institute. After the war, Montagu worked as a film critic and reviewer. Montagu had a keen interest in wildlife conservation, and was a council member of the Fauna Preservation Society for several years. He was friends with the eminent Soviet conservationist and zoologist Prof. Andrei Grigorievich Bannikov. He had contacts in Mongolia, and was a champion for the conservation of the endangered Przewalski's horse. On 10 January 1927, he married Eileen Hellstern (1904–1984), the daughter of Francis Anton Hellstern, a boot maker from Camberwell. Although the couple did not have any children together, Ivor adopted Eileen's young daughter, Rowna Barnett, née Hellstern (1922–1996).

Үстел теннисі

Монтегю үстел теннисіндегі көрнекті ойыншы болды, ол бүкіл әлемде Ұлыбритания атынан өтетін матчтарда өнер көрсетті. Ол 1926 жылы Лондонда өткен алғашқы әлем чемпионатын ұйымдастыруға және қаржыландыруға да көмектесті. Монтегю сол жылы Халықаралық үстел теннисі федерациясын құрды және қырық жылдан астам уақыт бойы оның президенті болды, 1967 жылға дейін қызметтен шыққан жоқ. 1950 жылдары ол апартеид режимін қолдаған Оңтүстік Африканы федерациядан шығаруға көмектесті. Ол сонымен қатар Англия үстел теннисі қауымдастығын (ETTA) құрды және бірнеше рет төраға және президент болып сайланды. Монтегю 1995 жылы Халықаралық үстел теннисі федерациясының Даңқ залына енгізілді.

Кеңестермен бірге

Оның ағасы Эвен Монтегю, азаматтық өмірде адвокат болса, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери-теңіз барлау офицеріне айналып, ең құпия Ultra ақпаратына қол жеткізді және Сицилияға шабуылды бастаған, Операция Минцет операциясының табысты алдауының арқында жасалды. Кейін ол осы оқиға туралы "Ешқашан болмаған адам" атты бестселлер жазды. Ивор Монтегюдің өзі де, болғаны қысқа мерзімге, қарсы тарап үшін жұмыс істеген. 1940 жылдың 25 шілдесінде Лондондағы Кеңес Әскери атташесінің хатшысы Саймон Давидович Кремер жіберген телеграммада ол, "Х тобы" сияқты ойдас достар құруға міндеттелген, біршама тартыншақты жаңадан келген ретінде танылды. Келесі жылы Гитлер Ресейге басып кірді, ал Кеңес Одағы Ұлыбританияның одақтасы болды, сондықтан 1941 жылдың маусымына қарай екі бауыр да техникалық тұрғыдан бір жақ үшін жұмыс істеді. Ивор ағасының барлау жұмысын білген, бірақ ағасының өзінің жұмысын білмейтіні күмәнді. Дегенмен, MI5-тің қарсы барлау агенттері, тіпті Эвеннің басшысы Джон Мастерман да, Ивордың ашық коммунистік көзқарастары, "шаршаңқы" орыстармен араласуы және елдегі үйінде еврей қашқынды орналастыруына байланысты оны жалпы күдікпен қарады. Ең үлкен күдік Ивордың халықаралық пинг-понгты ынталы қолдауынан туды, бұл MI5 үшін өте ерекше болып көрінді, сондықтан олар мұның басқа нәрсенің жасырыны болуы мүмкін деп ойлады. Олар тіпті оның телефонын тыңдап, поштасын ашты, 1942 жылдың басына қарай оның үш томдық ісін жасады, бірақ Евеннің жеңілісіне ешқандай нақты дәлел таппады, өйткені ол әрқашан кіші інісінің қызметі өзінің Әскери барлаудағы мансабына кері әсер ететінінен қорқып жүрді. Тек 1960 жылдары 1940 жылдың наурыз айынан 1942 жылдың сәуір айына дейінгі Венона телеграммаларының шифрлануынан кейін ғана ол "Ивор Монтегю, белгілі жергілікті коммунист, журналист және лектор", "Интеллигенция" кодолық атымен, кеңес ГРУ-ның хабарларында танылды. 1995 жылы құпиясы алынған Верона шифрларын шешу – бұл өте даулы және шатастыратын ақпарат архиві, олардың көптеген кодолық аттары жиі өзгертіліп, нақты есімдермен анықталмайды; сондықтан бұл шифрлар 1940 жылдардың соңында прокурорларға қол жетімді болғанына қарамастан, американдық немесе британдық сотта сатқындық ісінде пайдаланылмады. Егер "Интеллигенция" шынымен Ивор Монтегю болса, оның кеңес барлауы үшін жұмысы Ким Филбиді де қамтитын Кембриджтік бестіктің әсерінен кем болды, олар 1930 жылдары идеалистік антифашистер ретінде жұмысқа алынып, суық соғыстың қақпасындағы кезеңде де жұмысын жалғастырды. 1952 жылы MI5 Ивор Монтегюдің сол жылы Англияға келген Чарли Чаплинмен кездесуге үлкермегені үшін қаншалықты өкінетінін білдіретін телеграммасын ұстады; британдық агенттік Маккартизмнің биіктігінде оны Америкаға кіргізбеудің жолдарын іздеген ФБР үшін Чаплинді бақылауға келісті. Сонымен қатар, олар Монтегюді және оның пинг-понг турнирлерін өз күйінде қалдырды. Монтегю 1959 жылы Кеңес үкіметімен социализмді ілгерілетуге еңбегімен үн қосып, КСРО-дан тыс елдердегі жұмысы үшін берілетін Ленин атындағы бейбітшілік сыйлығымен марапатталды.

His older brother Ewen Montagu, a barrister in civilian life, became a Naval Intelligence Officer during the Second World War, privy to the secrets of top secret Ultra and the mastermind of the successful deception that launched the invasion of Sicily, Operation Mincemeat. He later wrote a best selling account of that adventure, The Man Who Never Was. Ivor Montagu himself turned out to be working, albeit briefly, for the other side. A 25 July 1940 cable from Simon Davidovitch Kremer, Secretary to the Soviet Military Attaché in London, identified him as the somewhat reluctant new recruit who was supposed to create an "X Group" of like minded friends. By the following year, Hitler had invaded Russia and the Soviet Union became an ally of Britain, so that by June 1941, both brothers were technically working for the same side. Ivor knew of his elder brother's intelligence work, but it seems doubtful his brother knew of his. Counter espionage agents at MI5, however, even Ewen's boss John Masterman, seem to have suspected Ivor in general because of his outspoken Communist politics, his hanging around with "scruffy" Russians and housing a Jewish refugee in his house in the country. By far the greatest suspicions were aroused by Ivor's passionate support of international ping pong, which seemed so eccentric to MI5 that they assumed it had to be a cover for something else. They even tapped his phone and opened his mail, creating three volumes on him by early 1942, but found nothing specific, much to Ewen's relief, since he was always worried that his own career in Naval Intelligence would be adversely affected by the activities of his younger brother. Only after the decryption in the 1960s of Venona telegraphs from March 1940 through April 1942 was he purportedly identified as "Ivor Montagu, the well known local communist, journalist and lecturer," code name "Intelligentsia", in communications from the Soviet GRU. The Verona decrypts, which were declassified in 1995, are a highly contested and confusing archive of information, with a welter of code names, which were frequently changed and not explicitly identified with their real names; hence these decrypts were never used in any American or British trials for treason, despite their availability to prosecutors from the late 1940s. If "Intelligentsia" was, indeed, Ivor Montagu, his work for Soviet intelligence had little of the impact of the Cambridge Five, which included Kim Philby, recruited as idealistic anti Fascists in the 1930s, who continued to work at the height of the Cold War. In 1952, MI5 intercepted a telegram from Ivor Montagu telling Charlie Chaplin how sorry he was to miss him in London when the star visited England that year; the British agency had agreed to spy on Chaplin for the FBI, who were looking for ways to keep him out of America at the height of McCarthyism. Apart from that, they left Montagu and his ping pong tournaments alone. Montagu was awarded the prestigious Lenin Peace Prize in 1959, given by the Soviet government to recipients whose work furthers the cause of socialism, primarily outside of the USSR.

Жазу

Монтегю көптеген кітапшалар мен кітаптар жазды, мысалы: "Фильм әлемі" (1964), "Айзенштейнмен Голливудта" (1968) және "Кіші ұлы" (1970). Ол үстел теннисі туралы екі кітап жазды: "Үстел теннисі бүгін" (1924) және "Үстел теннисі" (1936).