Кіріспе

Матадағы нығайтылған тесік – түйме арқылы өтіп, матаның бір бөлігін екіншісіне бекітуге мүмкіндік беретін, матадағы нығайтылған тесік. Түймеше тесігінің шеттері әдетте тігіспен өңделеді. Бұл қолмен немесе тігін машинасымен жасалуы мүмкін. Кейбір түймелер, мысалы, бақа, түйме тесігінің орнына мата немесе арқаннан жасалған иілгіні пайдаланады. "Түймеше тесігі" термині пальтоның немесе жакеттің лапеліне тағылатын гүлді де білдіруі мүмкін, ол жай ғана "түймеше тесігі" немесе "бутонньер" деп аталады.

Тарих

Киімді түймелермен бекіту немесе жабу үшін түйме тесіктері алғаш рет 13 ғасырда Германияда пайда болды. Дегенмен, оларды ежелгі парсылар бірінші болып қолданған деген сенім бар. 13 және 14 ғасырлардағы Еуропада тығыз киімдердің пайда болуымен бірге олар тез арада кеңінен таралды.

Қалқалардың аспектілері

Көп жағдайда түймешелердің екі жағында да тігістердің жолағы болады. Бұл матаның кесілген жиектерін нығайту және тозуын болдырмау үшін қолмен немесе машинамен тігілген перпендикуляр тігістердің қатары. Дәстүр бойынша, ерлер киіміндегі түймешелер сол жақта, ал әйелдер киіміндегі түймешелер оң жақта орналасады. Осы "қарсы" жақтан түймелеу салтының пайда болуы "әулетті әйелдердің" киімдерін кигізетін үй қызметшілері болған кездерге дейін барып жетеді. Байлар үй қызметшілерін жаңылыстырмау үшін әйелдер киімдерін түймелері мен ойықтары "ауыстырылып" тігіздіре бастады; осылай қазіргі әйелдер блузасының тарихы басталды. Ал үй қызметшілерінің өздері, сондай-ақ қарапайым халықтың көпшілігі, әйел де, ер де, ерлер киіміндегідей түймелері мен ойықтары бар "көйлектер" киген. Бұл оқиғаны растайтын не жоққа шығаратын нақты деректер жоқ, бірақ оның мүмкіндігін ескеру керек.

Қолмен тігу

Қарапайым түйме тесігі – тоқыманың шикі (кесілген) жиектері тығыз тігістермен, әдетте түйме тесігі тігісімен аяқталады. Қолмен тігілгенде, алдымен матаға тілік жасалады, нәтижесінде қолмен жасалған түйме тесігі немесе өңделген түйме тесігі деп аталады. Түйме тесігінің құрылысына кейде жіп немесе жіптің жалпақ бөлігі жиектерге енгізіліп, нығайту қызметін атқаратын, жіптің үстіне жабысу әдісі кіреді. Миландық түйме тесігі: түймеге арналған тесік кесілгеннен кейін, жиек деп аталатын жібек жіптің ұзындығы жиектерге жатады. Содан кейін, жарқыраған жіп жиекке оралып, түйме тесігінің айналасындағы матадан тігіледі. Бұл әсіресе тігістелген киімде жакетті безендіру үшін қолданылады, себебі оның жалғыз мақсаты – лапелге бекітілетін белгілер мен гүлдерді ұстау.

Машинамен тігу

Тігін машиналары қарапайым түймешекті жасау үшін әртүрлі деңгейдегі автоматтандыру мүмкіндіктерін ұсынады. Машинамен жасалған кезде, түймешектің екі жағындағы тілік тігіс аяқталғаннан кейін ашылады. Машинамен жасалған түйме тесігі әдетте екі параллель қатар тігіспен, тар зигзаг тігісімен тігіледі, ал ұштары кеңірек зигзаг тігісімен жасалған бекіту тігісімен аяқталады. Алғашқы автоматты түйме тесігін жасау машинасы 1862 жылы Генри Алонзо Хаус ойлап тапқан. Байланған түйме тесігі – бұл оның шикі жиектері мата немесе жиектермен жабылып, тігістердің орнына қолданылатын түйме тесігі. Кілт тәрізді түйме тесігі – бұл жіппен аяқталған түйме тесігінің ерекше түрі, оның түйме тесігінің тілігінде дөңгелек тесігі болады және тігістердің желпіш тәрізді орналасуымен нығайтылады. Киімдегі түйме жабылған тілік әдетте қысымға ұшырайтындықтан, түйме киімдегі тілікке жақын түйме тесігінің ұшына қарай жылжиды. Тілікке жақын орналасқан кілт тесігі, матаны деформацияламастан түймешектің ілмегіне орын береді. Кілт тәрізді түйме тесіктері көбінесе тігілген пальтолар мен жакеттерде кездеседі. Бұл түйме тесігі көбінесе қолмен жасаудың қиындығына байланысты машинамен жасалады.