Кіріспе

Ларри Нивен мен Джерри Пурнеллдің фантастикалық романы. «Жанып жатқан қала» – американдық жазушылар Ларри Нивен мен Джерри Пурнеллдің әлеуметтік және саяси аллегориялық фантастикалық романы. Оқиға шамамен 14 мың жыл бұрын Атлантиданың суға батқаннан кейін, Оңтүстік Калифорнияның нұсқасына ұқсас, сол кезде күресіп, кейіннен жоғалып кеткен өркениеттің соңғы кезеңінде өтеді. Өркениеттің құлауына себеп болған фактор – экономикасы мен технологиясының көп бөлігіне тікелей байланысты болған, қайта жаңартылмайтын маңызды табиғи ресурс жетіспеушілігі. Бұл мұнай емес, магиялық технология мен мистикалық күштердің метаболизмі үшін өте қажетті мана еді. Мананың азаюымен қатар, құдайлар ұйықтап, соңында өледі, бір мүйізді жануарлар кішірейіп, мүйізсіз жылқыларға айналады, ал магияның күші әлсіреп, бірте-бірте жоғалады. Кітап 2000 жылы жарық көрді, ал 2005 жылы «Жарлы мұнара» атты жалғасы жарық көрді. Бұл «Магияның жоғалуы» оқиғалар тізбегінің бір бөлігі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның бірінші және соңғы бөліктері қазіргі Лос-Анджелес орналасқан Теп қалашығында өтеді. Қала үш топқа бөлінген: иелер – билеуші класс, қаланың жекелеген ауданында тұрады; туысы жоқтар – қару ұстауына тыйым салынған, құл тәрізді топ, иелер мен Лордкиннің одақтас ата-бабалары бағындырған халықтың ұрпақтары; және Лордкин – көше бандаларына біріккен, мақтаншы, білімсіз, тәртіпсіз және жалқау пышақ шеберлері, туысы жоқтардан қалағандарын "жинау" арқылы күнекөріс істейді. Иелер туысы жоқтарды бақылайды және Лордкинді ынталандырады. Туысы жоқтар қарусыз және қару қолдануға оқытылмаған, сондықтан Лордкинді тоқтатуға күші жетпейді. Кейбіреулері қаладан қашып кетеді, бірақ айналағы өсімдіктер қауіпті. Қала от құдайы Янгин Атептің ордасы болып табылады, ол Лордкинді бірнеше жылда бір рет иеленеді, қаланы өртеп, қолы жеткен туысы жоқ әйелдерді зорлайды. Басты кейіпкер – 11 жасар Лордкин ұлы, Лордсмендер (полиция) Лорд қызымен араласып, Лордс Хиллзға заңсыз кіргені үшін қатты соққыға ұшырап, сүйектері сындырылады. Ересек болған соң ол өзінің мәдениетінің өніміне айналады – ұры, зорлаушы және кісі өлтіруші, бірақ, таңғажайып түрде, өкінішсіз де емес, арсыз да емес, оқырманның көңіліне де тиеді. Ол бұрынғы Атлантида сиқыршысымен және туысы жоқтармен бірігіп, қаладан қашып шығады. Қаладан тыс жерде олар саудагерлерді кездестіреді, ал Уандал табысты сауда империясын құрады. Соңында ол қалаға сауда жолын ашу үшін оралады және Янгин Атепті жеңіп шығады. Эпилогта авторлар сипатталған оқиғалардың уақыт жолына қосымша мәліметтер қосады: сипатталған оқиғалардан көп уақыт өткен соң, "со-аталған үндістер" деп аталатын жабайы халық пайда болып, Американы жаулап алу кезінде жылқыларды (және, мүмкін, мысықтар мен доңғалақтарды) қоса алғанда, бұрынғы өркениетті құртады.

Аллегория

Кітаппен бірге жарияланған түсіндірмеге сәйкес, Ларри Нивен бұл әңгімені 1992 жылғы Лос-Анджелес көтерілісіне байланысты туындаған көңілсіздігін жеткізу үшін жазған. Аллегория рухын сақтай отырып, Нивен мен Пурнелл мәтінге қазіргі заманғы адамдарды, орындарды және оқиғаларды еске түсіретін бірнеше анаграммалар мен ишараларды енгізеді. Мысалдар:

Jispomnos, O. J. Симпсонның анаграммасы: Хикаядағы туысы жоқ әйелге үйленген және туысқандық байланыстарды қабылдамаған құрметті Лордкин. Оның тарихы операға айналдырылып, кітапта бірнеше рет еске алынады. Әңгіме бойынша, Жизпомос әйелінің адалсыздығы үшін оны және оның жарына қол жеткізгенді өлтірген. Лордкин қазылар алдында Жизпомос өзінің әлі де Лордкин екенін және адалсыз әйелін өлтіруге құқылы екенін мәлімдеді. Әрине, ол ақталды. Бұл оқиғада авторлар О. Дж. Симпсон ісіне қатысты жеке пікірлерін білдіреді, тіпті Жизпомос өзінің кінәсін мойындамайды. Аршур Ұлы, Родни Кингке ишара: Аршурдың аты "Артур" есіне түсіру үшін жазылған, осылайша оқырман оқиға дами келе Кингті Аршурмен байланыстырады. Аршур – Теп қаласының сыртынан келген (көрермен) заңсыз, аюдай күшті адам, ол құрметті Лордкин ретінде қабылданады. Бірде Аршур тыныш жатқанда, туысы жоқ қауіпсіздік қызметкерлері таяқтармен қатты ұрып, жарақаттандырады. Лордкиннің бұл "әділетсіз ұруға" деген ашуы тағы бір Жануға алып келеді. Tras Preetor, Star Reporter анаграммасы: Теп қаласына Жануды көру үшін келген сырттан келген адам. Трас өмірін әңгіме айтумен және ақпарат саудасымен өткізеді, сондықтан ол Жануды өзін байытатын қызықты оқиғалардың көзі ретінде қарастырады. Авторлар Трасты "жақсы ниетті ақымақ" ретінде бейнелейді, ол жас Вандаллды (және өзін) Лордтардың құрметін алу үшін ойсыз жоспармен қауіпке тікелей ұшыратады. Авторлардың Трасқа деген көзқарасы біршама күрделі, бірақ олар мұндай "көрермендерге" деген теріс пікірлерін кітап соңында анық көрсетеді. Дуддигракт және Коскарт, "наркоман" және "есірткі" анаграммалары: Екі екінші дәрежелі кейіпкер, екеуі де Лордкин, авторлар оларды есірткіге қатысты ескертулер жасау үшін пайдаланады; тиісінше, шамадан тыс дозадан қайтыс болған пайдаланушы және есірткісі үшін өлтірілген сатушы. Ведасирас жотасы, Сиерра-Неваданың анаграммасы: Вандалл саудагерлердің керуеніне қосылғаннан кейін көп ұзамай, ол шығыстағы осы алып тауларда аң құдайы Бегемотты көреді. Карлем тауы, Кармель тауының айқын анаграммасы, Калифорниядағы Кармель теңіз жағасындағы Кармельге жақын: Теп қаласының солтүстігіндегі теңізге жақын тау. Атлантидалық сиқыршы романның "Исходтан кейінгі" бөлігінде осы тауда тұтқынға алынады. Авторлар сонымен қатар таудың жанындағы шығанақтағы қаланың қалдықтарын – "Карлем Марсельді" қосады, ол Атлантиданың батуынан әлемдік теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты суға батып кеткен. Басқалары: Көптеген атаулар да анаграммалар болып табылады: Потефит / ең шебер ұры, Резалет / ұры, Дарграмнет / әже, Сешмарл / зиянсыз, Вуллит / ақымақ, Тарнисос / өртқосушы. Forigaft граффитоның анаграммасы. Ал Торонекти атауы олардың негізгі кәсібін, яғни қорқытуды көрсетеді.