Кіріспе

Айова штатының Декора қаласында орналасқан Вестерхайм Норвегиялық-американдық мұражайы – Ұлттық Норвегиялық-американдық мұражай және халықтық өнер мектебі. Онда 33 000-нан астам артефакт, 12 тарихи ғимарат, кітапхана және мұрағат бар. Бұл қазына әлемдегі ең толық норвегиялық-американдық артефакттар коллекциясының бірін ұсынады және тарихи және заманауи норвегиялық халықтық және көркем өнердің ең үздік туындыларын көрсетеді. Оның кейбір ғимараттары Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. Вестерхаймнің көрмелері норвегиялық-американдық тәжірибе арқылы американдық иммиграцияның алуан түрлілігін зерттейді, ал оның курстары студенттерді дәстүрлі халық өнерінің жаңа ықпалдармен дамуына қатысуға шақырады. Вестерхайм өз миссиясына сәйкес білім беру шараларын, жарияланымдар мен лекцияларды да ұсынады.

Тарих

Вестерхайм мұражайы 1877 жылы Норвегиялық американдық тарихи мұражай ретінде құрылған. Ол жақын орналасқан Лютер колледжінің бір бөлігі ретінде бастама алды. 1965 жылы Норвегиялық американдық мұражай өз қызметкерлері мен директорлар кеңесі бар тәуелсіз коммерциялық емес ұйымға айналды. Ұзақ уақыттан соң ол Вестерхайм норвегиялық-американ мұражайы деп атала бастады. 1969 жылы Лютер колледжі мұражайға өзіне тиесілі заттарды тапсырды. 1991 жылы мұражай осы коллекцияға заңды құқық алып, мұражай атауы ресми түрде "Вестерхайм норвегиялық американдық мұражайы" деп өзгертілді. "Вестерхайм" норвег тілінде "батыс үйі" деген мағынаны білдіреді. Мұражайдың негізгі ғимараты – тарихи Арлингтон қонақ үйі/баспа үйі. Лютер колледжі 1932 жылы бұл тастап кетілген ғимаратты сатып алып, 1933 жылы мұражай коллекциясын осы жерге көшірді. 1969 жылы Лютер колледжі ғимаратты Вестерхаймге 1 долларға сатты. 1973 жылы мұражай болашақ Мұра паркі үшін (бастапқыда Ашық аспан бөлімі деп аталған) негізгі ғимараттың артындағы Милл көшесінде жер сатып алды. Мұражайдың алғашқы кураторы (1895-1902 жылдары) – Лютердің музыка профессоры Холдор Хансон болды. Ол мұражайдың бағытын норвегиялық американдықтардың күнделікті өміріне арналған мекемеге өзгертіп, Лютердің бұрыннан жинаған заттарын толықтырып, жаңаларын қосты. 1911-1921 жылдары куратор болған Кристиан Кейзер Преус 1913 жылы Норвегияның Лиллехаммер қаласындағы Майхауген мұражайындағы ғимараттар жинағын көргеннен кейін Лютер колледжіне "Ашық аспан бөлімі" идеясын әкелді. 1921-1930 жылдар аралығында төрт ғимарат Лютер колледжінің кампусына көшірілді. Бұл АҚШ-тағы осы сияқты алғашқы жоба болды. Кнут Герстет 1922 жылдан 1935 жылға дейін мұражайдың кураторы болды. Оның басшылығымен мұражайдың экспонаттары көбейді, сонымен қатар оның танымалдылығы да артты. 1925 жылы норвегиялық иммиграцияның жүз жылдығына орай Норвегиядағы мұражайлар Декорадағы мұражайға көптеген жәдігерлерді сыйға берді. Майхаугеннің кураторы Андерс Сандвиг АҚШ-қа жеткенде бес жартылай тиісті көліктерді толтыратын сыйлықтарды жинау және жөнелтуді басқарды. Артефакттар жолда болған кезде Андерс Кнутқа олардың сапары туралы хат жазып, былай деді: "Бұл заттар сіздегі норвегиялық сезімнің тез өліп кетпеуіне және туған жеріңізбен байланысыңыздың одан да нығаюына септік болсын. Бұл сыйлықты біздің жүрегімізбен сіздерді сүйетініміздің дәлелі ретінде қабылдаңыз, тіпті үлкен Атлант мұхиты бізді бөліп тұрса да". 1930 жылы Герстет Висконсин штатының Эу-Клэр қаласынан П.Д. Петерсон коллекциясы деп аталатын 6000 норвегиялық-американдық жәдігерді сатып алды, ал Норвегиядағы мұражайлар 1939 жылы тағы да үлкен сыйлық жасады. Вестерхаймның халықтық өнер мектебі 1967 жылы екі сыныптан басталды: Декорадан Карола Шмидт оқытқан Хардангер тігісі және Норвегиядан Сигмунд Аарсет оқытқан роземалинг. Халықтық өнерді оқыту бағдарламасы 1968 жылы 12 штаттан келген 63 студенті бар бес сыныпқа дейін өсті, қазір жыл сайын талшықты өнер, сурет салу, ағаш өңдеу, металл өңдеу, тағамдық дәстүрлер, тіл және тағы басқалар бойынша 100-ден астам сыныптарды ұсынады, олар орында да, онлайн режимінде де қолжетімді. 1967 жылы "Ұлттық норвегиялық-американдық халықтық өнер көрмесі" және "Алтын медаль" бағдарламасы да құрылды. Бұл жыл сайынғы көрмеге бүкіл елден келген заманауи суретшілер қатысады, олар роземалинг, тоқу, ағаш ою, пышақ жасау және металл өңдеу сияқты бес санат бойынша ленталар үшін жарысады және Вестерхайм алтын медаліне ұпай жинауға мүмкіндік алады.

Мерейлі парк

Мұражайдың бас ғимаратының артында орналасқан 12 тарихи ғимараттар жиынтығы.

Паинтер-Бернац Милл

"Painter Bernatz Mill" 200-ші Солтүстік Милл көшесінде, Херитедж паркінде орналасқан. Ол 1974 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Ескі тас диірмен 1851 жылы Виннишиек округінің ең алғашқы еуропалық қоныс тебушілерінің бірі Уильям Пейнер салған және Декора қаласындағы ең көне ғимарат деп есептеледі.

Норрис Миллер үйі

Норрис Миллер үйі Херитет-паркте, Норт Милл-стрит, 118 мекенжайында орналасқан. Огайо штатынан келген шебер Норис Миллер осы үйді 1856 жылы Батыс Декорада салған. 1976 жылы ол Ұлттық тарихи жерлер тізіміне енгізілді.

Хауган үйі

Норвегиялық иммигранттар Ханс және Анна Хауган 1860 жылдары Декораның оңтүстік-шығысындағы фермада үй салып, кем дегенде 1880 жылға дейін онда тұрды. Бұл үй 19 ғасырда Норвегияда қолданылған хусмандық тұрғын үйдің (норвег. hytte) көрнекті мысалы. Husmann – бұл шведтік торп немесе шотландтық крофтерге ұқсас, жерді жалға алып өндіріс жүргізетін норвегиялық шаруаның атауы. Husmann Норвегияның шаруашылық мәдениетінің маңызды бөлігін құрады. Әдеттегі husmann пайдаланған үйлер қарапайым, қабырғалы ағаштан салынған шатырлар немесе коттедждер болатын.

Вальдерс үйі

Бұл норвегиялық жер иесінің үйінің типік мысалы. Вальдерс үйі 1795 жылы Норвегияның Опланд аймағындағы Эстри Слидре ауылының Хегген ауылындағы Моахауген шаруа қожалығында салынған. 1860 жылдары үй кеңейтіліп, жабық кіреберіс салынды. Вестерхайм үйді розмаляр Сигмунд Арсет пен Норвегияның Вальдерс аңғарындағы Фагернес қаласындағы Вальдерс халық мұражайының директоры Колбейн Даледің күш-жігері арқасында иеленді. Үй 1975-1976 жылдары демонтаждалып, Вестерхаймға тасымалданды. Үйді Вальдерс халық мұражайының тапсырысымен норвегиялық шеберлер қайта құрастырды.

Эгге-Корен үйі

Эрик Эгге бұл үйді 1852 жылы Декорадан оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым жердегі шаруа қожалығында салған. 1853 жылдың шілдесінде ол екі кішкентай баласы бар жесір Хелен Педерсдаттерге үйленді. 1853 жылдың желтоқсанынан 1854 жылдың наурызына дейін, жаңа үйленген пастор Ульрик Вильгельм Коре және оның әйелі Элизабет Эггелермен бірге тұрды. Коре – американдық норвегтердің рухани және интеллектуалдық дамуына зор үлес қосқан, лютеран дінін алғаш таратқан пастор болды. Ол Америкадағы Норвегиялық евангелистік лютеран шіркеуінің Синодында белсенді қатысып, 1894 жылдан 1910 жылы қайтыс болғанға дейін синод президенті лауазымын қоса, түрлі қызметтер атқарды. Элизабет Корен 1853-1855 жылдардағы «Элизабет Кореннің күнделігі» атты кітаптың авторы, ол төрт ересек және екі баланың бір бөлмелі ағаш үйінде қысқы уақытты қалай өткізгені туралы толыққанды мәлімет береді.

Норсвин диірмені

Норсвин диірмені 1800 жылдарда Норвегияда салынған және Кнут Норсвинг оны Лютер колледжінің мұражайына оның әкесі Кнут Норсвин Америкаға әкелген диірмен тастарын сақтау үшін тапсырған. Диірмен мен тастар Норвегияның Вальдерс аймағындағы Конгскен шаруашылығынан алынған.

Рованг шіркеуінің мектеп ғимараты

Рованг шіркеулік мектеп үйі 1879 жылы Вашингтон Прери лютеран қауымы тарапынан салынды. Әр семестрде екі апта бойы норвегиялық иммигранттардың балалары мен немерелері өздерінің норвегиялық мұрасын – тіл, жазу, дін және сөйлеу өнерін – үйрену үшін шіркеу мектебіне қабылданатын болды.

Таса кептіргіш үйі

Таса кептіру үйі шамамен 1865 жылы Кнут Томпсон Таса салған. Ол сыра жасау үшін арпаны кептіруге пайдаланылған. Сонымен қатар, адамдар мен жануарларға арналған астықтарды кептіруге немесе монша ретінде де қолданылған.

Миккелсон-Скри темір шеберханасы

Миккелсон Скри Blacksmith Shop Миннесота штатының Хьюстон округінде орналасқан және 1971 жылы Вестерхайм мұражай паркіне көшірілген. Ол 1854 жыл шамасында Микель Микельсон Синнес салып, үй және темірші шеберханасы ретінде пайдаланылған. Бұл дүкен Норвегиядағы темірші шеберханаларына ұқсас. Шеберхананы Даррелл Скри отбасы сыйға берген.

Уикни үйі

Викни үйі 1879 жылы Андерс Викни (Викни) тарапынан Солтүстік Дакота штатының Нортвуд қаласындағы фермада салынған. Үй және көбінесе жиһаздары оның немересі Рут Уикнидің мұражайға сыйға бергені, ал 1982 жылы қазіргі орнына көшірілген.

Эриксон-Хансен Стаббур

Эриксон Хансен Стаббуры Ханс Эриксон Байрон қаласында, Миннесота штатында азық-түлік сақтау үшін салған. Ол кеміргіштер және басқа жануарлардың ішкі кірмейтіні үшін тас тіреулерге орнатылған. 1988 жылы стаббур қазіргі орнына көшірілді.

Бетания лютеран шіркеуі

Бетания лютеран шіркеуі 1903 жылы Солтүстік Дакота штатының Нортвуд қаласының жанында салынған ауылдық шіркеу болды. Вестерхайм директоры Марион Нельсон Вестерхайм коллекциясын толықтыру үшін Остен Пладсен жасаған алтарь іздеп, аукционға қойылған шіркеуде оны тапты. Норвегиялық иммигранттар үшін шіркеу және дін күнделікті өмірдің өте маңызды бөлігі болғандықтан, шіркеудің өзін, оның орындықтарын, Пладсен жасаған қасиетті дастарқан рельсін, мінберін және крещение тағын сатып алуға шешім қабылданды. Алтарь бұрыннан Вестерхаймға сыйланған еді. Шіркеу 1992 жылы қазіргі орнына көшірілді.