Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл Нигерияның оңтүстігіндегі мәдени және ортақ тілдік аймақ. Географиялық тұрғыдан, ол төменгі Нигер өзенімен екі бөлікке бөлінеді: шығыс (екіден үлкені) және батыс. Игболандтағы ең ерте кезде табылган елді мекендер б.з.д. 900 жылға дейін жетеді, орталық аймақта, және көптеген игбо тілді халық осы жерден көшіп кеткен деп саналады. 10-шы ғасырда пайда болған Игбоның солтүстік Корольдігі Нри, Игболандтың мәдениетінің, әдет-ғұрыптарының және діни практикаларының негізін қалауға еңбегі сіңген. Бұл қазіргі Нигериядағы ең көне монархия. Оңтүстік Игболандта бірнеше топтар қалыптасты, олардың ең белгілісі Аро конфедерациясы болды. 19-шы ғасырдың соңында Игболанд Британ империясының Оңтүстік Нигерия протекторатының бір бөлігіне айналды және 1914 жылы қазіргі Нигерия құрамына қосылды. Нигерия 1960 жылы тәуелсіздік алды. Игболандта 30 миллионнан астам адам тұрады, және халық тығыздығы Ніл аңғарынан кейін Африкадағы ең тығыз қоныстанған аймақ болуы мүмкін. Барлығында Игболандтың ауданы шамамен .
It is a cultural and common linguistic region in southern Nigeria. Geographically, it is divided into two sections by the lower Niger River: an eastern (the larger of the two) and a western one. The earliest found settlements in Igboland date to 900 BCE in the central area, from where the majority of the Igbo speaking population is believed to have migrated. The northern Igbo Kingdom of Nri, which rose around the 10th century CE, is credited with the foundation of much of Igboland's culture, customs, and religious practices. It is the oldest existing monarchy in present day Nigeria. In southern Igboland several groups developed, of which the most notable was the Aro Confederacy. During the late 19th century, Igboland was made part of the Southern Nigeria Protectorate of the British Empire and was amalgamated into modern day Nigeria in 1914. Nigeria gained independence in 1960. More than 30 million people inhabit Igboland and with a population density ranging from it could be the most densely populated area in Africa after the Nile Valley. Altogether Igboland has an area of some .
Ежелгі сауда жолдары
Игболандтың мәдениеті тропикалық ормандардың климаты, өзендер арқылы жүргізілген ежелгі сауда, көші-қон және оның түрлі тайпалары мен халықтарының әлеуметтік тарихымен қалыптасқан. Оған ежелгі саудалас көршілері, одақтастары, ал соңғы кезде еуропалықтармен болған қарым-қатынастар да әсер еткен. Сондай-ақ Awo omamma, Oguta, Ogba–Egbema–Ndoni, Aboh паромдық қызметтері де бар.
Igboland's culture has been shaped by its rainforest climate, its ancient trade along the rivers, migration, and social history within its various clans and peoples. It has been influenced by its ancient trading neighbours, allies, and more recently by relations with Europeans. and Awo omamma Oguta Ogba–Egbema–Ndoni Aboh ferry services, respectively.
Тас дәуірі
Кейінгі тас дәуірінің (соңғы палеолиттің) адамдары кемінде 10 000 жыл бұрын осы аймақта болғандығының куәліктері бар. Игболандтың алғашқы қоныстануы б.з.д. 6000 жылға дейін соқталады, бұл Окигве, Ока Игве және бүгінде Авка деп аталатын жерлерде табылған керамикалық бұйымдарға негізделген. 1978 жылы Нигерияның Нсукка университетінің профессоры Турстан Шоу басқаратын экспедиция тас карьерін қазды. Олар бұл жердің жақын маңдағы Ибагвадағы «тас өркениеті» үшін құрал және керамика жасауға арналған кен екенін анықтады. Бенин университетінің антропологтары Утуру қаласындағы Нгодода б.з.д. 4500 жылға дейінгі қазбаларды және монолиттерді тапты. Зерттеушілердің пікірінше, б.з.д. 3000 жылға жататын және Нсукка металл өнеркәсібінің ошағы болуға тиіс жерде ежелгі қоныстардың тағы бір дәлелі табылды, содан кейін б.з. 818 жылы Нгва мәдениетіне жатқызылатын қоныстар пайда болды. Осы тарихи артефакттар мен бүгінгі аймақ халқы арасындағы мәдени байланыстар қандай екені әлі анық емес. Аймақтағы кейінгі адам қоныстары, әсіресе қазіргі Солтүстік-Орталық Нигерияның кең аумағын қамтыған Нок мәдениетіндегі терракоталық бұйымдар сияқты, басқа да жаңалықтармен байланысты болуы мүмкін. Кейбір жергілікті тұрғындар Umuzuoka, Ụzụoka (Теміршілер), Ọkigwe, Ịmọka сияқты қоныстардың бастапқы аттарын сақтап қалған. Нсукка-Окигве осі қазіргі Игбо мәдениетіне негіз болған ежелгі Игбо мәдени ошағы болып табылады. Игбо халқының көп бөлігі осы аймақтағы кішкентай аумақтан таралып, бірнеше тәуелсіз игбо тілді тайпаларға, ауылдық топтарға, патшалықтарға және мемлекеттерге бөлінген деп саналады. Көші-қон қозғалыстары екі бағытқа бөлінді: бірі Нигер өзенінің жағалауына және Кросс өзенінің жоғарғы бөлігіне қарай кеңейді, екіншісі оңтүстікке қарай Ису халқынан өркендеп, оңтүстік Игбо қауымдастықтарының көпшілігі пайда болған оське жақын орналасқан. Мбайсе – өзінің шығу тегі туралы көптеген көші-қон теорияларын жоққа шығаратын және автохтонды екенін мәлімдейтін игбо тобының көрнекті мысалы. Көршілерімен мәдени жақындықтары мен туыстық және саяси байланыстары негізінде, осы топтардың көпшілігі мәдени тұрғыдан солтүстік немесе оңтүстік Игбо болып көрінеді.
There is evidence of Late Stone Age (late Paleolithic) human presence from at least 10,000 years ago. Early settlement of Igboland is dated to 6000 BC based on pottery found in the Okigwe, Oka Igwe, and known today as Awka. In 1978 a team led by Thurstan Shaw, with the University of Nigeria at Nsukka, excavated a rock quarry. They found that it was a mine for tool and pottery making for a 'stone civilisation' nearby at Ibagwa. Anthropologists at the University of Benin have discovered fossils and use of monoliths dating to 4500 BC at Ngodo in the Uturu town. Further evidence of ancient settlements were uncovered at what researchers believe may be an Nsukka metal cultural area from 3000 BC, and later settlements attributed to Ngwa culture at AD 8 18. It is unclear what cultural links there are between these pre historic artefacts and the people of the region today. Later human settlement in the region may have links with other discoveries made in the wider area, particularly with the culture associated with the terracotta discoveries at Nok, which spanned a wide area of present day north central Nigeria. Some local villagers retain what they believe are original names of settlements, such as Umuzuoka, The Blacksmiths Ụzụoka, Ọkigwe, Ịmọka, etc. The Nsukka Okigwe axis forms a basis for a proposed Proto Igbo cultural heartland antecedent to contemporary Igbo culture. Much of the Igbo population is believed to have expanded from a smaller area in this region, diverging into several independent Igbo speaking tribes, village groups, kingdoms and states. The movements were generally broken into two trends in migration: a more northerly group that expanded towards the banks of the Niger and the upper quadrant of the Cross River; the other, following a southerly trail, had risen from the Isu populations based closer to the axis from which the majority of southern Igbo communities emerged. Mbaise are notably the best examples of an Igbo group claiming autochthony; they reject theories of many migratory histories about their origins. Based on the proximity of traditions to those of their neighbours, and familial and political ties, many of these groups are apparently culturally northern or southern Igbo.
Игбо-Укву табылған жерлері (б.з. 300900)
Игбо Уку металл және бағалы заттары алғаш рет 1939 жылы Ися Анози есімді жергілікті тұрғын су сорғысы қазғанда кездейсоқ табылды. Бұл 9-ғасырға жататын металл өнімдерінің кең желісін ашуға әкелді. Бұл жұмыстар Игбо Укуде жасалған. 1959-60 жылдары Тёрстан Шоу басқарған археологиялық экспедициялар, сондай-ақ 1964 жылы Джона Анозидің үйінен қосымша жәдігерлер табылған. Бастапқыда, 1960 және 1970 жылдары ғалымдар мұнда табылған Игбо Уку қола және мыс бұйымдары басқа жерде жасалған, сауда тауарлары болған немесе олардың техникалық жетілдігіне байланысты сыртқы технологияның ықпалы болған деп есептеді. Бірақ шындыққа қарама-қарсы дәлелдер табылды: 9-ғасырға дейін жергілікті мыс кендері пайдаланылған, ал антропологиялық мәліметтер, мысалы, адамдар бейнеленген фигуралардағы Ичи сияқты дене сызықтары, бұл заттардың жергілікті Игбо мәдениетіне тән екенін көрсетті. Содан бері бұл жұмыстар сыртқы ықпалсыз дамыған және үлкен жетістіктерге жеткен жеке қола өнеркәсібіне жатқызылды. Екінші мыңжылдықтың басындағы Игбо сауда жолдары делдалдар арқылы Мекке, Медина және Джидда қалаларына дейін жеткен. ІХ ғасырда Үндістаннан келген будақтар Игбо Уку жерлеу орындарында табылды: бір ақсүйек адамның киімдерінің қираған қалдықтарынан мыңдаған шыны будақтар табылған. Жерлеу орны, жергілікті тарих бойынша, сол ғасырда пайда болған Нри патшалығымен байланысты.
The first Igbo Ukwu metal and precious artefacts finds were made accidentally in 1939, when a resident named Isiah Anozie found them in the process of digging a cistern. This led to the discovery of a larger network of linked metal works from the 9th century. The works were based in Igbo Ukwu. Further finds were made found by archaeology teams led by Thurstan Shaw in 1959–60, and in 1964 in the compound of Jonah Anozie. Initially, throughout the 1960s and 1970s, scholars believed that the Igbo Ukwu bronze and copper items found here had been made elsewhere and were trade goods or were influenced by outside technology due to their technical sophistication. The opposite was revealed to be true: local copper deposits had been exploited by the 9th century and anthropological evidence, such as the Ichi like scarifications on the human figures, show the items were of local Igbo cultural origin. The works have since been attributed to an isolated bronze industry, which had developed without outside influence over time and reached great sophistication. Igbo trade routes of the early second millennium reached the cities of Mecca, Medina and Jeddah through a network of trade routes journeyed by middlemen. Beads that originated in India in the 9th century have been found in Igbo Ukwu burial sites: Thousands of glass beads were uncovered from the ruined remains of a nobleman's garments. The burial site was associated with the Nri Kingdom, which began around the same century, according to indigenous history.
Нри патшалығы (900-1560 жж.)
Умунри дәстүрлеріне негізделген 10-ғасырда пайда болған Игбоның солтүстік Корольдігі Нри, Игболандтың мәдениетінің, әдет-ғұрыптарының және діни практикасының негізін қалауға еңбегі сіңген. Бұл қазіргі Нигериядағы ең көне монархия. Шамамен 10 ғасырдың ортасында, Умунри аңызына сәйкес, құдайлық тұлға Эри Анамбра өзенінің алабына, атап айтқанда, қазіргі Агулериде Эзу на Омабара деп аталатын Эзу өзенімен кездескен жерге көшіп келген деп айтылады. Эридің нақты шығу тегі белгісіз, ал Нри дәстүрлерінің көпшілігі оны өркениетті бастау үшін көктен жіберілген құдайлық басшы және өркениетші ретінде көрсетеді. Алайда, Эридің шығу тегі көбінесе солтүстік-шығысқа қарай салады, бұл Эридің Игала (нақты емес) тегі болу мүмкіндігі туралы пікірталас тудырды. Тарихи сауда мен көші-қондардың нәтижесінде, 14- немесе 15-ғасырларда басқа да халықтар Игболандқа келіп, жергілікті тұрғындармен араласты. Олар 16 ғасырдан кейін ірі ауылдық топтар мен қалаларға айналды. Игболандты барлық бағытта ондаған жылдар бойы қарсылық көрсеткеннен кейін Британ империясы жаулап алды. Осы қарсылықтардың ең танымалдары – Экумеку қозғалысы, Англо-Аро соғысы және Аба әйелдерінің көтерілісі, оған Нигерияның шығысындағы әртүрлі этникалық топтардан шыққан әйелдер үлесін қосты.
The northern Igbo Kingdom of Nri, rising around the 10th century based on Umunri traditions, is credited with the foundation of much of Igboland's culture, customs, and religious practices. It is the oldest existing monarchy in present day Nigeria. It was around the mid 10th century that the divine figure Eri is said to have migrated, according to Umunri lore, to the Anambra river basin — specifically at its meeting with Ezu river known as Ezu na Omambara in present day Aguleri. The exact origins of Eri are unknown and much of Nri traditions present him as a divine leader and civiliser sent from heaven to begin civilisation. In contrast, Eri's origins generally suggest a north easterly origin which has sparked up debate pertaining to a possible Igala (not a fact) origin for Eri. Due to historic trade and migration of old, other people also entered the Igboland in about the fourteenth or fifteenth centuries and mixed with the natives. Those grew into major village groups and towns after the 16th century. Igboland was conquered by the British Empire after several decades of resistance on all fronts; some of the most famous of the resistance include the Ekumeku Movement, the Anglo Aro War, and the Aba Women's Riots which was contributed to by women of different ethnic backgrounds in eastern Nigeria.
Арочукву және құл саудасы (1750-1850)
Бірқатар саяси бірлестіктер тікелей немесе жанама түрде Нридің нәтижесінде пайда болды; олардың ең қуаттысы – Аро Конфедерациясы, ол 17 ғасырда Крос-Ривер аймағында құрылып, 20 ғасырдың басында британдық отарлаудан кейін құлдырады. Арочуквуге ортасталған Аро мемлекеті Нридің бірте-бірте әлсіреуінен кейін экономикалық қызметінің көп бөлігін жағалаудағы африкалық делдалдар арқылы еуропалықтарға құл саудасының өсуіне негіздеді. Қазіргі Арочукву орнына алғаш Ибибио халқы қоныстанды, Обонг Окон Ита патшалығы тұсында, 17 ғасырда екі негізгі Игбо тобы – Езе Агу кланы және Оке Нначи, Ннуби әулетінің басшылығымен Ибом Иси (немесе Акпа) жалдамалы әскерлерінің көмегімен Обинкитаны басып алғанға дейін. Абирибадан Нна Урудың ұрпағы Агву Инобия басқарған Езе Агу кланы астанасы Аманагвуда орналасты және Обонг Окон Ита қарсылық көрсетті, бұл Аро Ибибио соғыстарының басталуына әкелді. Соғыс бастапқыда тоқтап қалды. Екі тарап та Обонг Окон Ита патшасын Аманагвудан келген әйелге үйлендірді. Бұл неке бейбітшілікке жеткізбесе де, соғыстың барысына шешуші рөл атқарды. Оке Нначиді Нначи Ипия басқарды, ол Эдда халқының дібиасы немесе жұбасы болды және Агву Инобия оны Ибибиоға қарсы соғыста көмектесуге шақырды. Осы топтардан кейін үшінші, Игбо емес, Экои мәдениетіне жататын Акпа немесе Ибом Обуруту тобы келді, оларды Акума Ннауби басқарды – Аро патшасының алғашқы титулы. Оңтүстік Игболандта бірнеше топтар көбінесе Нридің ықпалынан тәуелсіз дамыды. Бұл топтардың көпшілігі қазіргі Имо штатындағы Ису қауымдастықтарынан көшіп келген, бірақ кейбір қауымдастықтар, мысалы, Мбайсе ауылдық топтары, өзін жергілікті тұрғындар деп санайды.
A number of polities rose either directly or indirectly as a result of Nri; the most powerful kingdom of these was the Aro Confederacy which rose in the Cross River region in the 17th century and declined after British colonisation in the early 20th century. The Aro state centred on Arochukwu followed Nri's steady decline, basing much of its economic activities on the rising trade in slaves to Europeans by coastal African middlemen. The present site of Arochukwu was originally settled by the Ibibio people under the Obong Okon Ita kingdom before the conquest of what became Obinkita in the 17th century by two main Igbo groups: the Eze Agwu clan and the Oke Nnachi assisted by the Ibom Isi (or Akpa) mercenaries under the leadership of the Nnubi dynasty. Led by Agwu Inobia, a descendant of Nna Uru from Abiriba, the Eze Agwu clan was centered at their capital Amanagwu and were resisted by Obong Okon Ita which led to the start of the Aro Ibibio Wars. The war initially became a stalemate. Both sides arranged a marriage between the king of Obong Okon Ita and a woman from Amanagwu. The marriage eventually failed to bring peace but played a decisive role in the war. Oke Nnachi was led by Nnachi Ipia who was a dibia or priest among the Edda people and was called by Agwu Inobia to help in the war against the Ibibio. These groups were followed by a third non Igbo Ekoi cultured group, Akpa or Ibom Oburutu who were led by Akuma Nnaubi, the first Eze Aro, the title of the king of the Aro. In southern Igboland several groups developed mostly independent of Nri influence. Most of these groups followed a migration out of Isu communities in present day Imo State, although some communities, such as the Mbaise cluster of village groups, claim to be autochthonous.
Колониялық дәуір (1850-1960 жылдар)
1807 жылы британдық парламент құл саудасын жойғаннан кейін, британдық Корольдік флоты 1870 жылдары жағалаудағы Бонни және Опобо қалаларымен, сондай-ақ Нигер өзенінің ішкі аймақтарындағы Асабамен сауда жасауды бастады. Пальма майы өндірісі – ең ірі экспорт тауары, бұл өнім британдықтар үшін маңызды болды және олардың саудасының өсуіне ықпал етті. Британдықтардың келуі мен саудасы Нигер өзені маңындағы Игбо және басқа да саяси, этникалық топтар арасындағы қарым-қатынасты күшейтті, соның нәтижесінде Игбоның ерекше этникалық өзіндігі артып, тереңдей түсті. Миссионерлер 1850 жылдардан бастау алды. Бастапқыда дінге күдікпен қараған Игбо халқы дәстүрлі қоғамның ыдырауына байланысты христиан діні мен батыс білімін қабылдай бастады. Христиан діні Игбо қоғамы мен мәдениетіне еуропалық идеологияны енгізуде маңызды рөл атқарды, көбінесе мәдени дәстүрлерді жою арқылы; дінге келгендерге ежелгі рәсімдер мен салт-дәстүрлерге қатысуға тыйым салынды, ал шіркеу күшейе келе бауырластықтар мен құпия қоғамдарға мүше болуға да шектеу қойылды. Игбоның орталықтандырылмаған басқару жүйесі мен британдық үкіметтің тікелей басқару қажеттілігі арасындағы қайшылықтар британдық отаршылдық билік кезінде ашық қақтығыстар мен шиеленістерге себеп болды. Британдық отаршылдық билік кезінде Нигерияның ірі этникалық топтарының арасындағы әртүрлілік азайды, ал Игбо, Хауса және Йоруба сияқты басқа да ірі этникалық топтар арасындағы ерекшеліктер анық байқалды. Британдық билік мәдениетте өзгерістерге алып келді, мысалы, монархиялық жүйе болмаған жерлерде Езе (дәстүрлі басшылар) сияқты жарғылық басшылар тағайындалды.
Following the British parliament's abolition of the slave trade in 1807, the British Royal Navy had opened up trade with coastal towns Bonny and Opobo and further inland on the Niger with Asaba in the 1870s. The palm oil industry, the biggest export, grew large and important to the British who traded here. British arrival and trade led to increased encounters between the Igbo and other polities and ethnic groups around the Niger River and led to a deepening sense of a distinct Igbo ethnic identity. Missionaries had started arriving in the 1850s. The Igbo, at first wary of the religion, started to embrace Christianity and Western education as traditional society broke down. Christianity had played a great part in the introduction of European ideology into Igbo society and culture often time through erasure of cultural practice; adherents to the denominations were often barred in partaking in ancient rites and traditions, and joining fraternities and secret societies were forbidden as the church grew stronger. Due to the incompatibility of the Igbo decentralized style of government and the centralized system required for British indirect rule, British colonial rule was marked with open conflicts and much tension. Under British colonial rule, the diversity within each of Nigeria's major ethnic groups slowly decreased and distinctions between the Igbo and other large ethnic groups, such as the Hausa and the Yoruba, became sharper. British rule brought about changes in culture such as the introduction of warrant chiefs as Eze (traditional rulers) where there were no such monarchies.
Нигерияның тәуелсіздігі және азаматтық соғыс (1960-шы жылдар)
1960 жылы Нигерия Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Игболандтың көп бөлігі оның Шығыс аймағының құрамына кірді. 1966 жылы Нигерияның батыс және солтүстік аймақтарындағы саясаткерлерді өлтірген, көбінесе игбо сарбаздары жасаған төңкерістен кейін Джонсон Агии Иронси астана Лагосты басып алып, Нигерияның әскери басшысы болып билікке келді. Көтеріліс пен кек алу шарасы ретінде генерал Агии Иронси 1966 жылдың 29 шілдесінде солтүстік әскерилері тарапынан қамауға алынып, өлтірілді. Иронсидің өлтірілуі оның өлтірушілерінің әдісімен ерекшеленді: оның аяқтары Лэнд Ровердің артқы бөлігіне байланып, қала бойынша сүйретілді. Шығыс аймағы Бьяфра Республикасының ядросын құрады. Шығыс Нигерия халықтарының аймақтық кеңесі 1967 жылдың 30 мамырында аймақтың Бьяфра Республикасы ретінде бөлініп шығуы керектігін шешті. Нигерияның генерал-майтабасы Емека Одумегву Оджуку осы күні Бьяфраның Нигериядан тәуелсіздігін жариялады және жаңа республиканың мемлекет басшысы болды. Нигериялық азамат соғысы (немесе "Нигерия-Бьяфра соғысы") 1967 жылдың 6 шілдесінен 1970 жылдың 15 қаңтарына дейін жалғасты, содан кейін Бьяфра қайтадан Нигерияның бір бөлігіне айналды. Бьяфра Республикасы үш жылдық соғыстан кейін Нигерияның федералды үкіметі тарапынан 1967 жылдан 1970 жылға дейін Ұлыбританиядан (стратегия және оқ-дәрі), Кеңес Одағынан (оқ-дәрі), Біріккен Араб Республикасынан (әуе күштері) және әлемнің басқа елдерінен әскери қолдау алып жеңілді. Нигерияның соғыс стратегиясының, әсіресе игбо халқының көп бөлігін құраған Бьяфра азаматтарына аштық тудырудың салдары әлі де даулы мәселе болып табылады. Бьяфраның тәуелсіздігі үшін күрес аз ғана топтардың арасында MASSOB ұйымының өкілдерімен бірге жалғасуда.
Following the independence of Nigeria from the United Kingdom in 1960, most of Igboland was included in its Eastern Region. Following a coup in 1966 which saw mostly Igbo soldiers assassinating politicians from the western and northern regions of Nigeria, Johnson Aguiyi Ironsi seized control of Lagos, the capital, and came into power as military head of state of Nigeria. In revolt and retaliation against the government General Aguiyi Ironsi was ambushed and assassinated by Northern members of the military on 29 July 1966 in a revolt against that had strong ethnic overtones. Ironsi's assassination stood out more because of the method of his killers; Ironsi had his legs tied to the back of a Land Rover and was driven around town while still attached. The Eastern Region formed the core of the secessionist Republic of Biafra. A regional council of the peoples of Eastern Nigeria decided the region should secede as the Republic of Biafra on May 30, 1967. Nigerian General Emeka Odumegwu Ojukwu on this day made a declaration of independence of Biafra from Nigeria and became the head of state of the new republic. The Nigerian Civil War (or the "Nigerian Biafran War") lasted from 6 July 1967 until 15 January 1970, after which Biafra once again became part of Nigeria. The Republic of Biafra was defeated after three years of war by the federal government of Nigeria from 1967 to 1970 with military support from the United Kingdom (strategy and ammunition), Soviet Union (ammunition), the United Arab Republic (air force), as well as with support from other states around the world. The effects of Nigerian war strategies such as starvation on Biafran civilians (most of whom were ethnic Igbo) remains a controversial topic. The movement for the sovereignty of Biafra has continued with a minority, most making up the MASSOB organisation.