Кіріспе

Мексикадағы пирамида құрылымы

Күн пирамидасы – Теотиуакан қаласындағы ең үлкен құрылыс, сондай-ақ Мезоамерикадағы ең ірі пирамидалардың бірі. Ол шамамен 200 жылға дейін салынған деп саналады. Өлілер даңғылында, Ай пирамидасы мен Сиуделла арасында және Серро Гордо тауының көлеңкесінде орналасқан бұл пирамида қаланың орталық бөлігіндегі ірі кешеннің бір бөлігі болып табылады.

Тарих

Күн пирамидасы деген атауды Теотиуакан қаласына ол тасталып кеткеннен кейін ғасырлар өткен соң келген ацтектер берген; Теотиуакандықтар пирамидаға қандай атау бергені белгісіз. Ол екі кезеңде салынды. Біздің заманымыздың 200 жылы шамасындағы алғашқы құрылыс кезеңі пирамиданы қазіргі көлеміне жақындастырды. Екінші құрылыс кезегінде пирамида толық көлеміне жетті – ені және биіктігі, бұл оны әлемдегі үшінші ең үлкен пирамидаға айналдырды, бірақ ол Гизаның Ұлы пирамидасының (146 метр) биіктігінің жартысынан да аспайды. Екінші кезеңде пирамиданың үстінде құрбандық шалуға арналған алтарь салынды, ол қазірге дейін сақталмаған. Ежелгі Теотиуакандықтар пирамиданы айналасынан әкелінген әк гипсімен жапқан, оған жарқын түстермен суреттер салған. Пирамида ғасырлар бойы сақталып келгенімен, бояу мен гипс жойылды және қазір көрінбейді. Ягуардың басы мен лапалары, жұлдыздар және жыланның сыңғыры суреттері пирамидамен байланыстырылады. Пирамида Теотиуакан қоғамындағы бір құдайға арналған деп есептеледі. Дегенмен, бұл гипотезаны қолдайтын дәлелдер аз. Пирамида үстіндегі ғибадатхананың археологиялық зерттеулерге дейін қасақана және табиғи жолдармен қирауы пирамиданы нақты бір құдаймен байланыстыруға мүмкіндік бермеді.

Құрылымның өлшемдері, орналасуы және бағыты

Өлшемдер мәні Биіктік Негізгі периметр Жақ 1/2 жақ Еңіс бұрышы 32,494 градус Жандық бетінің ауданы (толық төртбұрышты негізді және тегіс беттерді ескереді) Көлемі (толық төртбұрышты негізді және тегіс беттерді ескереді)

Пирамида мұқият таңдалған жерге салынған, онда оны солтүстікке қарай көрнекті Серро-Гордоға және перпендикуляр бағытта, Мезоамерикадағы бірнеше сәулеттік бағыттарда тіркелген белгілі күндердегі күн шығысы мен күн батуына сәйкестендіруге болады. Теотиуакан қалалық желісінің барлық орталық бөлігі, Өлілер даңғылының өзі де, Күн пирамидасының бағытын қайталайды, ал оңтүстік бөлігі Сиуделланың бағытымен сәл өзгеше бағытты көрсетеді.

Пирамиданың астындағы қазбалар

1959 жылы археолог Рене Миллон және оның зерттеушілер тобы Күн пирамидасының астындағы туннель жүйесін зерттеген алғашқы археологтардың бірі болды. Осы туннельдердің кейбіреулері Теотиуакан мен ацтектердің құлдырауынан кейін салынған болса, олар осы өркениеттердің кезеңінде жасалған туннельдер мен үңгірлерге жалғасты. Миллон басқарған зерттеулер негізгі туннельдердің көпшілігі жабылып қалғанын көрсетті, және бұл әдейі жасалған ба, жоқ па – түсіндіру мәселесі. Пирамиданың астындағы туннельдерден Теотиуаканның басқа жерлерінде кездесетін мәдениеттерге тән, мұқият жасалған қыш ыдыстардың, ошақтардың және басқа да заттардың фрагменттері табылды. Миллон мен оның командасы зерттеулері мен қазба жұмыстарының нәтижесінде пирамида Теотиуакан халқының әр түрлі кезеңдерде салынған немесе бір кезеңде салынған, ал оның негізі мен үңгір жүйесі ертеректе бөлек салынған деген қорытындыға келді. Бұл уақыт аралығының бөлінуі пирамиданың астындағы туннельдерден табылған заттарға әртүрлі мәдениеттердің ықпалынан туындайды. Миллон мен оның командасы пирамидалардың құлдармен салынғаны туралы алғашқы пікірлердің пирамиданың шеберлігі мен Теотиуаканның халқы арасындағы танымалдылығына байланысты қате екенін санайды. Бұл пирамидаларды салған адамдардың оны салуға себебі болған, олар Мезоамериканың басқа жерлерінен көшіп келген болса да, болмаса да. 1971 жылы археолог Эрнесто Табоада Күн пирамидасының басты баспалдағының түбінде 7 метр тереңдіктегі шұңқырға кіретін жолды тапты. Пирамиданың астындағы үңгірлер мен туннельдер жүйелерін әртүрлі археологтар зерттеді, және олардың барлығы бұл үңгірлер Теотиуакан халқы үшін қасиетті болғанын, ал үңгірлер Мезоамерикадағы маңызды мәдени орындар болғанын тоқтатты. Әртүрлі деректер Күн пирамидасының не үшін салынғаны және оның астындағы үңгірлер жүйесінің Теотиуакан халқы мен мәдениеті үшін қандай мағынаға ие екені туралы әртүрлі теорияларды ұсынады. Пирамиданың астындағы үңгір құрылыстың ортасынан алты метр тереңдікте орналасқан. Бастапқыда бұл табиғи лава түтігі деп есептелген және Науа аңыздарына сәйкес, адамзаттың тегінің орны – Чикомозток деп түсіндірілген. Жақындағы қазба жұмыстары бұл кеңістік адам жасаған және патшалардың қабірі ретінде қызмет етуі мүмкін екенін көрсетті. Соңғы кезде ғалымдар пирамиданың ішкі бөлмелерін табу үшін мюон детекторларын қолданды, бірақ ауқымды тонау Теотиуакан қоғамындағы бөлмелердің мақсатын анықтауға кедергі келтірді. "Скелет қалдықтары мен көмірдің үңгірде болмауы, ежелгі вандализмға байланысты, бұл жердің салт-дәстүрлік мақсаттарда немесе өту рәсімдері үшін алғаш рет қашан қолданылғанын анықтау мүмкін емес. Керамика мен дискілер табиғи туннельді ғибадатханаға айналдырғаннан кейін ғасырлар өткен соң осы жерге қойылған болуы мүмкін. Пирамиданың үңгір үстінде орналасқандығын ескере отырып, үңгір кездейсоқ емес, шоғырланған нүкте болған сияқты, ол бастапқы ғибадат орнын, содан кейін пирамиданы салу үшін жерді анықтаған болуы мүмкін."

Қайта қалпына келтірілген артефакттер

Пирамиданың ішінде және айналасында небары бірнеше артефакттар табылды. Пирамиданың ішінде обсидианнан жасалған жебе ұштары мен адам мүсіндері анықталды, ал осыған ұқсас заттар жақын маңдағы Ай пирамидасында және Сиуделадағы Қауырсынды жылан пирамидасында кездесті. Бұл заттар құрбандық болған адамдарды көрсететін болса керек. XIX ғасырдың соңында пирамиданың негізінен табылған ерекше тарихи жәдігер – Теотиуаканның жолбарысы, қазір Британ мұражайының қорында сақталуда. Сонымен қатар, пирамиданың төрт бұрышында балалардың жерленген орындары табылды. Бұл жерлеулер пирамиданың құрылысын қастерлеу рәсімінің бір бөлігі болған деп саналады.