Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исландиялық одақтастық кезеңіндегі заңдар
Laws from the Icelandic Commonwealth period
"Сұр (Сұр) Қаз заңдары" () – Исландия одақтастығы кезеңіндегі заңдар жинағы. Grágás термині бастапқыда ортағасырлық деректе Норвегия заңдарының жинағын атау үшін қолданылған, және бұл термин XVI ғасырда Исландия заңдарының жинағын сипаттау үшін қате пайдаланылған болуы мүмкін. Исландиядағы Grágás заңдары шамамен 1262–1264 жылдарға дейін қолданыста болды, осы жылдары Исландия Норвегия тәжіне бағынды.
The Gray (Grey) Goose Laws ( ) are a collection of laws from the Icelandic Commonwealth period. The term Grágás was originally used in a medieval source to refer to a collection of Norwegian laws and was probably mistakenly used to describe the existing collection of Icelandic law during the sixteenth century. The Grágás laws in Iceland were presumably in use until 1262–1264 when Iceland was taken over by the Norwegian crown.
Исландиялық құқықтың пайда болуы
Ари Торгильссонның айтуынша, Исландияның ең алғашқы заңдары Норвегияның батыс жағалауындағы Гулатинг заңдық провинциясының заңдары үлгісінде жасалған. Бұл заңдарды 920-жылдардың шамасында Норвегиядан келген Ульфльётр есімді көшпенді Исландияға әкелді. Бірнеше жылдық өзгерістер мен түзетулерден кейін, Ульфльётрдің заңдары алғашқы жиналыста бекітілді. Осы жиналыстан бастап, жылдық бас жиналыс, "Алтинг" деп белгілі болды, құрылды. Одан кейінгі әр жазда исландиялықтар Thingvellir-де заң шығару және сот мәселелерін қарау үшін жиналатын, ал осы отырыстарды Заң оқушысы қадағалап отыратын.
According to Ari Thorgilsson, the earliest Icelandic laws were modeled on those from the Norwegian west coast law province, Gulathing. These were introduced to Iceland by an immigrant from Norway named Úlfljótr, sometime during the 920's. Following several years of modification and revision, Úlfljótr's laws were approved by an initial assembly. Out of this meeting, the annual general assembly known as the Althing was established. Each following summer, Icelanders would convene at Thingvellir for legislative and judicial meetings which would be supervised by the Lawspeaker.
Қолжазбалар
Қазіргі Исландияның одақтастық заңдары, Grágás деп белгілі, орта ғасырларда толық бір кітап түрінде ешқашан болған емес. Grágás бірыңғай заң жинағын құрамайды, себебі Исландия одақтастығында мұндай жинақ болған жоқ деуге болады. Есесіне, Grágás екі кішкентай, шашыраңқы томнан құралған: Konungsbók (Копенгаген, Корольдік кітапхана, GKS 1157 fol), шамамен 1260 жылы жазылған, және Staðarhólsbók (Рейкьявик, Арни Магнуссон атындағы Исландия тағылымдамасы институты, AM 334 fol), шамамен 1280 жылы жазылған. Томдардың әсемдігі мен сыртқы түрі олардың бай, сауатты адам үшін жасалғанын көрсетеді, бірақ ғалымдар мұндағы нақтылыққа көз жеткізе алмайды. Grágás заңдары бастапқыда екі түрлі нұсқада болғандықтан, әрқайсысы заңды жазудың өзгеше жолын ұсынады. Кейде Konungsbók пен Staðarhólsbók әртүрлі ақпарат береді, кейде толықтырады, ал кейде бір-біріне қайшы келеді. Бұл заңды әртүрлі жазушылардың немесе азаматтардың әртүрлі түсінуінен туындаған болуы мүмкін. Grágás бойынша, Исландия заңдарының үштен бірі әр жыл сайын үш жылдық кезеңде Исландияның ұлттық жиналысы, Альтингидегі Заң оқушысы (Law Speaker) арқылы жарияланды. 1117 жылы Альтинги барлық заңдарды жазуға шешім қабылдады, және бұл Хафлиди Массонның шаруашылығында сол қыста орындалып, келесі жылы жарияланды. Бұл заңдар 1271–1273 жылдарға дейін күшінде болды, содан кейін Норвегия заңдары негізіндегі Темір заңдар (Ironside Laws) қабылданды. Дегенмен, ғалымдар викинг дәуіріндегі Исландиядағы құқықтық дәстүрді қаншалықты дәл бейнелейтіні туралы пікірде келіспеушіліктер бар. Вероятно, Grágás-тағы ауызша заңның кодификациясы христиандықтан кейінгі, яғни 1000 жылдан кейінгі исландтық құқықтық дәстүрді жақсырақ көрсетеді.
The existing Icelandic Commonwealth laws that now exist as the Grágás never actually existed in one complete volume during medieval times. The Grágás does not contain a unified body of law, as arguably one never existed in the Icelandic Commonwealth. Instead, the Grágás was derived from two smaller, fragmentary volumes known as the Konungsbók (Copenhagen, Royal Library, GKS 1157 fol), apparently written around 1260, and Staðarhólsbók (Reykjavík, Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies, AM 334 fol), apparently written in 1280. The ornate detail and appearance of the volumes suggests that they were created for a wealthy, literate man, though scholars cannot be certain. Because the Grágás laws originally existed in two different forms, each has a unique written account of the law. Sometimes the Konungsbók and Staðarhólsbók present different information, sometimes complementary information, and sometimes contradictory information. This could represent the way in which the law was interpreted differently by different scribes or by different citizens. According to the Grágás, one third of the Icelandic laws were recited by the Law Speaker at the Icelandic national parliament, the Alþingi, each year over a three year period. In 1117, the Alþingi decided that all the laws should be written down and this was accomplished at Hafliði Másson’s farm over that winter and published the following year. These laws remained in force until 1271–1273 at which time the Ironside Laws—based on Norwegian laws—were adopted. There is scholarly disagreement, however, about how representative the Grágás are regarding the legal tradition that existed during Viking age Iceland. Arguably, the codification of oral law in the Grágás better represents Icelandic legal tradition post Christianity, thus after the year 1000.
Басылымдар мен аудармалар
Вильхелмур Финсен (ред. және ауд.), Grágás: Islændernes lovbog i fristatens tid, udg. efter det kongelige Bibliotheks Haanskrift, 2 том (Копенгаген: Берлинг, 1852), http://www.septentrionalia.net/etexts/gragas.pdf. Konungsbók (GKS 1157 fol) мәтінінің басылымы және аудармасы. Вильхелмур Финсен (ред. және ауд.), Grágás efter det Arnamagnæanske Haandskrift Nr. 334 дана. (Копенгаген: Гилдендал, 1879). Staðarhólsbók (AM 334 fol) мәтінінің басылымы және аудармасы. Grágás: Arnamagnæanske haandskrift Ms. 351 fol-да табылған үзінділер. Skálhóltsbók және басқа да көптеген қолжазбалар, сондай-ақ Grágás сөздігі, қолжазбалар туралы шолулар және ең маңызды мембраналардың факсимилелері (Копенгаген: Gyldendal, 1883). Денис, Эндрю, Питер Фут және Ричард Перкинс (ауд.), Ерте Исландия заңдары: Grágás. Grágás кодексі және басқа қолжазбалардан алынған материалдар. Манитоба университетінің Исландиялық зерттеулері, 3, 5. 2 том. Виннипег: Манитоба университеті, 1980–2000 ж.
Vilhjálmur Finsen (ed. and trans. ), Grágás: Islændernes lovbog i fristatens tid, udg. efter det kongelige Bibliotheks Haanskrift, 2 vols (Copenhagen: Berling, 1852), http://www. septentrionalia. net/etexts/gragas. pdf. Edition and translation of the Konungsbók (GKS 1157 fol) text. Vilhjálmur Finsen (ed. and trans. ), Grágás efter det Arnamagnæanske Haandskrift Nr. 334 fol. (Copenhagen: Gyldendal, 1879). Edition and translation of the Staðarhólsbók (AM 334 fol) text. Grágás: Stykker, som findes i det Arnamagnæanske haandskrift Ms. 351 fol. Skálhóltsbók og en række andre haandskrifter, tilligemed et ordregister til Grágás, oversigter over haandskrifterne, og facsimilier af de vigtigste membraner (Copenhagen: Gyldendal, 1883). Dennis, Andrew, Peter Foote, and Richard Perkins, trans., Laws of Early Iceland: Grágás. The Codex Regis of Grágás with Material from Other Manuscripts. University of Manitoba Icelandic Studies, 3, 5. 2 vols. Winnipeg: University of Manitoba, 1980–2000.
Зерттеулер
Боулхоза, Патрисия Пресс. «Олаф Хельгидің заңы». «Исландиялықтар мен Норвегия патшалары: Ортағасырлық сагалар мен құқықтық мәтіндер» кітабынан. Лейден, Нидерланды: Брилл, 2005. Бёк, Джесси Л., «Ортағасырлық Исландия: Қоғам, сагалар және билік». Беркли: Калифорния университеті, 1990. Бёк, Джесси Л. «Грагас: Викинг дәуіріндегі «Сұр қаз» заңы». Лондон: Пингвин, 2001. Гжерсет, Кнут, «Исландия тарихы». Нью-Йорк: Macmillan, 1924. Лакснес, Эйнар, «Íslandssaga», 1-том. Рейкьявик: Bókaútgafa Menningarsjóðs og Þjóðvinafélagsins, 1974.
Boulhosa, Patricia Press. “The Law of Óláfr inn Helgi.” In Icelanders and the Kings of Norway: Mediaeval Sagas and Legal Texts. Leiden, Netherlands: Brill, 2005. Byock, Jesse L., Medieval Iceland: Society, Sagas, and Power, Berkeley: University of California, 1990
Byock, Jesse L. "Grágás: The 'Grey Goose' Law in Viking Age Iceland London: Penguin, 2001. Gjerset, Knut, History of Iceland. New York: Macmillan, 1924
Laxness, Einar, Íslandssaga, vol. 1, Reykjavík: Bókaútgafa Menningarsjóðs og Þjóðvinafélagsins, 1974