Кіріспе

Елшілер, Op. 49 – Эдвард Элгардың солистер, хор және оркестр үшін жазған ораториясы. Ол алғаш рет 1903 жылғы 14 қазанда Бирмингем музыкалық фестивалінде орындалды.

Шолу

Энигма вариациялары (1899) және Геронтиус арманы (1900) шығармаларымен халықаралық деңгейде танылғаннан кейін, Элгарға Геронтиустың премьерасын өткізген Бирмингем триеннальдік музыка фестивалі жаңа хорлық шығарма жазуды тапсырды. Бұл Элгарды бала кезінен бері ойлап келе жатқан, тіпті сөздерін таңдауды бастаған тақырыптағы ірі масштабты шығармаға кірісуге ынталандырды. "Апостолдар", одан кейін жазылған "Патшалық" сияқты, Исаның шәкірттерін және олардың куә болған ерекше оқиғаларға деген реакцияларын көрсетеді. 1901 жылдың желтоқсанында тапсырма алғанына қарамастан, Элгар 1902 жылдың шілдесіне дейін "Апостолдарға" көп көңіл бөлмеді, ол уақытта "Коронация Одасы", Op. 44-ті аяқтады және репетицияларын өткізді. Элгар либреттоны жоспарлау кезінде теологиялық еңбектерді зерттеумен қатар, Вагнердің "Назареттен шыққан Иса" эскизін және Генри У. Лонгфеллоудың "Құдай трагедиясы" поэмасын пайдаланды. Ол либреттосын көптеген ықпалды ораториялардың үлгісі бойынша, Киелі кітаптардан алынған өлеңдерден құрастырды, олардың ішінде Гендельдің "Мессиясы" (1741) және Мендельсонның "Илиясы" (1836) бар. Көптеген кешігулерден кейін, Элгар 1902 жылдың желтоқсан ортасында музыканы ресми түрде жазуға кірісті. Шығарманың әнмен орындалатын нұсқасы 1903 жылдың маусым айының соңында аяқталды, ал толық оркестрлік партиясы 17 тамызда дайын болды. "Апостолдар" – апостолдардың шақырылуы, Исаның уағыздауы, кереметтері, айқышқа хеуелденуі, қайта тірілуі және көтерілуі туралы баяндайтын повестьтік шығарма. "Патшалық" оқиғаны одан әрі жалғастырады. Элгар философиялық негіздерге қарағанда адамдардың ниеттерін зерттеуге көбірек қызығушылық танытты, сондықтан шығармадағы ең маңызды кейіпкерлердің бірі – Мария Магдалина мен Яһуда Искариот есімді екі күнәкар. Элгардың ойы бір шығарманың шегінен асып кетті: "Патшалық" бастапқыда "Апостолдардың" соңғы бөлігі ретінде жоспарланған, бірақ кейін Элгар оларды трилогияның алғашқы екі бөлігі деп санады. Дегенмен, жоспарланған үшінші бөлігі – "Соңғы сот" 1920 жылға дейін Элгардың сирек жасайтын бірнеше эскиздерінен аспады. Немец тіліне аудармасы мен Германиядағы тұңғыш қойылымын дирижер Юлиус Бутс жүзеге асырды.

Қысқаша мазмұны

Бұл шығарма екі бөлімнен және жеті бөлімшеден тұрады, олардың әрқайсысы үзіліссіз орындалады. Елгар сөздерді Киелі кітап пен апокрифтерден таңдап алған. (1-бөлім) "Апостолдардың шақырылуы". Музыка таң атқанға дейін басталады, күн шығады, және апостолдар бірінен соң бірі таңдалады. "Жол бойында". Бұл Исаның үйретуін көрсетеді, әсіресе, "Бақыттылықтарды" еске түсіреді. "Галилея теңізінің жағасында". Теңізден өту эпизодтық болып табылады, мұнда Магдала Мария басты назарда. Дауылды түндік көріністен кейін оның тәубеге келуі бейнеленеді, содан кейін сахна Филипп Кесариясы мен Капернаумға көшеді. Бұл көріністен кейін "Қамалға қайтыңдар" деген хорлық эпилог қосылады, ол шығарманың жазылуының соңғы кезеңінде қосылған. (2-бөлім) "Сату". Пайымдау оқиғасын ұстанса да, бұл бөлім негізінен Иуданың мінезі мен мотивациясына қатысты. Ол Исаны өз құдайлық күшін көрсетуге және өзінің патшалығын орнатуға мәжбүрлеуге тырысады. Сот және айыптау оқиғалары сахнадан тыс өтеді, хордың эпизодтық қатысуымен (ғибадатханадағы әншілер мен халықтың рөлінде). Соңында Иуда үмітсіздікке беріледі. "Голгофа". Елгардың сөзімен айтқанда, айқышқа іліну көрінісі "жай ғана эскиз". Исаның өлім алдындағы сөздері "Эли, Эли, лама савахтани" тек оркестрмен жарияланады, содан кейін хор пианиссимо жауап береді: "Расында, бұл Құдайдың ұлы еді". "Қабірде". Қайта тірілу оқиғасы баяндаушы мен періштелер хорымен қысқаша айтылады, көктемгі шаттыққа толы интерлюдияда. "Көкке көтерілу". Музыкалық керемет оқиға эпизодтық сипатта, себебі апостолдар періштелермен бірге мадақтаса да, олар жерде шіркеу құруға асығыс. Осы идея шығарманың соңғы кульминациясын құрайды, ол солистердің, хордың және оркестрдің толық күштері үшін жазылған.