Кіріспе
Эфиопиялық режиссер Хайле Герима (4 наурыз 1946 жылы туған) – АҚШ-та тұратын және жұмыс істейтін эфиопиялық кинорежиссер. Ол Лос-Анджелес көтерілісі (L. A. Rebellion) киноқозғалысының жетекші мүшесі, бұл қозғалыс Лос-Анджелес қара нәсілді киношылар мектебі деп те белгілі. 1975 жылдан бері Хайле Вашингтондағы Говард университетінде кино профессоры болып жұмыс істеп келеді. Оның ең танымал туындысы – «Санкофа» (1993) фильмі, ол екі сыйлыққа ие болды.
Haile Gerima (born March 4, 1946) is an Ethiopian filmmaker who lives and works in the United States. He is a leading member of the L. A. Rebellion film movement, also known as the Los Angeles School of Black Filmmakers. Since 1975, Haile has been a film professor at Howard University in Washington, D. C. He is best known for Sankofa (1993), which won two awards.
Ерте өмір
Герима Гондар қаласында дүниеге келіп, өскен. Хайль – амхара ұлтынан. Оның әкесі драматург және пьеса жазушы, ол Эфиопияның ауылдарын аралап, жергілікті қойылымдарды сахналаған. Ол ертедегі маңызды тұлға болды. Ол бала кезінде колониализмнің фильмдегі бейнелеуінің өзіне тигізген әсері туралы айтқан: «Бала кезімізде фильмдерде көргендерін ойнауға тырысатынбыз. Гондар маңындағы тауларда ковбой мен үндістерді ойнайтынбыз. Біз осы батырлардың рөлін сомдайтынбыз, үндістерді жаулап алған ковбойлармен өзімізді теңестіретінбіз. Үндістермен ешқандай ортақ нәрсеміз болмады және олардың жеңіске жетуін қаламайтынбыз. Тіпті Тарзан фильмдерінде де кейіпкердің іс-қимылдарына қатты қызығатынбыз, оқиғаның құрылымына толыққанды еніп, оның көзқарасынан оқитынбыз. Африкалықтар Тарзанның артына жақындағанда, біз дауыстап ескертуге тырысатынбыз, «олар келеді!» деп. 1967 жылы театр мамандығын оқу үшін Чикагоға көшіп келді. Чикагодағы Гудман драма мектебінде актерлік сабақтарға қатысты. Мейнде Тыныштық корпусының еріктілеріне амхар тілін үйретіп жүргенде Тешоме Габриэльмен танысты. Los Angeles Times газетіне берген сұхбатында ол былай деді: «Өсіп келе жатып, театр саласында жұмыс істегім келді, кинорежиссер бола аламын деп ойламадым, себебі мен Голливуд фильмдерімен тәрбиелендім, ол мені бағынуға бейімдеді. Эфиопия үкіметі кино түсіруді қолдамайды». Франсуаза Пфаффтың айтуынша, ол театрдың шектеулі мүмкіндіктерін сезініп, «батыс пьесаларындағы екінші рөлдерге» көшті. 1970 жылы Калифорнияға көшіп, Калифорния университетінде бакалавр және кинотану магистрі дәрежелерін алды. Ол Чарльз Бернетт («Қойларды өлтіруші»), Джама Фанака («Түрме»), Бен Колдуэлл («Мен және Мен»), Ларри Кларк және Джули Даш («Тұңғыш қыздар») сияқты Лос-Анджелес қара киномекемесінің өкілдері ретінде танылған жаңа қара кинорежиссерлердің буынының бір бөлігі болды. «Hour Glass» (1972); «Child of Resistance» (1972); «Bush Mama» (1976); және «Mirt Sost Shi Amit» (Harvest: 3,000 Years; 1976). Гериманың 1976 жылғы «Bush Mama» фильмі Дороти мен оның күйеуі Т.С. туралы әңгімелейді, ол Вьетнамдағы әскери қызметтен кейін елге қайтып, қаһармандық күтім күткен. Бірақ ол жасаған жоқ қылмыс үшін тұтқындалып, түрмеге қамалады. Олардың әлемі – жәрдемақы, тұрақты жұмыссыздық және үмітсіздік. Фильм институционалды расизм, полицияның қатыгездігі және кедейлік мәселелерін көтеріп, бүгінгі күнге дейін өзекті болып табылатын тақырыптарды қамтиды. «Мирт сост ши амит» («Жем-жылым: 3000 жыл») фильмін түсіру үшін Хайле туған жері Эфиопияға оралды. Бұл қатыгездік, қанаушылық және феодалдық еңбек жүйесінде тіршілік табуға күресіп жатқан кедей шаруа отбасының оқиғасы. Оның «Уилмингтон 10 – АҚШ 10,000» (1978) фильмі Вилмингтондық ондық деп танылған тоғыз қара нәсілді ер адам мен бір ақ нәсілді әйелдің тарихын зерттеу арқылы АҚШ-тағы расизмді және қылмыстық сот жүйесінің кемшіліктерін зерттейді.
as kids, we tried to act out the things we had seen in the movies. We used to play cowboys and Indians in the mountains around Gondar We acted out the roles of these heroes, identifying with the cowboys conquering the Indians. We didn't identify with the Indians at all and we never wanted the Indians to win. Even in Tarzan movies, we would become totally galvanized by the activities of the hero and follow the story from his point of view, completely caught up in the structure of the story. Whenever Africans sneaked up behind Tarzan, we would scream our heads off, trying to warn him that 'they' were coming". Gerima emigrated to Chicago, United States in 1967 to study theatre. He enrolled in acting classes at the Goodman School of Drama in Chicago. He met Teshome Gabriel in Maine while teaching Amharic to Peace Corps volunteers. As he stated to Los Angeles Times: "When I was growing up, I wanted to work in theater—it never occurred to me I could be a filmmaker because I was raised on Hollywood movies that pacified me to be subservient. Film making isn't encouraged or supported by the Ethiopian government." He felt limited by theater and was resigned, notes Francoise Pfaff, to "subservient roles in Western plays." In 1970, he moved to California to attend the University of California where he earned Bachelor's and Master's of Fine Arts degrees in film. He was part of a generation of new black filmmakers who became known as the Los Angeles School of Black filmmakers, along with Charles Burnett (Killer of Sheep), Jamaa Fanaka (Penitentiary), Ben Caldwell (I and I), Larry Clark and Julie Dash (Daughters of the Dust). Hour Glass (1972); Child of Resistance (1972); Bush Mama (1976); and Mirt Sost Shi Amit (also known as Harvest: 3,000 Years; 1976)
Gerima's 1976 Bush Mama is the story of Dorothy and her husband T. C., a discharged Vietnam veteran who anticipated a hero's welcome on his return. He is arrested and imprisoned for a crime he did not commit. Theirs is a world of welfare, perennial unemployment, and despair. It addresses issues of institutionalized racism, police brutality, and poverty; themes that remain pertinent today. For the production of Mirt Sost Shi Amit (Harvest: 3,000 Years) Haile returned to his native Ethiopia. It is an account of a poor peasant family who eke out an existence within a brutal, exploitative, and feudal system of labor. His film Wilmington 10 – U. S. A. 10,000 (1978) explores racism and the shortcomings of the criminal justice system in the United States by examining the history of the nine black men and one white woman who became known as the Wilmington Ten.
1980 жылдар
Герама болашақ әйелі, Детройт қаласының тумасы Ширикиана Айнамен Говард университетінде оқып жүрген кезінде танысты. Олар Ширикиана UCLA-да оқып жүргенде үйленді. "Күл мен қорған" (1982) екі сағаттық фильмінде Америка Құрама Штаттарындағы афроамерикандық қалалық өмірдің қиындықтары, Вьетнам соғысының көңілі тоңған, күйінішті қара нәсілді ардагерінің тарихы зерттеледі. Хайл өзінің "Африка-американдық кинофестивалінің қайта жаралу қозғалысы" (AFFRM)мен бірлесіп түсірген "Күл мен қорған" фильмі туралы сұхбатта айтады: "Голливудтың басты кинотеатрлардағы "аңгло-саксондық диктатурасы мен мәдениеті" қалыптасқан". Хайлдің фильмдері жеке бастылық пен тәуелсіздік ұғымын көрсетеді. Фильм африкалық құлдықтың қатал шындығын көрсетеді. Оқиға қазіргі заманғы әйел Монаның көзімен ашылады, ол рухтардың ықпалына ілігіп, Луизианадағы Лафайет плантациясындағы үй құлы Шола ретінде өткенге саяхаттайды. BBC тапсырысымен түсірілген "Толық емес саяхат" (1994) фильмінде Менгисту Хайле Мариам әскери хунтасының "қызыл террор" саяси репрессиясынан кейін эфиопиялық халықтың саяси және рухани жаңаруы зерттеледі. Фильмнің авторы жаңа үкіметтің бағыты және халықтың өз бостандықтарын қамтамасыз ететін институттарды құруға деген құлшынысы туралы сұрақтар көтереді. "Адва: Африка жеңісі" (1999) – эфиопиялық халық итальян әскерін жеңіп, соғысты аяқтаған 1896 жылғы шайқастың тарихын баяндайтын деректі драма.
Теза
Гериманың ең соңғы фильмі – "Теза" (2008). Эфиопия мен Германияда түсірілген бұл фильмде эфиопиялық зиялының Мэнгисту Хайле Мариамның репрессивті марксистік режимі тұсында туған жеріне оралуы және халқының адамгершілігі мен әлеуметтік құндылықтарының құлдырауы кезіндегі өзгеріске ұшырауы мен әлсіздігін сезінуі суреттеледі. Германияда медицинаны бірнеше жыл оқығаннан кейін, Анбербер Эфиопияға қайта оралады, бірақ ол өскен елінің орнына қақтығыстар мен аласапырандықты көреді. Эфиопиялықтардың денсаулығын жақсарту үшін білімін пайдалану арманы әскери хунта тарапынан қанағатқа тоспайды, олар ғалымдарды өздерінің саяси мақсаттары үшін пайдаланады. Анбербер ауылдық үйінен тыныс іздесе де, зорлық-зомбылықтан қашып құтыла алмайды. Жастық шағының естеліктерімен келген тыныштық тез арада әскери және көтерілісшіл топтардың күресіне ұласады. Анбербер өмірге қайта оралу үшін бөлшектерді жинауды, әлде осы ауыртпалықты көтеруді шешуге тиіс.
Кәсіпкерлік жобалар
Ол Санкофаны – кітап дүкені, кафе және кино орталығын құрды, ол Вашингтон, округтің 2714 Джорджия даңғылында орналасқан. Ол Говард университетінің тікелей қарсысында. Көбірек тәуелсіздікке қол жеткізу үшін Хайл және оның әйелі Сирикиана Айна (сонымен қатар режиссер) 1984 жылы Mypheduh Films Inc. компаниясын құрды, бұл компания төмен бюджетті, тәуелсіз фильмдерді таратты. Олар оның "Санкофа" фильмі үшін осы компанияға сүйенді.