Кіріспе

10 ғасырдағы Византиялық генерал, Никефор II Фоканың әкесі (шамамен 940 – 13 сәуір 989) – биліктегі Македония әулеті үшін де, оған қарсы да үш көтеріліске белсенді қатысқан көрнекті Византиялық генерал.

Бірінші бүлік

Бардас – 10 ғасырдағы ең белгілі Византиялық аристократиялық ру Фокастардың ұрпағы. Оның әкесі, Кіші Лео Фокас, император II Никефор Фокастың інісі және куропалат болған. Барда жас кезінде-ақ соғыс өнеріндегі шеберлігімен танымал болды.

Тарихшылардың айтуынша, Барда адамдарға өзінің ағасы, император Никефорды еске түсірген, себебі ол әрқашан мұңмен оралған, сақ және барлық мүмкіндіктерді болжай білетін, бір қарағанда-ақ түсіне алатын болған. Ол соғыс маневрлерін жақсы білген, қоршау соғысының әр түрін, қастандықтардың әр амалын, ашық шайқастың әр тактикасын жақсы меңгерген. Сонымен қатар, Барда дене күші жағынан Склеросқа қарағанда күшті әрі қайратты болған. Оның қолынан соққы алған адам дереу қаза табатын, тіпті ол алыстан дауыс қозғағанда бүкіл әскерлер қозғалыссыз тұрып, дірілдейтін. – Майкл Пселлос, Хронография. Оның әскери мансабы тез өрге шықса, құлдырауы одан да жылдам болды. 969 жылы ағасы қайтыс болғаннан кейін, Фокас және оның отбасы жаңа император, өздерінің туысы I Иоанн Цимискке қарсы көтерілді. Барда Кесариядағы әскерлер тарапынан император деп жарияланды, бірақ олардың көтерілісі басқа да шебер қолбасшы, Бардас Склерос тарапынан басылды. Фокас және оның туыстары қолға түсіп, Хиос аралына жер аударылды, онда ол келесі жеті жылын өткізді.

Фокас Склеросқа қарсы

978 жылы Бардас түрме камерасынан Василий II-нің ағасы және де-факто регенті Василий Лекапенос евнух босатып алды. Ол өзінің туған жері Каппадокияға жасырын түрде жіберілді, императорлық билікке қарсы көтеріліс жасаған және Геллеспонтқа жеткен Склеросқа қарсы жергілікті аристократияны қоздыру үшін. Бірнеше алғашқы жеңіліске қарамастан, Торникиос басқарған грузин армиясының көмегімен Фокас көтерілісті басып, Склероспен жеке шайқаста жеңіске жетті. Империяға көрсеткен қызметі үшін оған Школаның үй шаруасының (Domestic of the Scholae) атағы берілді және ол бірден Византия армиясын басқарып, Сарациннен Алеппоны қайтарып алды. Кейін Пселлостың айтуынша, "оған жеңіспен құрметтеу құрметі беріліп, ол өзінің императорының жақын достарының қатарына қосылды".

Екінші көтеріліс

Константин VIII кеңесшілерінің ықпалына оңай берілсе, оның бауыры Василий II олардың үстемдігінен ашуланыпты. Василийдің күш-жігері оның басқаруды өз қолына алып, әскерді жеке басқаруға ниеттенгенін көрсетті. Оның өсіп келе жатқан тәуелсіздігі Василий Лекапенос пен Фокасты алаңдатты. 987 жылы олар бұрынғы жауы Склероспен құпия келіссөздер жүргізіп, егер императорларға қарсы көтерілісі сәтті аяқталса, империяны бөлісу туралы уағдаласты. Он жыл бұрынғы Склерос көтерілісін еске түсіретін науқанда Фока өзін император деп жариялап, Кіші Азияның көп бөлігін басып алды. Пселлос айтуынша, "ол енді тек қиялда емес, шын мәнінде императорлық шапанды киді, императордың тәжін және императорлық белгілерді киді". Склеросты түрмеге жапқаннан кейін Фока Абидос қаласын қоршауға алып, Дарданеллді блокадалау қаупін тудырды. Осы сәтте Василий II Киев князі Владимирден варягтардан тұратын уақтылы көмек алды және Абидосқа жорық жасады. Екі әскер бір-біріне қарама-қарсы келгенде, Фока жеке шайқас үшін императорға қарсы шапқылап, алға жүгірді. Бірақ Базилийге шабуыл жасауға дайындалып тұрғанда Фока құрышты, жылқыдан құлап, қайтыс болды (13 сәуір 989). Оның басы кесіліп, Василийге жеткізілді. Осылайша көтеріліс аяқталды.

Отбасы

Бардас Адралестина атты туысымен үйленуінен Лео және Никефор (1022 жылы қайтыс болған) есімді екі ұлы болды. Оның немересі, Бардас Фока, 1025 жылы императорлық билік тарапынан соқыр қылды. Крит аймағындағы Фокадес әулеті одан тараған деп саналады.