Кіріспе

Адам құқықтары Кенияда халықаралық деңгейде әртүрлі пікірлерге бөлінеді; әсіресе, саяси еркіндіктер нашар делінеді және гомосексуализм қылмыс болып саналады. 2017 жылғы «Әлемдегі еркіндік» индексінде Кения азаматтық және саяси еркіндіктер бойынша «4» рейтингіні алды, бұл «1» (ең еркін) мен «7» (ең шектеулі) аралығындағы шкала бойынша бағаланады.

Кениятта (1964 1978)

Кенияның тәуелсіздік алғаннан кейінгі тұңғыш президенті, Джомо Кениата басқаруы кезінде мемлекеттік қауіпсіздік күштері наразылық білдірушілерді мазалады және оның режиміне қауіп төндіретін көрнекті тұлғалардың бірнеше қазасына қатысы бар деген күдік туды, олардың ішінде Пио Гама Пинто, Том Мбоя және Дж. М. Кариуки болды. Парламент депутаты және заңгер С.М.Г. Аргвингс Кодхек, сондай-ақ бұрынғы Каду көшбасшысы және министр Рональд Нгала да күдікті жағдайда автокөлік апатында қаза тапты.

Мои (1978-2002)

Данияр арап Мои әкімшілігі адам құқықтары саласындағы халықаралық сынға үнемі тап болды. Мои билігі тұсында қауіпсіздік күштері оппозиция көшбасшыларын және демократия жақтастары белсенділерін кездейсоқ тұтқындауға, сотсыз ұстауға, қамауда зорлық-зомбылық көрсетуге және қаны төгілуге бейімдеді. 2008 жылдың қыркүйегінде жарияланған Ұлттық адам құқықтары комиссиясының (ҰАҚК) "Қанның айғайы – Соттан тыс өлтірулер мен жоғалулар туралы есеп" баяндамасында ҰАҚК өздерінің негізгі тұжырымы "e)" бөлімінде бұл туралы мәлімдеп, күштеп жоғалулар мен соттан тыс өлтірулердің ресми саясат сияқты көрінетінін атап көрсетті. Олардың өлтірілуіне үкіметтік емес ұйымдар қауіпсіздік күштерін кінәлі деп атады. 2009 және 2010 жылдары Самбуру халқы ауыр адам құқықтары бұзушылықтарына ұшырады.

Тарихи жағдай

Келесі кестеде Кенияның 1972 жылдан бері Freedom House ұйымы жыл сайын жариялайтын «Әлемдегі бостандық» есептеріндегі рейтингтері көрсетілген. Тарихи рейтингтер: 1 – «еркін», 7 – «еркін емес».

Жыл Саяси құқықтар Азаматтық бостандықтар Статусы Президент
1972 5 4 Жарым-жартылай еркін Жомо Кениатта
1973 5 4 Жарым-жартылай еркін Жомо Кениатта
1974 5 4 Жарым-жартылай еркін Жомо Кениатта
1975 5 5 Жарым-жартылай еркін Жомо Кениатта
1976 5 5 Жарым-жартылай еркін Жомо Кениатта
1977 5 5 Жарым-жартылай еркін Жомо Кениатта
1978 5 4 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1979 5 4 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1980 5 4 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1981 5 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1982 5 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1983 5 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1984 6 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1985 6 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1986 6 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1987 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1988 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1989 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1990 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1991 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1992 4 5 Жарым-жартылай еркін Даниель арап Мои
1993 5 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1994 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1995 7 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1996 7 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1997 6 6 Еркін емес Даниель арап Мои
1998 6 5 Еркін емес Даниель арап Мои
1999 6 5 Еркін емес Даниель арап Мои
2000 6 5 Еркін емес Даниель арап Мои
2001 6 5 Еркін емес Даниель арап Мои
2002 4 4 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2003 3 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2004 3 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2005 3 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2006 3 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2007 4 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2008 4 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2009 4 4 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2010 4 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2011 4 3 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2012 4 4 Жарым-жартылай еркін Мваи Кибаки
2013 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2014 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2015 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2016 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2017 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2018 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2019 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2020 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2021 4 4 Жарым-жартылай еркін Ухуру Кениатта
2022 4 4 Жарым-жартылай еркін Уильям Руто

Британдық билік кезінде

Баспасөздің тұқымын, жалпы алғанда, Кенияны отарлаған ағылшын миссионерлері септі. "Тавета хроникасы", "Лидер" және "Уганда почтасы" сияқты басылымдардың негізгі міндеті – британдық жаңалықтарды тарату және ағылшын миссионерлеріне заңдылық сезімін қалыптастыру болды. 1928 жылы радионың енгізілуімен бұл тәжірибе жалғасты. Алайда, жергілікті кениялықтардың баспасөз құқықтары шектеулі болды. Кенияның жергілікті тұрғындары баспаға қол жеткізу мүмкіндігін отарлық үкімден азат ету туралы өтініштер жасау үшін пайдаланды. Жекеменшік ұйымдар пайда болды, бірақ олар мемлекеттік бақылау мен цензураға ұшырады. Дегенмен, кениялық азаматтардың толыққанды пікір білдіру еркіндігі болған жоқ. Қосылған құқықтардың арасында соғысқа немесе зорлық-зомбылыққа шақыру үшін үгіт-насихат жүргізу құқығы болмады. БАҚ саласында Конституция үкіметке шындық ақпарат таратуға немесе кез келген адамның оған қол жеткізу құқығына кедергі келтіруге тыйым салады. Дегенмен, үкімет БАҚ мазмұнына стандарттар белгілейді және осы ережелерді сақтауды реттейді. Кениялық азаматтардың баспасөз бостандығын арттыруға үкімет тарапынан жасалған әрекеттер болды, мысалы, 2013 жылғы Медиа кеңесі заң жобасы, ол БАҚ бостандығын қолдау және қорғау үшін үкіметтік орган құрды. Бірақ заңның іске асырылуы баспасөз бостандығын ілгерілетуде көбірек зиян келтірді. Баспасөз үкіметтің БАҚ және басылымдарға бақылауды күшейтуге бағытталған заңдар қабылдауының нәтижесінде "жартылай еркін" деп есептеледі. Бұрынғы заңдар әлі де күшінде және олар жойылған немесе өзгертілген жоқ.