Кіріспе

Инканың жоғалған қаласы Пайтити – инканың жоғалған қаласы немесе утопиялық бай жер. Ол, әзірге, Анд тауларының шығысында, Перудің оңтүстік-шығысындағы, Боливияның солтүстігіндегі немесе Бразилияның солтүстік-батысындағы қашық жаңбырлы ормандардың ішінде жасырынып жатыр деген болжам бар. Перудегі Пайтити жырлары мәдениет батыры Инкарри туралы әңгімеге толы, ол Q'ero және Кусконы құрғаннан кейін, Пантиаколла ормандарына шегініп, Пайтитидегі өзінің баспана қаласында қалған өмірін өткізді. Жырдың басқа нұсқаларында Пайтити Боливия мен Бразилия шекарасындағы инкалардың баспанасы ретінде бейнеленеді.

Соңғы зерттеулер

2001 жылы итальяндық археолог Марио Полиа Римдегі иезуиттер архивінен миссионер Андрес Лопестің есебін тапты. Шамамен 1600 жылы жазылған бұл құжатта Лопез алтын, күміс және әшекей тастарға толы, тропикалық ормандардың ортасында орналасқан үлкен қала туралы сипаттайды, бұл қала жергілікті тұрғындар Пайтити деп атаған. Лопез өзінің жаңалығы туралы Папаға хабарлады. Лопестің есебі мен оның табылғаны кеңінен жарияланды, бірақ мазмұны үшінші қолдан келген және сенімді емес, өйткені Лопездің өзі Пайтитиге жеткен емес, оның туралы жергілікті тұрғындардан ғана естіген. Есепте Пайтити патшасының сарайында крест арқылы жасалған керемет туралы әңгіме баяндалады, крестті сол жерге дінттеуден өткен үндістер тобы әкелген. Отарлық дәуірдің (16-дан 18-ғасырға дейін) көптеген тарихи деректері Пайтитиге, оның болуы мүмкін жерлеріне және оны іздеуге шыққан экспедицияларға сілтеме жасайды. Бұл құжаттардың ең маңыздылары: 1570 жылғы, Грегорио Боливар (1621), Хуан Ресио де Леон (1623–27), Хуан де Охеда (1676), Диего де Эгуилуз (1696). 2001 жылы Хельсинки университетінің екі зерттеушісі, доктор (археолог) және доктор Марти Пярссинен (тарихшы), Пайтити туралы аңызды Амазония ормандарына инкалардың жорықтарымен және Бени және Мадре-де-Диос өзендері аймағында инка әскерінің болуымен байланыстыратын гипотеза ұсынды. Бұл гипотезаны тексеру үшін 2001–2003 жылдары фин-боливиялық археологиялық экспедициясы Шығыс Боливиядағы Рибералта қаласының жанындағы Лас Пьедрас бекінісін зерттеді. Қазба жұмыстары кезінде императорлық инка керамикасының фрагменттері табылды, бірақ бұл орынның инкалық шығу тегі күмәнді болып қала береді. Тарихшы және антрополог Вера Тюленева «Пайтити» атауының перулық емес шығу тегі және оның бастапқы орны туралы идеяны дамытты; ол Солтүстік Боливияға экспедициялар ұйымдастырып, өзінің зерттеулері туралы толық және егжей-тегжейлі жазбаша есептер берді. 2007 жылдың 29 желтоқсанында Перудегі Кимбири маңындағы жергілікті тұрғындар 40 000 шаршы метр аумақты алып жатқан, биік қабырғаларға ұқсайтын үлкен тас құрылымдарды тапты және оны Манко Пата бекінісі деп атады. Алайда, Перу үкіметінің Кускодағы Ұлттық мәдениет институтының (INC) зерттеушілері жергілікті әкімнің бұл құрылымдар жоғалған Пайтити қаласының бөлігі болуы мүмкін деген ұсынысына келіспеді. Олардың есебінде тас құрылымдардың табиғи құмтастан пайда болғаны айтылды. 2008 жылы Кимбири муниципалитеті оны туристік орталық ретінде насихаттауды шешті. Зерттеуші Эндрю Николдың соңғы тарихи жұмысы бастапқы тарихи мәтіндерді зерттеді және Перу Амазониясының ішінде, Пайтити аңызында сипатталғандай, джунглидегі қала немесе алыс инка бекінісі болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Николь бұл теорияны қолдайтын маңызды дәлелдер ретінде Вилкабамба (Перу) және Мамерияны атады. Николь зерттеуінде талқыланған осы аймақтың бір бөлігі Антисуйу деп аталады, бұл инка империясының төрт аймағының бірі. 2016 жылы француз зерттеушісі Винсент Пелиссир жоғалған Пайтити қаласын тапқанын мәлімдеген онлайн мақала және YouTube-тағы видео жариялады. Пелиссир бұл табылғанын 2015 жылдың шілдесінде жасағанын айтты. Мақалада Пелиссирдің зерттеулерінің толық сипаттамасы және оның дәлелдері келтірілген. Оның мақаласында Тьерри Жаминнің зерттеулері де ескерілген. Пелиссирдің маңызды дәлелдерінің бірі – Пушародағы петроглифтерді Пайтитиге апаратын карта ретінде түсіндіруі. Бұл петроглифтер Палатоа өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан. Алайда, петроглифтердің инкалық шығу тегі расталмаған. Мақаласында Пелиссир Google Earth скриншоттарын кеңінен пайдаланды, олар координаттарды, өзендерді, тау жоталарын және болжамды инка жолдарын көрсететін қолмен салынған жапсырмаларды қамтиды. Пелиссир мақаланың барысында жоғалған Пайтити қаласын тапқанына сенетінін мәлімдейді. Сондай-ақ, ол зерттеулерінің нәтижесінде болған тәжірибелерін (мысалы, хакерлік шабуылдар, қарақшылықтар және т.б.) да баяндайды.

Пайтити халықтық мәдениетте

2012 жылғы "Тад, жоғалған саяхатшы" фильмі – Пейтиті іздеу үшін Перуге саяхат жасайтын кейіпкерлер туралы анимациялық оқиға. 2018 жылғы "Shadow of the Tomb Raider" бейне ойынында Пейтиті Лара Крофт іздеген артефактілер орналасқан маңызды орын ретінде бейнеленген. Онда Лопес, Фосетт және басқалар туралы да айтылады. 2016 жылғы "Sid Meier's Civilization VI" ойынында Пейтиті 2020 жылғы Майя және Ұлы Колумбия жинағындағы DLC-ге қосылған "Жаңа шекара" өтеуінің Табиғи кереметі ретінде пайда болады. 2021 жылғы Стюарт Гиббстің "Чарли Торн және жоғалған қала" кітабында Чарли мен оның серіктері жоғалған қаланы табады, оны Пейтиті деп болжайды.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Эндрю Никол (2010). "Пейтити туралы аңыздар мен жаңа зерттеулер, Перудің жоғалған алтын қаласы". Перуде өмір сүру. Эндрю Никол (2010). "Перу: Пейтитиге апарар жол". Оңтүстік Америка саяхатшылары журналы (94) Эндрю Никол (2009). "Пейтити: Инкалардың соңғы құпиясы? Жоғалған алтын Инка қаласының аңыздарын сын тұрғысынан талдау". Оңтүстік Америка археологиясының халықаралық журналы (5)