Кіріспе

Бұл Нигерияның оңтүстігіндегі мәдени және ортақ тілдік аймақ. Географиялық тұрғыдан, ол төменгі Нигер өзенімен екі бөлікке бөлінеді: шығыс (екіден үлкені) және батыс. Игболандтағы ең ерте кезде табылган елді мекендер б.з.д. 900 жылға дейін жетеді, орталық аймақта, және көптеген игбо тілді халық осы жерден көшіп кеткен деп саналады. 10-шы ғасырда пайда болған Игбоның солтүстік Корольдігі Нри, Игболандтың мәдениетінің, әдет-ғұрыптарының және діни практикаларының негізін қалауға еңбегі сіңген. Бұл қазіргі Нигериядағы ең көне монархия. Оңтүстік Игболандта бірнеше топтар қалыптасты, олардың ең белгілісі Аро конфедерациясы болды. 19-шы ғасырдың соңында Игболанд Британ империясының Оңтүстік Нигерия протекторатының бір бөлігіне айналды және 1914 жылы қазіргі Нигерия құрамына қосылды. Нигерия 1960 жылы тәуелсіздік алды. Игболандта 30 миллионнан астам адам тұрады, және халық тығыздығы Ніл аңғарынан кейін Африкадағы ең тығыз қоныстанған аймақ болуы мүмкін. Барлығында Игболандтың ауданы шамамен .

Ежелгі сауда жолдары

Игболандтың мәдениеті тропикалық ормандардың климаты, өзендер арқылы жүргізілген ежелгі сауда, көші-қон және оның түрлі тайпалары мен халықтарының әлеуметтік тарихымен қалыптасқан. Оған ежелгі саудалас көршілері, одақтастары, ал соңғы кезде еуропалықтармен болған қарым-қатынастар да әсер еткен. Сондай-ақ Awo omamma, Oguta, Ogba–Egbema–Ndoni, Aboh паромдық қызметтері де бар.

Тас дәуірі

Кейінгі тас дәуірінің (соңғы палеолиттің) адамдары кемінде 10 000 жыл бұрын осы аймақта болғандығының куәліктері бар. Игболандтың алғашқы қоныстануы б.з.д. 6000 жылға дейін соқталады, бұл Окигве, Ока Игве және бүгінде Авка деп аталатын жерлерде табылған керамикалық бұйымдарға негізделген. 1978 жылы Нигерияның Нсукка университетінің профессоры Турстан Шоу басқаратын экспедиция тас карьерін қазды. Олар бұл жердің жақын маңдағы Ибагвадағы «тас өркениеті» үшін құрал және керамика жасауға арналған кен екенін анықтады. Бенин университетінің антропологтары Утуру қаласындағы Нгодода б.з.д. 4500 жылға дейінгі қазбаларды және монолиттерді тапты. Зерттеушілердің пікірінше, б.з.д. 3000 жылға жататын және Нсукка металл өнеркәсібінің ошағы болуға тиіс жерде ежелгі қоныстардың тағы бір дәлелі табылды, содан кейін б.з. 818 жылы Нгва мәдениетіне жатқызылатын қоныстар пайда болды. Осы тарихи артефакттар мен бүгінгі аймақ халқы арасындағы мәдени байланыстар қандай екені әлі анық емес. Аймақтағы кейінгі адам қоныстары, әсіресе қазіргі Солтүстік-Орталық Нигерияның кең аумағын қамтыған Нок мәдениетіндегі терракоталық бұйымдар сияқты, басқа да жаңалықтармен байланысты болуы мүмкін. Кейбір жергілікті тұрғындар Umuzuoka, Ụzụoka (Теміршілер), Ọkigwe, Ịmọka сияқты қоныстардың бастапқы аттарын сақтап қалған. Нсукка-Окигве осі қазіргі Игбо мәдениетіне негіз болған ежелгі Игбо мәдени ошағы болып табылады. Игбо халқының көп бөлігі осы аймақтағы кішкентай аумақтан таралып, бірнеше тәуелсіз игбо тілді тайпаларға, ауылдық топтарға, патшалықтарға және мемлекеттерге бөлінген деп саналады. Көші-қон қозғалыстары екі бағытқа бөлінді: бірі Нигер өзенінің жағалауына және Кросс өзенінің жоғарғы бөлігіне қарай кеңейді, екіншісі оңтүстікке қарай Ису халқынан өркендеп, оңтүстік Игбо қауымдастықтарының көпшілігі пайда болған оське жақын орналасқан. Мбайсе – өзінің шығу тегі туралы көптеген көші-қон теорияларын жоққа шығаратын және автохтонды екенін мәлімдейтін игбо тобының көрнекті мысалы. Көршілерімен мәдени жақындықтары мен туыстық және саяси байланыстары негізінде, осы топтардың көпшілігі мәдени тұрғыдан солтүстік немесе оңтүстік Игбо болып көрінеді.

Игбо-Укву табылған жерлері (б.з. 300900)

Игбо Уку металл және бағалы заттары алғаш рет 1939 жылы Ися Анози есімді жергілікті тұрғын су сорғысы қазғанда кездейсоқ табылды. Бұл 9-ғасырға жататын металл өнімдерінің кең желісін ашуға әкелді. Бұл жұмыстар Игбо Укуде жасалған. 1959-60 жылдары Тёрстан Шоу басқарған археологиялық экспедициялар, сондай-ақ 1964 жылы Джона Анозидің үйінен қосымша жәдігерлер табылған. Бастапқыда, 1960 және 1970 жылдары ғалымдар мұнда табылған Игбо Уку қола және мыс бұйымдары басқа жерде жасалған, сауда тауарлары болған немесе олардың техникалық жетілдігіне байланысты сыртқы технологияның ықпалы болған деп есептеді. Бірақ шындыққа қарама-қарсы дәлелдер табылды: 9-ғасырға дейін жергілікті мыс кендері пайдаланылған, ал антропологиялық мәліметтер, мысалы, адамдар бейнеленген фигуралардағы Ичи сияқты дене сызықтары, бұл заттардың жергілікті Игбо мәдениетіне тән екенін көрсетті. Содан бері бұл жұмыстар сыртқы ықпалсыз дамыған және үлкен жетістіктерге жеткен жеке қола өнеркәсібіне жатқызылды. Екінші мыңжылдықтың басындағы Игбо сауда жолдары делдалдар арқылы Мекке, Медина және Джидда қалаларына дейін жеткен. ІХ ғасырда Үндістаннан келген будақтар Игбо Уку жерлеу орындарында табылды: бір ақсүйек адамның киімдерінің қираған қалдықтарынан мыңдаған шыны будақтар табылған. Жерлеу орны, жергілікті тарих бойынша, сол ғасырда пайда болған Нри патшалығымен байланысты.

Нри патшалығы (900-1560 жж.)

Умунри дәстүрлеріне негізделген 10-ғасырда пайда болған Игбоның солтүстік Корольдігі Нри, Игболандтың мәдениетінің, әдет-ғұрыптарының және діни практикасының негізін қалауға еңбегі сіңген. Бұл қазіргі Нигериядағы ең көне монархия. Шамамен 10 ғасырдың ортасында, Умунри аңызына сәйкес, құдайлық тұлға Эри Анамбра өзенінің алабына, атап айтқанда, қазіргі Агулериде Эзу на Омабара деп аталатын Эзу өзенімен кездескен жерге көшіп келген деп айтылады. Эридің нақты шығу тегі белгісіз, ал Нри дәстүрлерінің көпшілігі оны өркениетті бастау үшін көктен жіберілген құдайлық басшы және өркениетші ретінде көрсетеді. Алайда, Эридің шығу тегі көбінесе солтүстік-шығысқа қарай салады, бұл Эридің Игала (нақты емес) тегі болу мүмкіндігі туралы пікірталас тудырды. Тарихи сауда мен көші-қондардың нәтижесінде, 14- немесе 15-ғасырларда басқа да халықтар Игболандқа келіп, жергілікті тұрғындармен араласты. Олар 16 ғасырдан кейін ірі ауылдық топтар мен қалаларға айналды. Игболандты барлық бағытта ондаған жылдар бойы қарсылық көрсеткеннен кейін Британ империясы жаулап алды. Осы қарсылықтардың ең танымалдары – Экумеку қозғалысы, Англо-Аро соғысы және Аба әйелдерінің көтерілісі, оған Нигерияның шығысындағы әртүрлі этникалық топтардан шыққан әйелдер үлесін қосты.

Арочукву және құл саудасы (1750-1850)

Бірқатар саяси бірлестіктер тікелей немесе жанама түрде Нридің нәтижесінде пайда болды; олардың ең қуаттысы – Аро Конфедерациясы, ол 17 ғасырда Крос-Ривер аймағында құрылып, 20 ғасырдың басында британдық отарлаудан кейін құлдырады. Арочуквуге ортасталған Аро мемлекеті Нридің бірте-бірте әлсіреуінен кейін экономикалық қызметінің көп бөлігін жағалаудағы африкалық делдалдар арқылы еуропалықтарға құл саудасының өсуіне негіздеді. Қазіргі Арочукву орнына алғаш Ибибио халқы қоныстанды, Обонг Окон Ита патшалығы тұсында, 17 ғасырда екі негізгі Игбо тобы – Езе Агу кланы және Оке Нначи, Ннуби әулетінің басшылығымен Ибом Иси (немесе Акпа) жалдамалы әскерлерінің көмегімен Обинкитаны басып алғанға дейін. Абирибадан Нна Урудың ұрпағы Агву Инобия басқарған Езе Агу кланы астанасы Аманагвуда орналасты және Обонг Окон Ита қарсылық көрсетті, бұл Аро Ибибио соғыстарының басталуына әкелді. Соғыс бастапқыда тоқтап қалды. Екі тарап та Обонг Окон Ита патшасын Аманагвудан келген әйелге үйлендірді. Бұл неке бейбітшілікке жеткізбесе де, соғыстың барысына шешуші рөл атқарды. Оке Нначиді Нначи Ипия басқарды, ол Эдда халқының дібиасы немесе жұбасы болды және Агву Инобия оны Ибибиоға қарсы соғыста көмектесуге шақырды. Осы топтардан кейін үшінші, Игбо емес, Экои мәдениетіне жататын Акпа немесе Ибом Обуруту тобы келді, оларды Акума Ннауби басқарды – Аро патшасының алғашқы титулы. Оңтүстік Игболандта бірнеше топтар көбінесе Нридің ықпалынан тәуелсіз дамыды. Бұл топтардың көпшілігі қазіргі Имо штатындағы Ису қауымдастықтарынан көшіп келген, бірақ кейбір қауымдастықтар, мысалы, Мбайсе ауылдық топтары, өзін жергілікті тұрғындар деп санайды.

Колониялық дәуір (1850-1960 жылдар)

1807 жылы британдық парламент құл саудасын жойғаннан кейін, британдық Корольдік флоты 1870 жылдары жағалаудағы Бонни және Опобо қалаларымен, сондай-ақ Нигер өзенінің ішкі аймақтарындағы Асабамен сауда жасауды бастады. Пальма майы өндірісі – ең ірі экспорт тауары, бұл өнім британдықтар үшін маңызды болды және олардың саудасының өсуіне ықпал етті. Британдықтардың келуі мен саудасы Нигер өзені маңындағы Игбо және басқа да саяси, этникалық топтар арасындағы қарым-қатынасты күшейтті, соның нәтижесінде Игбоның ерекше этникалық өзіндігі артып, тереңдей түсті. Миссионерлер 1850 жылдардан бастау алды. Бастапқыда дінге күдікпен қараған Игбо халқы дәстүрлі қоғамның ыдырауына байланысты христиан діні мен батыс білімін қабылдай бастады. Христиан діні Игбо қоғамы мен мәдениетіне еуропалық идеологияны енгізуде маңызды рөл атқарды, көбінесе мәдени дәстүрлерді жою арқылы; дінге келгендерге ежелгі рәсімдер мен салт-дәстүрлерге қатысуға тыйым салынды, ал шіркеу күшейе келе бауырластықтар мен құпия қоғамдарға мүше болуға да шектеу қойылды. Игбоның орталықтандырылмаған басқару жүйесі мен британдық үкіметтің тікелей басқару қажеттілігі арасындағы қайшылықтар британдық отаршылдық билік кезінде ашық қақтығыстар мен шиеленістерге себеп болды. Британдық отаршылдық билік кезінде Нигерияның ірі этникалық топтарының арасындағы әртүрлілік азайды, ал Игбо, Хауса және Йоруба сияқты басқа да ірі этникалық топтар арасындағы ерекшеліктер анық байқалды. Британдық билік мәдениетте өзгерістерге алып келді, мысалы, монархиялық жүйе болмаған жерлерде Езе (дәстүрлі басшылар) сияқты жарғылық басшылар тағайындалды.

Нигерияның тәуелсіздігі және азаматтық соғыс (1960-шы жылдар)

1960 жылы Нигерия Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Игболандтың көп бөлігі оның Шығыс аймағының құрамына кірді. 1966 жылы Нигерияның батыс және солтүстік аймақтарындағы саясаткерлерді өлтірген, көбінесе игбо сарбаздары жасаған төңкерістен кейін Джонсон Агии Иронси астана Лагосты басып алып, Нигерияның әскери басшысы болып билікке келді. Көтеріліс пен кек алу шарасы ретінде генерал Агии Иронси 1966 жылдың 29 шілдесінде солтүстік әскерилері тарапынан қамауға алынып, өлтірілді. Иронсидің өлтірілуі оның өлтірушілерінің әдісімен ерекшеленді: оның аяқтары Лэнд Ровердің артқы бөлігіне байланып, қала бойынша сүйретілді. Шығыс аймағы Бьяфра Республикасының ядросын құрады. Шығыс Нигерия халықтарының аймақтық кеңесі 1967 жылдың 30 мамырында аймақтың Бьяфра Республикасы ретінде бөлініп шығуы керектігін шешті. Нигерияның генерал-майтабасы Емека Одумегву Оджуку осы күні Бьяфраның Нигериядан тәуелсіздігін жариялады және жаңа республиканың мемлекет басшысы болды. Нигериялық азамат соғысы (немесе "Нигерия-Бьяфра соғысы") 1967 жылдың 6 шілдесінен 1970 жылдың 15 қаңтарына дейін жалғасты, содан кейін Бьяфра қайтадан Нигерияның бір бөлігіне айналды. Бьяфра Республикасы үш жылдық соғыстан кейін Нигерияның федералды үкіметі тарапынан 1967 жылдан 1970 жылға дейін Ұлыбританиядан (стратегия және оқ-дәрі), Кеңес Одағынан (оқ-дәрі), Біріккен Араб Республикасынан (әуе күштері) және әлемнің басқа елдерінен әскери қолдау алып жеңілді. Нигерияның соғыс стратегиясының, әсіресе игбо халқының көп бөлігін құраған Бьяфра азаматтарына аштық тудырудың салдары әлі де даулы мәселе болып табылады. Бьяфраның тәуелсіздігі үшін күрес аз ғана топтардың арасында MASSOB ұйымының өкілдерімен бірге жалғасуда.