Кіріспе
gini = 35 (2016)
hdi =
еңбек =
орташа жалпы жалақы = J$272,604 (£1,493/$2,498)
орташа таза жалақы = J$255,021 (£1,396/$2,337)
кәсіп =
жұмыссыздық = 7.8% (шілде 2019)
edbr = 71-орын (оңай, 2020)
өнеркәсіп = туризм, боксит/алюмина, тамақ өңдеу, жеңіл өндіріс, ром, цемент, металл, қағаз, химиялық өнімдер, телекоммуникация
экспорт = $1.296 миллиард (2017 ж. болжамы) B− (Ішкі) B− (Сыртқы) B (T&C бағалауы)
Көрсеткіш: Тұрақты
Moody's: Ямайка табиғи ресурстарға және ауыл шаруашылығы мен туризмге қолайлы климатқа ие. 1940 жылдары бокситтің табылуы және одан кейін боксит-алюминий өнеркәсібінің құрылуы Ямайка экономикасын қант пен банандардан ауыстырды. Қаржы секторының әлсіздігі, спекуляция және инвестиция деңгейінің төмендеуі өндірістік секторға сенімділікті кемітеді. Үкімет АҚШ долларымен қарыз міндеттемелерін орындау үшін жергілікті және халықаралық қаржы нарықтарында жаңа мемлекеттік қарыз алуға тырысады, валюта бағамын сақтау үшін өтімділікті арттыруға және ағымдағы бюджет тапшылығын қаржыландыруға көмектеседі. Ямайка үкіметінің экономикалық саясаты шетелдік инвестицияларды шетелдік валюта табуға немесе үнемдеуге, жұмыс орындарын құруға және жергілікті шикізатты пайдалануға бағыттайды. Үкімет инвесторларға кең ауқымды жеңілдіктер ұсынады. Еркін сауда аймақтары шетелдік фирмалардың киім-кешек тігу, жеңіл өндіріс және деректерді енгізу салаларына инвестиция салуын ынталандырады. Дегенмен, соңғы 5 жылда киім өнеркәсібі экспорттық табыстың төмендеуінен, фабрикалардың жабылуынан және жұмыссыздықтың өсуінен зардап шекті. Ямайка үкіметі жекешелендіру, қаржы секторын реструктуризациялау, пайыздық ставкаларды төмендету және туризмді және оған байланысты өндірістік қызметтерді дамыту арқылы экономикалық белсенділікті ынталандыруды жоспарлап отыр.
| gini = 35 (2016)
| hdi =
| labor =
| average gross salary = J$272,604 (£1,493/$2,498)
| average net salary = J$255,021 (£1,396/$2,337)
| occupations =
| unemployment = 7.8% (July 2019)
| edbr = 71st (easy, 2020)
| industries = tourism, bauxite/alumina, food processing, light manufactures, rum, cement, metal, paper, chemical products, telecommunications
| exports = $1.296 billion (2017 est.) B− (Domestic)
B− (Foreign)
B (T&C Assessment)
Outlook: Stable
Moody's: Jamaica has natural resources and a climate conducive to agriculture and tourism. The discovery of bauxite in the 1940s and the subsequent establishment of the bauxite alumina industry shifted Jamaica's economy from sugar, and bananas. Weakness in the financial sector, speculation, and lower levels of investment erode confidence in the productive sector. The government continues its efforts to raise new sovereign debt in local and international financial markets in order to meet its U. S. dollar debt obligations, to mop up liquidity to maintain the exchange rate and to help fund the current budget deficit. The Jamaican government's economic policies encourage foreign investment in areas that earn or save foreign exchange, generate employment, and use local raw materials. The government also provides a wide range of incentives to investors. Free trade zones have stimulated investment in garment assembly, light manufacturing, and data entry by foreign firms. However, over the last 5 years, the garment industry has suffered from reduced export earnings, continued factory closures, and rising unemployment. The Government of Jamaica hopes to encourage economic activity through a combination of privatization, financial sector restructuring, reduced interest rates, and by boosting tourism and related productive activities.
Экономикалық тарих
Тәуелсіздікке дейін Ямайка экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына бағытталған еді, еңбек күшінің көп бөлігі қант, банан және темекі өндірісімен айналысты. Бір зерттеуге сәйкес, 18 ғасырда Ямайкада әлемдегі ең жоғары байлық теңсіздігі болған, өйткені өте шағын, құл иеленуші элита өте бай болса, халықтың қалған бөлігі күн көрісін табу үшін күресіп өмір сүрген. Бұл өнімдер негізінен Ұлыбритания, Канада және Америка Құрама Штаттарына экспортталды. Сонымен қатар, 2004 жылдан бері инфляция өсіп келеді және 2008 жылға дейін 12-13 пайыздық екі таңбалы деңгейге жетеді деп күтілуде, себебі қолайсыз ауа райы егінге зиян келтірді, ауыл шаруашылығы импорты артты және энергия бағасы өсті. Соңғы 30 жылда жан басына шаққандағы нақты ЖІӨ жылына орташа есеппен бір пайызға ғана өсті, бұл Ямайканы әлемдегі ең жай дамып келе жатқан елдердің біріне айналдырды. Бұл тенденцияны өзгерту үшін Ямайка үкіметі ұлттық және халықаралық қолдау алған кең ауқымды және амбициялық реформалар бағдарламасын бастады: Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) 932 миллион АҚШ доллары көлемінде қолдау пакетін ұсынатын төрт жылдық кеңейтілген қор құралы (EFF); Дүниежүзілік банк тобы мен Америкааралық даму банкі (IDB) бағдарламалары Үкіметтің экономикалық реформалар жоспарын іске асыруға көмектесу үшін әрқайсысы 510 миллион АҚШ долларын ұсынады, экономиканы тұрақтандыру, қарызды азайту және өсу мен төзімділік жағдайларын жасау үшін. Бұған қоса, Халықаралық қаржы корпорациясы (IFC) және Көпжақты инвестициялық кепілдеме агенттігі (MIGA) жеке секторды дамытуды қолдауды жалғастырады. Реформа бағдарламасы нәтижесін беруде: институционалдық реформалар және жеке сектор үшін жағдайды жақсарту шаралары Ямайка экономикасына сенімділікті қайта жандандыруда. Ямайка 2015 жылғы «Бізнес жасау» рейтингінде 189 экономиканың ішінде 27 орынға көтеріліп, 58-орынға ие болды, елдің кредиттік рейтингі жақсарды және үкімет 2014 және 2015 жылдары халықаралық нарықтардан 2 миллиард АҚШ долларынан астам капитал тартты. 20 жыл ішінде кедейлік деңгейі 20 пайызға төмендеген Ямайкада, бірнеше жыл ішінде 8 пайызға өсті. Ямайкадағы жұмыссыздық деңгейі шамамен 6,0% (2022 жылғы сәуір, Ямайканың статистика институты), жастар арасындағы жұмыссыздық ұлттық деңгейден екі еседен астам, бірақ төмендеу тенденциясы байқалады (15%). Алайда, Ямайканың білікті еңбек күші және күшті әлеуметтік және басқару көрсеткіштері бар.
Despite some revival, economic growth is still low: the Jamaican Government is forecasting real gross domestic product (GDP) growth of 1.9 per cent for the fiscal year 2015/2016 and the country continues to be confronted by serious social issues that predominantly affect youth, such as high levels of crime and violence and high unemployment. Jamaica, which had seen its poverty rate drop almost 20 percent over two decades, saw it increase by eight percent in a few years. The unemployment rate in Jamaica is approximately 6.0% (April 2022, Statistical Institute of Jamaica), with youth unemployment more than twice the national rate, albeit trending downwards (15%). However, among Jamaica's assets are its skilled labor force and strong social and governance indicators.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы өндірісі Ямайка экономикасына маңызды үлес қосады. Алайда, ол дауылдар сияқты экстремалды ауа райына және АҚШ сияқты көрші елдердің бәсекелестігіне осал. Фермерлердің кездесетін басқа қиындықтарының бірі – шаруа қожалықтарынан ұрлық, яғни мал ұрлығы. 1997 жылы ауыл шаруашылығы өндірісі жалпы ішкі өнімнің 7,4%-ын құрады және ел халқының шамамен төрттен біріне жұмыс орындарын ұсынды. 1999 жылы Ямайканың ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығы ЖІӨ-нің 6,6%-ын құрады. Ямайкада қант ғасырлар бойы өндіріліп келеді және ол елдің ең маңызды ауыл шаруашылығы экспорты болып табылады. Ямайканың ауыл шаруашылығы 2000 жылдары ЖІӨ-де бұрынғыдан аз орын алды, 2004 және 2008 жылдар аралығында ең төменгі көрсеткішке жетті. Бұл халықаралық сауда саясатының күшіне енуіне байланысты бәсекелестіктің күшеюінен болуы мүмкін. Мысалы, 1993 жылы NAFTA келісімі күшіне енгеннен кейін Кариб теңізі елдерінен АҚШ-қа экспорт көлемі айтарлықтай азайды, себебі Латын Америкасының экспорттық тауарлары олардан бәсекеге түсті. Тағы бір мысал – Банан импорттау режимінің үшінші кезеңі, онда Еуроодақ елдері бұрын отарланған елдерге банан импорттауда басымдық берді. Дүниежүзілік сауда ұйымының қысымымен Еуроодақ саясаты өзгертіліп, дискриминациясыз сауда келісімі жасалды. Ямайканың банан өндірушілері Латын Америкасының тауарларын экспорттайтын американдық компаниялармен бәсекелесе алмады. Қазір Ямайканың ауыл шаруашылығы саласы қайта жанданып, ЖІӨ-нің 6,6%-дан 7,2%-ға дейін өсті.
Мал шаруашылығы
Жамайка жерінің елеулі бөлігін жайылымдар құрайды. Көптеген шаруашылықтар мал өсіруге маманданған. Мал басы 400 мың бас ірі қара, 440 мың ешкі, 180 мың шошқа және 30 мың басқа жетеді. Мал өсіру көлемі артып келеді, бірақ бұл өсіп келе жатқан халықтың жергілікті қажеттіліктерін толық қамтамасыз етуге жеткіліксіз. 1940 жылы Бог-Волк қаласында конденсацияланған сүт зауыты салынысымен сүт өндірісі артты. Дегенмен, сүт өнімдерінің қоры жергілікті сұранысты қанағаттандыруға жеткіліксіз, сондықтан сүт ұнтағы, сары май және ірімшік көп көлемде импортталады.
rs of livestock are increasing, this isn't enough for local requirements for a growing population. Dairying has increased since the erection of a condensed milk factory at Bog Walk in 1940. Even so, the supply of dairy products is not enough for local requirements and there are large imports of powdered milk, butter and cheese.
Балық аулау
Балық шаруашылығы 1900 жылдары, негізінен ішкі суларда балық аулауға баса назар аудару арқасында дамыды. Бірнеше мың балықшы балық аулау есебінен күнкөріс табады. Оңтүстік жағалаудың шалқары сулары мен аралдары солтүстік суларына қарағанда бай. Тағы да бірнеше балықшылар Ямайканың оңтүстігіне қарай 129 шақырым қашықтықта орналасқан Педро Кайс аралдарында тұрады. Ямайка балыққа деген қажеттілігінің шамамен жартысын өндіреді; мұздатылған және тұздалған балықтың көп бөлігі АҚШ және Канададан импортталады. 2000 жылы жалпы ауланған балықтың көлемі 5 676 тоннаны құрады, бұл 1997 жылы ауланған 11 458 тоннадан азайған; аулау көбінесе теңізден, ал тұщы судан карп, барбель сияқты балықтар, сондай-ақ қыбыршақтылар мен моллюскалар ауланды.
Орман шаруашылығы
1890 жылдың соңына қарай Ямайканың бастапқы орман қорының тек бір бөлігі ғана қалды. 2000 жылы дөңгелек ағаш өндірісі 881 000 м³ (31,1 миллион куб. фут) құрады. 2000 жылы кесілген ағаштың 68% отын ретінде, ал 32% өнеркәсіптік қолдануға жұмсалды. Бір кезде Ямайканы жапқан орман қазір тек таулы аймақтарда ғана сақталған. Олар аралдың ағашқа деген қажеттілігінің 20% ғана қамтамасыз етеді. Қалған орман одан әрі пайдаланудан қорғалып келеді. Басқа қолжетімді таулы аймақтар қайтадан орманмен көтерілуде, негізінен қарағай, махоэ және махагони ағаштары егілуде.
Тау-кен өндірісі
1998 жылы Ямайка боксит пен алюминий өндірісі бойынша үшінші орында тұрды, 12,6 миллион тонна боксит өндіріп, бұл әлемдік өндірістің 10,4%-ын құрады, ал 3,46 миллион тонна алюминий әлемдік өндірістің 7,4%-ын құрады. 2012 жылы 8,540 миллион тонна, ал 2011 жылы 10,2 миллиард тонна боксит өндірілді. 1999 жылы кен өндіру және карьер жұмыстары елдің жалпы ішкі өнімнің 4,1%-ын құрады. 1999 жылы экспорттың 55,2%-ын боксит пен алюминий құрады және туризмнен кейін екінші орынды иеленді. Ямайкада 2 миллиард тоннадан астам қоры бар, олардың 100 жылға жететіні күтілуде. Боксит Сент-Елизавета, Манчестер, Кларендон, Сент-Кэтрин, Сент-Энн және Трелани округтерінде кездеседі. Төрт алюминий зауыты және алты кен орны бар. Ямайканың Көк тауларының оңтүстік беткейлерінде бірнеше миллион тонна гипс кендері бар. 2000 жылы Ямайка 330 441 тонна гипс өндірді, оның бір бөлігі жергілікті цемент өнеркәсібінде және құрылыс материалдарын өндіруде қолданылды. Ямайкадағы басқа минералдарға мәрмәр, әк тас және кремний, сондай-ақ мыс, қорғасын, мырыш, марганец және темір кендері жатады. Олардың кейбіреулері шағын көлемде өңделеді. Мұнай іздеу жұмыстары жүргізілді, бірақ әзірге табылмады.
Өңдеу
Өңдеу секторы Ямайка экономикасына маңызды үлес қосады. 1999 жылы өндіріс ЖІӨ-нің 13,9%-ын құрады. Ямайка компаниялары азық-түлік өңдеу, мұнай өңдеу, химия өнімдері, құрылыс материалдары, пластикалық бұйымдар, бояулар, дәрі-дәрмектер, картон, былғары бұйымдары, сигаралар және құрастырылған электроника, тоқыма және киім-кешек сияқты көптеген өнімдерді шығарады. Киім өнеркәсібі мыңдаған жергілікті тұрғындарға жұмыс орындарын ұсынып, 1999 жылы экспорттың 12,9%-ын құрады, бұл 159 миллион АҚШ долларына тең. Химия өнімдері 1999 жылы экспорттың 3,3%-ын құрады, кірісі 40 миллион АҚШ долларын құрады. Аралдан өндірілген бокситтің бір бөлігі экспортқа шығар алдында алюминий тотығына айналдырылады. Кингстон маңындағы мұнай өңдеу зауыты Венесуэладан алынған шикі мұнайды бензин және басқа да өнімдерге айналдырады, олар негізінен жергілікті тұтынуға арналған. Жаңа қонақ үйлер мен туристік нысандар салынуына байланысты құрылыс саласы дамиды. 1999 жылы құрылыс және монтаж ЖІӨ-нің 10,4%-ын құрады. Өндірілген тауарлар импортталып, импорттың 30,3%-ын құрады және 1999 жылы 877 миллион АҚШ долларына бағаланды. Ямайканың логистикалық хаб жобасы іске қосылғаннан бері елдің әртүрлі аймақтарында Америкаға тарату үшін әлемнің басқа бөліктерінен тауарларды жинауға арналған экономикалық аймақтар ұсынылды. Туризм саласы елдің жалпы шетел валютасының 50 пайыздан астамын әкеліп, Ямайкадағы барлық жұмыс орындарының шамамен төрттен бірін қамтамасыз етеді. Туристік белсенділіктің көп бөлігі аралдың солтүстік жағалауында, Монтего-Бей, Очо-Риос және Порт-Антонио қалаларында, сондай-ақ аралдың батыс ұшындағы Негрильде шоғырланған. Танымал орындарға Очо-Риос, Грин Гротто үңгірлері, Y.S. Falls және Апплтон Estate жатады. Көптеген туристік нысандар ямайкалықтардың үйлері сияқты маңызды орындар болып табылады. Көптеген туристік орындар өзендер мен жағажайлар сияқты су жағасында орналасқан, онда балықшылар теңіз өнімдерінен көшкенбас етеді. Ямайкадағы ең танымал жағажай қалаларының бірі – Очо-Риос, ол Ямайканың солтүстік жағалауындағы Сент-Анн провинциясында орналасқан. Бұрын балықшылар ауылы болған, қазір жыл сайын миллиондаған туристерді тартады. Бұл жер тамақ пен мәдениетімен танымал. Ямайканың тағы бір танымал орны – Очо-Риоста орналасқан Дунн өзенінің сарқырамасы. Бұл сарқыраманың ұзындығы шамамен 600 футқа жетеді және теңізге құлайды. Айналасында көптеген қонақ үйлер мен мейрамханалар бар, ал көше сатушылары тәулік бойы тағам сатады. Тағы бір танымал жағажай қаласы – Негриль, елдің түнгі ойын-сауық орталығы. Бұл жағажай қаласы түнгі өмірге қосатын көптеген мүмкіндіктерге ие.
Логистика
2014 жылдың сәуір айында Ямайка мен Қытай үкіметтері Ямайка логистикалық хабының бірінші кезеңіне қатысты алдын ала келісімдерге қол қойды. Бұл бастама Кингстон қаласын Роттердам, Дубай және Сингапур қалаларымен қатар әлемдік логистикалық тізбектегі төртінші торап ретінде бекітуді көздейді, сондай-ақ Америка құрлығына қызмет етуді де мақсат етеді. Жоба аяқталған соң, ямайкалықтар үшін көптеген жұмыс орындары ашылатыны, көпұлтты компаниялар үшін экономикалық аймақтар құрылатыны және елдің ЖІӨ-ге шаққандағы ауыр қарызын азайтуға қажетті экономикалық өсім қамтамасыз етіледі деп күтілуде. Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) қайта қаржыландыру бағдарламасын қатаң сақтау және Ямайка логистикалық хабына дайындық Ямайканың кредиттік рейтингісіне және үш ірі рейтингтік агенттіктердің болжамдарына жағымды әсер етті.
АТК/БПҰ
Ямайка ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АҚТ) инфрақұрылымын дамытуда елеулі қадамдар жасады. Кариб теңізіндегі ең ірі ағылшын тілді ел ретінде, Ямайка аймақтағы жетекші байланыс орталығы болып табылады, онда 87 ақпараттық-коммуникациялық технологиялар/бизнес-процестерді сырттан тапсыру (АҚТ/БПО) компаниясы жұмыс істейді және 44 000 толық жұмыс күшімен қамтылған агенттер еңбек етеді.