Кіріспе

MV Lituya — Аляска теңіз жолдары жүйесіне қарасты жүк-жолаушылар паром. Оның маршруты Аннет аралындағы Металакатла мен Кетчикан қалаларын байланыстырады.

Құрылымы мен сипаттамалары

1973 жылы Аляска штаты Металакатла қаласындағы паромдық айлақ құрылысына келісімшарт жасады. Бастапқыда қалаға Аляска теңіз жолдары жүйесінің «M/V Chilkat» паромы қызмет көрсеткен. Кейін терминал «M/V LeConte» және «M/V Aurora» кемелеріне бейімделді. Жазда аптасына бірнеше рет тоқтап тұрса, қыста қалаға аптасына бір рет ғана паром келіп тұратын. Металакатла тұрғындары күнделікті рейстерді талап етті, себебі адамдар Кетчикан қаласына жұмысқа баруға ыңғайлы болсын деді. Аляска штаты 2000 жылдың 30 мамырында Металакатла паромының жобасын жасау бойынша ұсыныстарды қабылдады. Аляска заң шығарушы органы 2001 жылғы мемлекеттік бюджеттің аясында жаңа паромға 3 миллион доллар, ал оған тоқтау үшін жаңа паром терминалына 880 мың доллар бөлді. «Lituya» кемесінің жобасы 2001 жылы Аляска штатының Джуно қаласындағы Coastwise Engineering компаниясымен жасалды. Кеме 2002 жылдың қараша айында келісімшартты жеңіп алған Морган-Ситидегі Conrad Shipyards кеме құрылыс зауытында салынды. 2004 жылдың 13 желтоқсанында кеме Морган қаласында Аляска вице-губернаторы Лорен Леманның әйелі Кэролин Леманмен бірге салтанатты түрде суға түсірілді. Келісімшарт құны 9,5 миллион долларды құрады. «Lituya» кемесінің ұзындығы 55 метр, ені 15 метр, толық жүктеме кезінде суға батып тұратын бөлігінің тереңдігі 4 метр. Оның салмағы 647 тоннаға жетеді. Халықаралық ережелер бойынша есептелген жалпы тоннажы 758, ал АҚШ тіркеу тоннажы 97. Кеменің корпусы дәнекерленген болат плиталардан жасалған. «Lituya» кемесі екі Caterpillar 3508 B дизельдік қозғалтқышымен жабдықталған, олардың қуаты 1000 ат күшіне жетеді. Бұл қозғалтқыштар диаметрі 2 метр болатын екі үш пернелі тұрақты пернелі пропеллерді қозғалтады. Кемедегі электр қуаты 105 кВт қуаты бар Caterpillar 3304 генераторымен қамтамасыз етіледі. Оның 200 ат күші бар бағыттайтын қозғалтқышы Caterpillar 3406 C қозғалтқышымен жабдықталған, оны қосымша электр генераторы ретінде де пайдалануға болады. Бұл кеме биік көліктерді тасымалдауға мүмкіндік береді, бірақ жолаушылар көліктерінің тұзды су шашырауынан зардап шегуін ұнатпайды. Кеменің жолаушылар сыйымдылығы 125 адамды құрайды. Ол қысқа қашықтыққа күндізгі уақытта ғана жүруге арналған, сондықтан кемеде экипаж бөлмелері мен жолаушылар кабиналары жоқ. Бортта тамақ қызметі көрсетілмейді.

Пайдалану тарихы

Lituya 2005 жылдың көктемінде Метлакатла мен Кетчикан арасында күніне екі рет қатынаса бастады. 2009 жылдың 30 қаңтарында түнде кеме адамсыз қалғанда Метлакатлададағы бекінісінен босап кетті. Ол Порт-Честер портындағы Скраб аралына шамамен бір шақырымдай қашықтыққа дейін соғылып, жағаға тірелді. Сол кезде желдің орташа жылдамдығы сағатына 2 метрге дейін жетіп, күшті соққанда одан да жоғары болды, теңіз толқындары 2 метрге дейін көтерілді. Екі буксир және USCGC Anthony Petit кемесі Lituya-ны қайта суға түсіруге көмектесу үшін жіберілді. Кеменің корпусы зақымдалмаған, бірақ алдыңғы бөлігінде кішкентай тесік болды, кеменің сорғылары оны оңай жөндеді. Сол жақтағы кеме салқындатқышынан салқындатқыш сұйықтық ағып шықты. Кеме жағаға тірелген кезде, резервуардан шамамен 2000 галлон дизель отыны төгілген болуы мүмкін. Кеме жөндеу үшін Кетчиканға сүйретілді. Метлакатла тұрғындары Кетчиканға дейінгі сапар уақытын қысқарту мақсатында 1946 жылдан бастап Аннет аралының солтүстік жағына жол салу жұмыстарын бастады. 1990 жылдардың басында олар жобаға қатысты бірнеше мемлекеттік және федералдық органдармен кездесті. "Инновациялық дайындық бағдарламасы" үшін жоба іздеген Қорғаныс министрлігімен маңызды келісімге қол жеткізілді. Олар жобаны өз инженерлері мен механиктері үшін Корея түбегінің қиын жағдайларын имитациялайтын "Аляска жолы операциясы" деп қарастырды. Аляска штаты да жобаға қызығушылық танытып, 1995 жылы жолдың тиімділігін зерттеуді тапсырды. Бұл жұмыстың нәтижесінде көптеген федералдық және мемлекеттік органдармен, сондай-ақ Метлакатла үнді қауымдастығымен 1997 жылдың 29 мамырында қол қойылған келісім туралы меморандум жасалды. Жолды салуға он жыл уақыт кетті және ол 2007 жылы пайдалануға берілді. Жолды салу кезінде 12 000-нан астам әскери қызметкер жұмыс істеді. Қорғаныс министрлігінен бөлінген қаржы 75 миллион долларды құрады. Аляска штаты Уолден Пойнт жолының соңында 10 миллион долларлық жаңа паром терминалын салды. 2013 жылдың шілдесінде Lituya жаңа терминалды пайдалана бастады, бұл Кетчиканға дейінгі сапар уақытын екі есеге қысқартты. 2017 жылдың қаңтарында бағаны жинау саясаты өзгертілді. Кетчиканнан Аннет шығанағына баға екі есеге өсті, ал кері сапар тегін болды. Бұл билеттерді тек Кетчиканның дамыған терминалында ғана сатуға мүмкіндік берді, бұл уақытты және күшті үнемдеді. Lituya 2020 жылдың мамыр және маусым айларында әдеттегі кестесінен ауытқыды. Аралық аралдар паромдық басқармасының M/V Prince of Wales кемесінің қозғалтқыш жүйесінде үлкен ақаулық болды, ал оның бауырласы M/V Stikine жөндеуге жіберілді. Бұл Уэльс Принсі аралын паром қызметінен тыс қалдырды. Lituya Stikine кемесі жөнделіп қайта іске қосылғанға дейін Hollis – Кетчикан бағытында бірнеше рет сапар жасады. Сол сияқты, Аралық аралдар паромдық басқармасының кемелері Lituya жөндеуде болған кезде Аннет аралына қызмет көрсетті. Lituya жылдар бойы тиімді пайдаланылды және салыстырмалы түрде үнемді болды. Мысалы, 2006 жылы ол 28 302 жолаушы мен 7 554 көлік құралын тасымалдады. 2007 жылдан 2009 жылға дейін Lituya-ны пайдаланудың орташа жылдық құны 1 569 000 АҚШ долларын құрады. Аляска теңіз магистраль жүйесіндегі барлық кемелер сияқты, ол Аляска штатынан субсидия алады. 2020 жылғы зерттеу Lituya-ның өзін-өзі ақтауға ең жақын екенін көрсетті, бірақ әлі де жылдық 370 000 долларлық субсидия қажет. 2020 жылдың тамызында Lituya күніне екі рет, аптасына бес күн сапар жасауы жоспарланған. Кетчикан мен Аннет шығанағы арасындағы бір бағытты сапар шамамен 45 минутқа созылады.