Батыс Украина: Тарихы мен мәдени мұрасы

Кіріспе

құрылған, қысқа ғұмырлы мемлекет
Украинаның батыс аумақтары

Батыс Украина (Західна Україна) немесе Батыс Украина – Украинаның батыс аумақтарын білдіреді. Аумақтың шекараларына қатысты жалпыға қабылданған нақты анықтама жоқ, бірақ қазіргі украиндық әкімшілік аймақтар (облыстар) – Черновцы, Ивано-Франковск, Львов, Тернополь және Закарпатье (бұрынғы Австро-Венгрия империясының құрамында болған) әдетте осы аймаққа кіреді. Сонымен қатар, Волын және Ровно облыстары (Польша-Литва одағының үшінші бөлісінен кейін аннексияланған аумақтың бөлігі) да көбінесе қамтылады. Хмельницкий облысын осы санатқа қосу сирек кездеседі. Оған Карпат Русі, Галичина, оның ішінде Покуття (Шығыс Галицияның шығыс бөлігі), Волынияның көп бөлігі, Солтүстік Буковина және Герца аймағы, Подолия сияқты бірнеше тарихи аймақтар кіреді. Кейде Батыс Украинаға Волынияның шығыс бөліктері, Подолия және Бессарабияның шағын солтүстік бөлігі де кіреді. Батыс Украина аймағын әртүрлі мемлекеттер биледі, соның ішінде Польша-Литва одағының бір бөлігі болған Галиция-Волыния Корольдігі, сондай-ақ Молдавия Княздығы. Кейіннен ол Австрия империясының, Австро-Мажарстанның, Екінші Польша Республикасының, Румыния Корольдігінің және, ақырында, 1939 және 1940 жылдары Польшаға жасалған шабуыл мен Бессарабия мен Солтүстік Буковинаның совет оккупациясынан кейін Кеңес Одағының (Украина Совет Социалистік Республикасы арқылы) құрамына енді. Шекаралары Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бекітілді. Кеңес Одағы тарағаннан кейін ол тәуелсіз Украина мемлекетінің құрамына кірді. Батыс Украина ерекше табиғи және мәдени мұрасымен танымал, оның бірнеше нысаны ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Архитектуралық ескерткіштердің ішінде Камянец бекінісі, Львовтың ескі қаласы, Буковина және Далмация митрополиттерінің бұрынғы резиденциясы, Церквалар, Хотин бекінісі және Почаев лаврасы бар. Аймақтың табиғи ландшафты мен орындары, Украина Карпаттарының таулы және Подолье жазылымдарының біріктірілімінен құралған, маңызды туристік тартымдылықтарды ұсынады. Оларға Украинадағы ең биік нүкте – Говерла тауы, Еуропадағы ең үлкені – Оптимистична үңгірі, Буковель тау шаңғысы курорты, Синевир ұлттық паркі, Карпат ұлттық паркі және Карпат биосфералық қорығының құрамындағы ескі ормандардың бір бөлігін қорғайтын Ужанский ұлттық табиғи паркі кіреді. Львов қаласы – аймақтың маңызды мәдени орталығы және Галиция-Волыния Корольдігінің тарихи астанасы болды. Басқа маңызды қалалар – Черновцы, Ровно, Ивано-Франковск, Тернополь, Луцк, Хмельницкий және Ужгород.

Western Ukraine (Західна Україна) or West Ukraine refers to the western territories of Ukraine. There is no universally accepted definition of the territory's boundaries, but the contemporary Ukrainian administrative regions (oblasts) of Chernivtsi, Ivano Frankivsk, Lviv, Ternopil and Zakarpattia (which were part of the former Austro Hungarian Empire) are typically included. In addition, Volyn and Rivne Oblasts (parts of the territory annexed from the Polish–Lithuanian Commonwealth during its Third Partition) are also usually included. It is less common to include the Khmelnytskyi Oblasts in this category. It includes several historical regions such as Carpathian Ruthenia, Halychyna including Pokuttia (the eastern portion of Eastern Galicia), most of Volhynia, northern Bukovina and the Hertsa region, and Podolia. Western Ukraine is sometimes considered to include areas of eastern Volhynia, Podolia, and the small northern portion of Bessarabia. The area of Western Ukraine was ruled by various polities, including the Kingdom of Galicia–Volhynia, which became part of the Polish–Lithuanian Commonwealth, but also the Principality of Moldavia; it would then variously come under rule of the Austrian Empire, Austria Hungary, the Second Polish Republic, the Kingdom of Romania, and finally the Soviet Union (via the Ukrainian Soviet Socialist Republic) in 1939 and 1940 following the invasion of Poland and the Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina, with the borders finalized after the end of World War II. After the dissolution of the Soviet Union, it became part of the independent Ukrainian state. Western Ukraine is known for its exceptional natural and cultural heritage, several sites of which are on the List of World Heritage. Architecturally, it includes the fortress of Kamianets, the Old Town of Lviv, the former Residence of Bukovinian and Dalmatian Metropolitans, the Tserkvas, the Khotyn Fortress and the Pochayiv Lavra. Its landscapes and natural sites also represent a major tourist asset for the region, combining the mountain landscapes of the Ukrainian Carpathians and those of the Podolian Upland. These include Mount Hoverla, the highest point in Ukraine, Optymistychna Cave, the largest in Europe, Bukovel Ski Resort, Synevyr National Park, Carpathian National Park or the Uzhanskyi National Nature Park protecting part of the primary forests included in the Carpathian Biosphere Reserve. The city of Lviv is the main cultural center of the region and was the historical capital of the Kingdom of Galicia–Volhynia. Other important cities are Chernivtsi, Rivne, Ivano Frankivsk, Ternopil, Lutsk, Khmelnytskyi and Uzhhorod.

Тарих

Батыс Украина, 1199 жылы Киев Русі әлсіреп, Алтын Орданың шабуылдарынан кейін құрылған Киев Русінің мұрагері – Галисия-Волыния Корольдігінен бастау алады. 14 ғасырдағы Галисия-Волынь соғыстарынан кейін аймақтың көп бөлігі Казимир Ұлы басқарған Польша Корольдығына қарады, ол 1340 жылы немересі Болеслав Ежи II қайтыс болғаннан кейін заңды түрде жерді алды. Волынияның шығысы мен Подолияның көп бөлігі Любарт арқылы Литва Ұлы Герцогтығының құрамына қосылды. Буковина аумағы 14 ғасырда Венгрия Корольдігінен кеткен воевода Драгош құрған Молдавияның бір бөлігі болды. Польша-Литва одақтастығының 18 ғасырғы бөліністерінен кейін аймақ Габсбург монархиясы мен Ресей империясы арасында бөлінді. Батыс Украинаның қазіргі оңтүстік-батыс бөлігі 1804 жылдан кейін Австрия империясының корольдік жері – Галиция және Лодомерия Корольдігі болды. Оның солтүстік бөлігі, Луцк және Ровно қалаларымен бірге, 1795 жылы Польшаның үшінші және соңғы бөлінісінен кейін Ресей империясының құрамына кірді. Ресейлік Польшаның тарихы зорлық-зомбылық пен қорқытумен толы болды, ол 1794 жылғы қырғындардан, императорлық жерді тонаудан және қараша және қаңтар көтерілістерінің депортациясынан басталды. Керісінше, Львов және Станиславов (Ивано-Франковск) қалаларындағы сеймі бар Австриялық бөлігі, экономикалық мүмкіндіктері аз болғандықтан, саяси жағынан еркіндікке ие болды. Австрия империясы украиндық ұйымдарды қуғынға түспеді. Кейінгі жылдары Австрия-Венгрия Галициядағы поляк мәдениетінің ықпалын теңгерту үшін украиндық саяси ұйымдардың болуын де-факто қолдады. Батыс Украинаның оңтүстік жартысы 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Габсбург әулеті құлағанға дейін Австрияның басқаруында болды. Соғыс аралық кезеңде қазіргі Батыс Украинаның көп бөлігі Екінші Польша Республикасына қарасты. Буковина және Карпат Украинасы сияқты аумақтар тиісінше Румыния мен Чехословакияға қарасты. 1941 жылы нацистік Германияның "Барбаросса" операциясы басталғанда, аймақ нацистік Германияның оккупациясына түсті. Батыс Украинаның оңтүстік жартысы 1941 жылдың 1 тамызында құрылған жартылай отарлық Distrikt Galizien (Галиция округі) құрамына енді (17 шілде 1941 жылғы № 1997 PS, Адольф Гитлердің бұйрығы), штаб-пәтері Чехм Любельскиде орналасқан, батысында Генералдық үкімет округінің шекарасымен шектесетін. Оның солтүстік бөлігі (Волынь) 1941 жылдың қыркүйегінде құрылған Украина рейхскомиссариатына қарасты. Галиция округі мен Рейхскомиссариат Украина екі бөлек әкімшілік бірлік болды. Нацистік Германия үшін олардың арасында саяси байланыс болған жоқ. Бұл бөліс әкімшілік және шартты сипатта болды, Сидир Ковпак өзінің "Путивльден Карпатқа дейін" кітабында ешқандай шекаралық бөліністер туралы айтпаған. Буковина нацистік одақтас Румыния Корольдігінің бақылауында болды.

Western Ukraine, takes its roots from the Kingdom of Galicia–Volhynia, a successor of Kievan Rus' formed in 1199 after the weakening of Kievan Rus' and attacks from the Golden Horde. Following the 14th century Galicia–Volhynia Wars, most of the region was transferred to the Crown of Poland under Casimir the Great, who received the lands legally by a downward agreement in 1340 after his nephew's death, Bolesław Jerzy II. The eastern Volhynia and most of Podolia was added to the territory of the Grand Duchy of Lithuania by Lubart. The territory of Bukovina was part of Moldavia since its formation by voivode Dragoș, who was departed by the Kingdom of Hungary, during the 14th century. After the 18th century partitions of Poland (Polish–Lithuanian Commonwealth), the territory was split between the Habsburg monarchy and the Russian Empire. The modern south western part of Western Ukraine became the Kingdom of Galicia and Lodomeria, after 1804 crownland of the Austrian Empire. Its northern flank with the cities of Lutsk and Rivne was acquired in 1795 by Imperial Russia following the third and final partition of Poland. Throughout its existence Russian Poland was marred with violence and intimidation, beginning with the 1794 massacres, imperial land theft and the deportations of the November and January Uprisings. By contrast, the Austrian Partition with its Sejm of the Land in the cities of Lviv and Stanyslaviv (Ivano Frankivsk) was freer politically perhaps because it had a lot less to offer economically. Imperial Austria did not persecute Ukrainian organizations. In later years, Austria Hungary de facto encouraged the existence of Ukrainian political organizations in order to counterbalance the influence of Polish culture in Galicia. The southern half of West Ukraine remained under Austrian administration until the collapse of the House of Habsburg at the end of World War One in 1918. In the Interbellum most of the territory of today's Western Ukraine belonged to the Second Polish Republic. Territories such as Bukovina and Carpatho Ukraine belonged to Romania and Czechoslovakia, respectively. At the onset of Operation Barbarossa by Nazi Germany, the region became occupied by Nazi Germany in 1941. The southern half of West Ukraine was incorporated into the semi colonial Distrikt Galizien (District of Galicia) created on August 1, 1941 (Document No. 1997 PS of July 17, 1941 by Adolf Hitler) with headquarters in Chełm Lubelski, bordering district of General Government to the west. Its northern part (Volhynia) was assigned to the Reichskommissariat Ukraine formed in September 1941. Notably, the District of Galicia was a separate administrative unit from the actual Reichskommissariat Ukraine with capital in Rivne. They were not connected with each other politically for Nazi Germans. The division was administrative and conditional, in his book "From Putyvl to the Carpathian" Sydir Kovpak never mentioned about any border like divisions. Bukovina was controlled by the Nazi allied Kingdom of Romania.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін, 1945 жылдың мамыр айында Кеңес Одағы қазіргі Батыс Украинаның барлық территорияларын Украина КСР-іне қосты.

Жақында болған тарих

2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Ресей Украинаның батысындағы Львов қаласының жанындағы украин әскери нысанына қанатты зымырандармен шабуыл жасады. Кейіннен наурыз айында Ресей Львов, Дубно және Луцк қалаларындағы мұнай қоймаларына зымыранмен шабуылдар жасады.

Украинаның басқа аймақтарымен айырмашылықтары

Украин тілі – аймақтағы басым тіл. Украина КСР-інің мектептерінде орыс тілін оқыту міндетті болды; қазіргі Украинада украин тілі оқыту тілі болып табылатын мектептерде орыс және басқа да азшылық тілдерінде сабақтар ұсынылады. Діни тұрғысынан алғанда, көпшілігі Украинаның басқа бөліктеріндегідей христиан дінінің византиялық дәстүрін ұстанады, бірақ 1920 және 1930 жылдардағы кеңестік қуғын-сүргіннен құтылғандықтан, дінге деген сенім мен діннің қоғамдағы рөлі айқын түрде жоғары. Тәуелсіздік алғаннан кейін бірнеше шіркеу ұйымдары мен олардың жақтастары арасындағы күрделі діни қақтығыстардың нәтижесінде, тарихи ықпал Батыс Украинаның адал жандарының қазіргі көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Галиция провинцияларында Украина грек-католик шіркеуі елдегі ең көп жандарын қамтиды, сонымен қатар мүлік пен жандардың ең үлкен үлесіне ие. Қалған өңірлерде – Волынь, Буковина және Закарпатьеде православие басым. Батыс Украинадан тыс жерлерде шіркеу мүлкі, дін қызметкерлері және кейбір есептеулер бойынша жандар саны бойынша ең ірісі – Украина православие шіркеуі (Мәскеу патриархаты). Аталған өңірлерде (әсіресе Галициядағы православие жандарында) бұл позиция айтарлықтай әлсіз, себебі негізгі бәсекелестер – Украина православие шіркеуі Киев патриархаты және Украина автокефальді православие шіркеуі әлдеқайда күшті ықпалға ие. Украина грек-католик шіркеуінің жерлерінде, ең ірі Шығыс католик шіркеуінде, дін қызметкерлерінің балалары көбінесе дін қызметкері болып, өздерінің әлеуметтік тобында үйленеді, осылайша тығыз байланысты мұрагерлік топты құрайды. Аймақтағы айқын мәдени айырмашылықтар (Украинаның қалған бөлігімен, әсіресе Оңтүстік және Шығыс Украинамен салыстырғанда) орыс тіліне және Иосиф Сталинге қатысты көбірек "теріс пікірлер", ал украин ұлтшылдығына қатысты көбірек "позитивтік пікірлер" білдіреді. 1991 жылғы Украинаның тәуелсіздігі туралы референдумда Украинаның батыс облыстарындағы сайлаушылардың үлесі елдің басқа аймақтарына қарағанда тәуелсіздікті қолдау көрсеткені жоғары болды. 2014 жылдың ақпан айының бірінші жартысында Киев халықаралық социология институты жүргізген сауалнама бойынша, Батыс Украинада сауалнамаға қатысқандардың 0,7%-ы "Украина мен Ресей бір мемлекетке бірігуі керек" деп сенді, ал еліміз бойынша бұл көрсеткіш 12,5% құрады. Бұл зерттеу Украинаның Луганск және Донецк облыстарындағы сауалнамаларды қамтыған жоқ. Сайлау кезінде Батыс облыстардың сайлаушылары көбінесе "Біздің Украина", "Батьківщина" сияқты батысшыл және мемлекеттік реформалар платформасын ұстанатын партияларға және Виктор Ющенко, Юлия Тимошенко сияқты президенттік үміткерлерге дауыс береді. Батыс Украина аймақтарының ішінде Галиция ең батысшыл және ұлтшыл аймақ болып ерекшеленеді. Волынь саясаты ұқсас, бірақ Галиция сияқты ұлттық немесе батысшыл емес. Буковина Черновицтің сайлау саясаты аймақтың маңызды румын азшылығының әсерімен араласқан және жұмсалған. Соңында, Закарпатье сайлау саясаты Орталық Украина облысына ұқсас, бәсекеге толы. Бұл аймақтың ерекше тарихи және мәдени ерекшелігімен, сондай-ақ мажар және румын азшылықтарының болуымен байланысты. Аймақтағы саясатта Андрей Балоганың командасы, Украинаның Социал-демократиялық партиясы (біріккен), Русин православие шіркеуінің епископы Димитрий Сидор басқаратын Карпат русиндары конгресі және Украинадағы КМКСЗ – Венгер партиясы сияқты украиндық партиялар басымдық құрды.

Ukrainian is the dominant language in the region. Back in the schools of the Ukrainian SSR learning Russian was mandatory; currently, in modern Ukraine, in schools with Ukrainian as the language of instruction, classes in Russian and in other minority languages are offered. In terms of religion, the majority of adherents share the Byzantine Rite of Christianity as in the rest of Ukraine, but due to the region escaping the 1920s and 1930s Soviet persecution, a notably greater church adherence and belief in religion's role in society is present. Due to the complex post independence religious confrontation of several church groups and their adherents, the historical influence played a key role in shaping the present loyalty of Western Ukraine's faithful. In Galician provinces, the Ukrainian Greek Catholic Church has the strongest following in the country, and the largest share of property and faithful. In the remaining regions: Volhynia, Bukovina and Transcarpathia the Orthodoxy is prevalent. Outside of Western Ukraine the greatest in terms of Church property, clergy, and according to some estimates, faithful, is the Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate). In the listed regions (and in particular among the Orthodox faithful in Galicia), this position is notably weaker, as the main rivals, the Ukrainian Orthodox Church – Kyiv Patriarchate and the Ukrainian Autocephalous Orthodox Church, have a far greater influence. Within the lands of the Ukrainian Greek Catholic Church, the largest Eastern Catholic Church, priests' children often became priests and married within their social group, establishing a tightly knit hereditary caste. Noticeable cultural differences in the region (compared with the rest of Ukraine especially Southern Ukraine and Eastern Ukraine) are more "negative views" on the Russian language and on Joseph Stalin and more "positive views" on Ukrainian nationalism. A higher percentage of voters in Western Ukraine supported Ukrainian independence in the 1991 Ukrainian independence referendum than in the rest of the country. In a poll conducted by Kyiv International Institute of Sociology in the first half of February 2014 0.7% of polled in West Ukraine believed "Ukraine and Russia must unite into a single state", nationwide this percentage was 12.5, this study did not include polls in the Luhansk and Donetsk regions of Ukraine. During elections voters of Western oblasts (provinces) vote mostly for parties (Our Ukraine, Batkivshchyna) and presidential candidates (Viktor Yushchenko, Yulia Tymoshenko) with a pro Western and state reform platform. Of the regions of Western Ukraine, Galicia tends to be the most pro Western and pro nationalist area. Volhynia's politics are similar, though not as nationalist or as pro Western as Galicia's. Bukovina Chernvisti's electoral politics are more mixed and tempered by the region's significant Romanian minority. Finally, Zakarpattia's electoral politics tend to be more competitive, similar to a Central Ukrainian oblast. This is due to the region's distinct historical and cultural identity as well as the significant Hungarian and Romanian minorities. The politics in the region was dominated by such Ukrainian parties as Andriy Baloha's Team, Social Democratic Party of Ukraine (united), Congress of Carpathian Ruthenians led by the Rusyn Orthodox Church bishop Dimitry Sydor and KMKSZ – Hungarian Party in Ukraine.

Дін

2016 жылы Разумков орталығы жүргізген Украинадағы дін туралы сауалнама бойынша, Украинаның батыс аймағындағы халықтың шамамен 93% өзін сенуші деп, 0,9% сенбеуші деп, ал 0,2% атеист екенін мәлімдеді. Жалпы халықтың 97,7% өзін христиан (57,0% - шығыс православие, 30,9% - украин грек-католик шіркеуінің мүшелері, 4,3% - қарапайым христиандар, 3,9% - түрлі протестант шіркеулерінің мүшелері және 1,6% - латын шіркеуінің католиктері) деп жариялады, бұл Украинаның басқа барлық аймақтарынан әлдеқайда жоғары көрсеткіш. 0,2% еврейлерді құрады. Сенбеушілер және тізімдегі негізгі діни ұйымдардың ешқайсысымен өзін байланыстырмаған басқа да сенушілер халықтың шамамен 2,1% -ын құрады.