Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тістері үнемі ауысып отыратын жануарлар.
Animal whose teeth are continually replaced
Полифиодонт – тістері үздіксіз жаңарумен болатын кез келген жануар. Ал, дифиодонттар тістерінің тек екі рет ауысуымен сипатталады. Полифиодонттарға көптеген тісті балықтар, крокодилдер мен гекон сияқты көптеген бауырымен жорғалаушылар және көптеген басқа омыртқалы жануарлар жатады, ал сүтқоректілер олардан ерекшеленеді.
A polyphyodont is any animal whose teeth are continually replaced. In contrast, diphyodonts are characterized by having only two successive sets of teeth. Polyphyodonts include most toothed fishes, many reptiles such as crocodiles and geckos, and most other vertebrates, mammals being the main exception.
Өсу
Жаңа, тұрақты тістер жауырдың ішінде, көбінесе ескі тістің астында немесе оның артында, тіс қабыршағындағы сабақ жасушаларынан өседі. Жас жануарлар әдетте қақпаннан шыққанда толық тіс жиынтығымен туылады; жұмыртқада тіс ауысуы болмайды. Бірнеше күннің ішінде тіс алмасу басталады, әдетте жақ астында, толқын сияқты алға қарай жылжиды. Орташа есеппен, тіс бірнеше айда бір рет ауысады.
New, permanent teeth grow in the jaws, usually under or just behind the old tooth, from stem cells in the dental lamina. Young animals typically have a full set of teeth when they hatch; there is no tooth change in the egg. Within days, tooth replacement begins, usually in the back of the jaw continuing forward like a wave. On average a tooth is replaced every few months.
Крокодилиялар
Крокодилдер – тіс ұялары бар сүтқоректі емес омыртқалылардың жалғыз тобы. Аллигаторлар әрбір піскен тісінің астында бір жылда ауыстыру үшін кішкентай жаңа тіс (қосалқы тіс) өсіреді, ал әрбір тіс аллигатордың өмірі бойы 50 ретке дейін алмастырылуы мүмкін.
Crocodilia are the only non mammalian vertebrates with tooth sockets. Alligators grow a successional tooth (a small replacement tooth) under each mature functional tooth for replacement once a year, each tooth being replaced up to 50 times in the alligator's life.
Сүтқоректілердің эволюциясы
Манаттар, пілдер және кенгурулар сүтқоректілер арасында ерекше, себебі олар көп тісті (полифиодонт), ал көптеген басқа сүтқоректілер тістерін өмірінде бір рет ауыстырады (дифиодонт). Көптеген қазіргі сүтқоректілер полифиодонт болмаса да, сүтқоректілердің ата-бабалары солай болған. Терапсидтер эволюциясы кезінде сүтқоректілердің өте кішкентай және аз өмір сүрген кезеңі болды, сондықтан тістердің тозуы оларды үнемі ауыстыруға қатысты маңызды таңдау қысымын тудырмады. Оның орнына, сүтқоректілер бунақденелілердің экзоскелетін жаруға қабілетті тістердің әртүрлі түрлерін дамытты. Молярлар олардың эволюциясында кейінірек пайда болды (мысалы, кераподалар мен Диплодокус сияқты). Сүтқоректілер тамақты шайнайды (мастикациялайды), бұл үшін берік, жақсы бекітілген тістер және аралықтары жоқ "толық" тіс қатары қажет. Манаттарда кескіш тістері немесе клық тістері жоқ, тек жақ тістері бар, олар молярлар мен премолярларға айқын бөлінбейді. Бұл тістер өмір бойы үнемі жаңа тістермен ауыстырылады, ескі тістер ауыздың алдыңғы жағынан түсіп, артқы жағынан жаңа тістер өседі, бұл процесс "артқы молярлық прогрессия" немесе "қозғалмалы молярлар" деп аталады.
Manatees, elephants and kangaroos are unusual among mammals because they are polyphyodonts, in contrast to most other mammals which replace their teeth only once in their lives (diphyodont). Although most other extant mammals are not polyphyodont, mammalian ancestors were. During the evolution of Therapsida, there was a period during which mammals were so small and short lived that wear on the teeth yielded no significant selection pressure to constantly replace them. Instead, mammals evolved different types of teeth which formed a unit able to crack the exoskeleton of arthropods. Molars came later in their evolution (as earlier in cerapods and Diplodocus). Mammals chew (masticate) their food which requires a set of firmly attached, strong teeth and a "full" tooth row without gaps. The manatees have no incisor or canine teeth, just a set of cheek teeth, which are not clearly differentiated into molars and premolars. These teeth are continuously replaced throughout their life with new teeth growing at the rear as older teeth fall out from farther forward in the mouth, a process known as "hind molar progression" or “marching molars”.