Кіріспе

Американдық футбол термині

Ағызатын қалта немесе қалта – американдық футболда қолданылатын термин. Ол, шабуылшылардың қорғаныс шебін қалыптастыратын пас беру ойынында, ойыншылардың қатар тұрған қатарының артында құрылатын қорғалған аймақты сипаттайды. Бұл төртінші нөмірлі ойыншыға ашық қабылдаушыны табуға және допты беруге жеткілікті уақыт береді. Шабуылшылар желісі сәл артқа шегініп, төртінші нөмірлі ойыншыға ашық қабылдаушыны табуға және допты беруге мүмкіндік беретін U пішіндес қорғалған аймақ құрайды. Егер төртінші нөмірлі ойыншы ашық қабылдаушыны таба алмаса, ол допты өзімен бірге жүгіруге тырысады, допты сақинадан және/немесе допты жоғалтудан сақтау үшін шектен шығарады немесе егер қашқы жол болмаса, допты қорғау үшін және допты жібермеу үшін жерге құлайды. Мұндай жағдайда, тіпті жақсы құрылымдалған шабуылшылар желісімен, төртінші нөмірлі ойыншыда допты беруге санаулы секундтар ғана болады. Қалтаны жылжыту сақинадан құтылуға көмектеседі. Егер бұл сәтсіз аяқталса, төртінші нөмірлі ойыншылар шабуыл шебінің артында жүгіріп (скрэмбл), кең қабылдаушыларға көбірек уақыт беру үшін, сақинадан құтылу үшін немесе допты жүгіру үшін әрекет етеді.

Қалқаның құрылымы

Шабуыл сызығындағы екі tackle арасындағы аймақ "tackle box" деп аталады. Бұл аймақ әртүрлі қорғаныс схемаларын қолдану арқылы қалыптастырылуы мүмкін, бұл ойыншыны қорғау үшін жасалады. Шабуылдаушы tackle допты ұстағаннан кейін шағылысып, шамамен алты ярдқа кері жылжу арқылы "tackle box" аймағының тереңдігін анықтайды. Олардан кейін күзетшілер (guards) 3-4 ярдқа дейін кері шегініп, ортамен бірге қалтаның ортасын қорғайды. Сызық шебінің әртүрлі кері жылжу тереңдігі ойыншыға лақтыру үшін қажетті кеңістікті жасауға көмектеседі. Кейде тығыз ұштар (tight ends) мен жүгірушілер (running backs) қосымша блокаторлар ретінде пайдаланылып, қалтаны нығайтуға жарамды.

Мешіт қорғауы

Квотербекты қорғау үшін көптеген әртүрлі ойыншылар жиынтығы қолданылуы мүмкін. Қорғау шебінде бес желілік, екі тығыз ұш, сондай-ақ екі жүгіруші тұруы мүмкін. Екі жүгіруші қолданылғанда, олар тәуекел қорабын құрайды, бірақ көбінесе ішкі желілерден өткізіп алуы мүмкін кез келген қарсыласты ығыстыру үшін пайдаланылады. Олар квотербекке дұрыс лақтыру үшін көбірек кеңістік жасауға көмектеседі. Қажетті жиынтыққа байланысты бір немесе екі тығыз ұшпен бір немесе екі жүгіруші қолданылуы мүмкін. Кейде жүгірушілер мен тығыз ұштар қарсыласты жылдам тоқтатып, немесе "чип блоктау" деп аталатын қарсыластың жолын кесіп, содан кейін қабылдауға жүгіреді. Тығыз ұштар да осылай істей алады, яғни, желіліктер содан кейін тәуекел қорабының тереңдігін анықтауы керек.

Қорғау маневрлері

Қорғаныс қорғану аймағын мүмкіндігінше жылдам бұзуға тырысады. Олар блокерлерді жеңіп шығу үшін қосымша шабуылшыларды жіберуге тырысады. Тағы бір тактика – жылдам шабуылшыларды шабуыл сызығының екі жағынан жіберіп, қорғану аймағының тереңдігін орнатуға үлкермес бұрын оның айналысын жүгіріп өту. Қорғаушылар кейде таклдерден жылдам өтіп, ойыншыны (квотербек) қорғану аймағына кіргізбей, оған жетіп алуға тырысады. Тағы бір маневр – орталық шабуыл, онда қорғаныс сызықтың ортасынан бірнеше шабуылшыны жіберіп, центр мен қанат ойыншыларын жеңіп, қорғану аймағын құлатып, ойыншыны (квотербек) құлатпақ болады. Шабуыл сызығы ортада тым көп шабуылшыға қарсы тұра алмайды. Бұл ойыншыны (квотербек) қысымға салып, оны дайын болмай тұрып доптан айыруға мәжбүрлейді. Шабуылдардың түрлері көп, бірақ олардың жалғыз мақсаты – блокерлерді шатастырып, қалыптасып жатқан қорғану аймағын бұзу.

Құрылғы қорабы құлаған кезде

Қорғаныс шабуылшыларды жаңылыстыруға қол жеткізгенде, квотербек үшін үлкен мәселелер туады. Қорғаныс қақпашыға жақындағанда қолданылатын термин – "жарақша аймағының құлауы". Жарақша аймағы құлаған кезде, квотербек бірнеше нәрсе жасауға үйретіледі: жарақша аймағынан шығып, жүгіру арқылы ярдтар ұпайлауға, жарақша аймағынан шығып, допты шектен тыс лақтыруға немесе – ең қиын жағдайларда – тек қана соққыны қабылдап, допты жоғалтпауға. Кеп әрқашан бірте-бірте құлайтынымен, кеп күткеннен жылдам құлаған жағдайлар квотербектер үшін қиын жағдай тудырады, себебі олар көптеген мүмкін таңдаулармен бетпе-бет келеді және олардың арасынан таңдау жасауға дерлік уақыт жоқ. Кептің құлауына тиімді түрде ден қойып, ойынды құтқара алатын квотербекке жақсы кепке сезімталдық немесе кепте болу қабілеті бар делінеді.