Кіріспе

X FEN (бұрынғы FRC FEN) – 2003 жылы Рейнхард Шарнагл енгізген Форсайт-Эдвардс нотациясының (FEN) кеңейтімі. Ол Фишердің кездейсоқ шахматы (FRC) және Капабланканың кездейсоқ шахматы (CRC) бойынша барлық мүмкін позицияларды бейнелеу үшін жасалған. Бұл нотация FEN форматымен толыққандай үйлесімді.

X-FEN анықтамасы

X FEN дәстүрлі FEN-ге негізделген. Ол тек қалақайлау (кастинг) және соққы арқылы алу (en passant) белгілерінің қолданылуымен ғана ерекшеленеді. Сонымен қатар, 10×8 позицияларында патшайым (ат+пие) және императрица (ат+мұнара) сияқты күрделі фигуралар қолданылады.

PGN ішінде X-FEN

Ойындар Портативті ойын нотациясы (PGN) форматына аударылады. FRC және CRC үшін әр ойынның бастапқы позициясы PGN форматында сақталуы тиіс (бірақ дәстүрлі шахмат үшін қажет емес). Бастапқы позицияны сақтау SetUp таңы мен дәстүрлі шахмат ойындары үшін қолданылатын FEN жолы арқылы жүзеге асырылады.

En-passant кодтау

En passant түсіру үшін мақсатты шаршының сипаттамасы стандартты FEN-нен сәл өзгеше. FEN соңғы жүрісте екі шаршыға жылжыған кез келген пілдің артындағы шаршыны тіркейді. Осылайша, піл екі шаршыға жылжыса, en passant шаршысы жазылады. Мысалы, мысал ойында, Ақ 1. e4 жүрісін жасағаннан кейін FEN e3 шаршысын en passant шаршысы ретінде қамтиды. Бұл шатастырушы, себебі Қара осы позициядан en passant түсіруді жасай алмайды. X FEN, керісінше, тек нақты en passant шаршыларын қамтиды. Яғни, X FEN en passant шаршысы үшін өрістегі мәнді тек қана жақын қатарда бір немесе бірнеше қарсы піл болған жағдайда ғана тіркейді. Осылайша, 1. e4 кейін en passant шаршысының өрісі бос қалдырылады, себебі Қара en passant түсіруге мүмкіндік таппайды. Дегенмен, X FEN en passant шаршысын тіркесе де, оны жасау заңсыз болуы мүмкін, себебі түсіруден кейін, түсірген ойыншының патшасы шахта түсуі мүмкін.

Кастингтің құқықтарды кодтау

"Kk" g қастингінің мүмкіндігін анықтайды (немесе 10×8 шахматта i қастинг), ал "Qq" c қастингін көрсетеді (ақ үшін үлкен, қара үшін кіші әріптер). Бұл орналастырудың жаңа және маңызды ерекшелігі – осыған байланысты берілген қамал құру құқығы зардап шеккен жақтың ең сыртқы мұнарасына қатысты. Егер оның орнына ішкі мұнара байланыстырылса, дәстүрлі қастинг белгісі қатысқан мұнараның бағана әрпімен алмастырылады, ақ үшін үлкен әріптер қолданылады. Әдетте патшаның қастингі мақсаты сол жақтан (ақ) шекарадан екі шаршы немесе оң жақ шекарадан бір шаршы қашықтықта болады. Бірақ, симметриялық түрде орналасқан мақсатты шаршылары бар түрлері де бар (мысалы, Янус шахматы), екеуі де бір шаршы қашықтықта. Онда қастинг белгілерінің алдына қосымша "s" әрпі қойылуы керек. Тағы бір префикс "m" – заманауи қастинг (мысалы, Елшілік шахматы немесе Chess480). Мұнда патша стандартты қастингі қашықтыққа (8×8: екі қадам, 10×8: үш қадам) жылжиды, бірақ шекараға дейін ғана.

10х8 шахмат

Бір қатардағы қатарынан он бос шаршы "10" деп белгіленеді, ал тоғыз бос шаршы "9" деп көрсетіледі. Принцесса (ат+пилдақ) үшін "А" әрпі қолданылады, бұл атау Капабланка шахматындағы архиепископ атауынан алынған; императрица (ат+мұнара) "С" әрпімен белгіленеді (Капабланка шахматында канцлер деп аталады). Көрсетілгендей, қара пішелер үшін кіші әріптер қолданылады.

Бір-біріне үйлесімділік

Дәстүрлі шахматтың бастапқы позициясы, және одан әрі барлық 18 Псевдо FRC бастапқы позиция тізімдері (қозғалыс мүмкіндігі бар лақтырғыштар мен патшалар дәстүрлі орындарында болғанда) және олардан туындайтын позициялардың бәрі де X FEN арқылы дәл сол сияқты кодталады. Осылайша, X FEN дәстүрлі FEN форматымен толық үйлесімді.

Ойынды таңдау

PGN файлынан тек дәстүрлі шахмат ойындарын пайдалану үшін (Шаффл шахматынан бері кездесетін мәселе), FEN белгілері жоқ PGN жазбаларын ғана таңдаңыз.