Кіріспе

Сирек кездесетін генетикалық ауру, сүйектер мен теріге әсер етеді

Пахидермопериостоз (ПДБ) – сүйектер мен теріге әсер ететін сирек кездесетін генетикалық ауру. Басқа атаулары – алғашқы гипертрофиялық остеоартропатия немесе Турен-Соленте-Голе синдромы. Бұл ауру негізінен пахидермиямен (терінің қалыңдауы), периостозбен (сүйектердің шамадан тыс өсуі) және саусақтардың домалануымен (саусақтың ісінуі және тырнақ пен тырнақ төсегі арасындағы қалыпты бұрыштың жоғалуы) сипатталады. Бұл ауру әйелдерге қарағанда еркектерге көбірек таралған. Аурудың басталуынан кейін шамамен 5–20 жыл өткен соң жағдайы тұрақтанады. ПДБ-мен ауырған адамдардың өмір сапасы нашарлауы мүмкін. Қазіргі уақытта симптомдық емге НСАИД, стероидтар немесе хирургиялық араласулар қолданылады. 1868 жылы Фридрих ПДБ-ді алғаш рет «барлық қаңқаның сүйектерінің шамадан тыс өсуі» деп сипаттаған. Турен, Соленте және Голе 1935 жылы ПДБ-ді гипертрофиялық остеоартропатияның бастапқы түрі ретінде сипаттап, оның үш белгілі түрін ажыратқан.

Терінің ерекшеліктері:
Пахидермия
Қалың тері
Майлы тері
Экзема
Қол мен аяқ терісінің қалыңдауы
Леонин бет пішіні
Жырықтар
Cutis verticis gyrate
Май бездерінен секрецияның артуы
Себорреялық гиперплазия
Келоидтық түзілу

Сүйектердің ерекшеліктері:
Периостоз
Акроостеолиз
Миелофиброз
Аяқ-қолдың қалың сүйектері
Сүйек түзілуінің кеңеюі
Саусақтардың домалануы
Цифрлық домалану
Терлеу
Гипергидроз

Көздердің ерекшеліктері:
Көз қабақтарының түсуі
Қалың мүйіз қабық
Буындар
Артралгия
Буын ісігі

Бұлшық еттер
Бұлшық еттерде дискомфорт

Шаш
Жүз және ұя терісіндегі шаштың азаюы

Қан тамырлары
Шеттік қан ағынының тоқтауы

Асқазан-ішек жолы
Пептикалық ойық
Созылмалы гастрит
Крон ауруы

Себеп

Жергілікті әрекет ететін медиатор простагландин E2 (PGE2) ПДП патогенезінде маңызды рөл атқарады. ПДП пациенттерінде PGE2 деңгейінің жоғарылауы және PGE M (PGE2 метаболиті) деңгейінің төмендеуі байқалды. Сонымен қатар, PGE2 қан тамырларын кеңейтетін әсерге ие, бұл саусақ мүшелерінің домалануындағы ұзаққа созылған жергілікті қан тамырларының кеңеюімен сәйкес келеді. HPGD гені 4q34 хромосомасында орналасқан және HPGD (15-гидроксипростагландин дегидрогеназа) ферментін кодтайды. Бұл заттар ПДП прогрессиясына және жасушалардың көбеюіне де әсер етуі мүмкін. VEGF ангиогенезді (жаңа қан тамырларының өсуін) және остеобластардың дифференциациясын ынталандырады, бұл ПДП пациенттеріндегі домалану мен фибробластардың шамадан тыс өсуін түсіндіруге болады. ПДП пациенттерінде концентрациясы жоғарылаған басқа медиаторлар: остеокальцин, эндотелин 1, b-тромбоглобулин, тромбоциттерден алынған өсу факторы (PDGF) және эпидермалық өсу факторы (EGF). Бұл медиаторлардың ПДП-де атқаратын рөлі әлі толық сипатталған жоқ.

Генетика

Осы жағдаймен екі ген байланысты: 4-хромосомадағы гидроксипростагландин дегидрогеназа 15 (NAD) (HPGD) (4q34.1) және 3-хромосомадағы 3 (q22.1-q22.2) органикалық анион тасымалдаушылар отбасының 2A1 (SLCO2A1) мүшесі. Бұл синдром егер геннің екі нұсқасы да мутацияланған болса (аутосомалық рецессивті мұрагерлік) пайда болады.

Диагностика

ДПД диагнозын қоюдың ең оңай жолы – пахидермия, саусақтардың қалыңдауы және ұзын сүйектердің периостозы байқалғанда. Периостеум астындағы жаңа сүйек түзілуін ұзын сүйектердің рентген суреті арқылы анықтауға болады. Тері биопсиясы – ДПД диагнозын қоюдың тағы бір тәсілі. Дегенмен, бұл өте нақты тәсіл емес, себебі басқа аурулар да, мысалы, микседема және гипотиреоз сияқты, ДПД-мен ұқсас тері өзгерістерін көрсетеді.

Биомаркерлер мен мутацияларды талдау

PGE2 деңгейінің жоғарылауы PDP-мен байланысты болғандықтан, зәрдегі PGE2 осы аурудың пайдалы биомаркері болуы мүмкін. PDP ауруының белсенділігін қадағалау үшін TAP, BAP, BGP, I типті проколлагеннің карбоксильді терминалдық пропептиді немесе NTX сияқты сүйек түзлу маркерлері маңызды рөл атқара алады. Бұл простагландиндер метаболизміне қатысатын циклооксигеназа-2 ферментінің деңгейінің жоғарылауымен байланысты болуы мүмкін. Ұқсас байланыс кистоздық фиброзда да анықталды.

Жіктеу

PDP гипертрофиялық остеоартропатияның екі түрінің бірі болып табылады. Бұл жалпы гипертрофиялық остеоартропатия жағдайларының шамамен 5% құрайды. Толық емес түрі жағдайлардың 54% - ында кездеседі және негізінен сүйектерге әсер етуімен, осылайша қаңқа өзгерістерімен сипатталады. Оның теріге әсері (мысалы, пахидермияны тудыру сияқты) өте шектеулі. HPGD ферменті PDP патогенезіне қатысқаны болжамдалып отырғанымен, осы мутацияға қарсы стратегиялар әлі хабарланбады, себебі бұзылған ферментпен күресу қиын. Гендік терапия бұл мәселені шешуге мүмкіндік береді, бірақ бұл туралы әдебиетте әлі жарияланбаған. Қабынуды және ауырсынуды азайтуға арналған дәстүрлі PDP емдеуіне қабынуға қарсы емес стероидтік препараттар (ҚҚЕП) және кортикостероидтар кіреді. PGE2 периостеальды сүйек қалыптасуы мен акростеолиз процесіне қатысқандықтан, осы препараттар PDP-мен байланысты полиартритті жеңілдете алады. In vitro зерттеулерде тамоксифен сүйекте эстроген агонисті ретінде әрекет ететіні және остеокласттардың сүйек тінін сіңіру белсенділігін тежейтіні көрсетілді (сүйек тінінің бұзылуы).

Терідегі белгілер дәрілік емдеу

Ретиноидтар терідегі белгілі бір өзгерістерді жақсарту үшін қолданылады. Мысалы, акнеге қарсы ең тиімді дәрі – изотретиноин, адамның май бездерінде апоптозға шақырып, косметикалық түрін жақсартады. Осының нәтижесінде, шектік тінінің өсуі мен май бездерінің гиперплазиясы тежеледі. Ретиноидтар фибробластардағы проколлагеннің мРНК деңгейін төмендетіп, пахидермияны жақсартады. Колхицин лейкоциттердің хемотаксистік активтілігін тежеп, пахидермияның азаюына себеп болады. А типіндегі ботулинистік токсин (BTX A) қолдану пациенттердің бет пішінін жақсартады. BTX A нейромышелік қосылыста әрекет ететін ацетилхолиннің бөлінуін тежейді. Бұдан әрі, ол тер бездеріне холинергиялық берілісті тоқтатады, соның салдарынан тер шығаруды баяулатады. Дегенмен, "леон" бетін жақсартудың нақты механизмі әлі белгісіз және оны қосымша зерттеу қажет.

Тарату

ПДП ерлерде әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі (шамамен 7:1 арақатынасы). Негізгі патофизиологиялық себебі простагландин E2 аномалиясы болып көрінеді, бірақ толық мәліметтері әлі анықталған жоқ.

Қоғам

6 пациенттік ұйым ПДБ-мен ауыратын науқастарға қолдау көрсетеді. Олардың 4-і Еуропада орналасқан (Финляндия, Франция, Грекия және Польша). Ал қалған екеуі Австралия мен Мароккода, оның ішінде Марокколық гендерматоздар қауымдастығында.