Кіріспе

Эфиопиялық режиссер Хайле Герима (4 наурыз 1946 жылы туған) – АҚШ-та тұратын және жұмыс істейтін эфиопиялық кинорежиссер. Ол Лос-Анджелес көтерілісі (L. A. Rebellion) киноқозғалысының жетекші мүшесі, бұл қозғалыс Лос-Анджелес қара нәсілді киношылар мектебі деп те белгілі. 1975 жылдан бері Хайле Вашингтондағы Говард университетінде кино профессоры болып жұмыс істеп келеді. Оның ең танымал туындысы – «Санкофа» (1993) фильмі, ол екі сыйлыққа ие болды.

Ерте өмір

Герима Гондар қаласында дүниеге келіп, өскен. Хайль – амхара ұлтынан. Оның әкесі драматург және пьеса жазушы, ол Эфиопияның ауылдарын аралап, жергілікті қойылымдарды сахналаған. Ол ертедегі маңызды тұлға болды. Ол бала кезінде колониализмнің фильмдегі бейнелеуінің өзіне тигізген әсері туралы айтқан: «Бала кезімізде фильмдерде көргендерін ойнауға тырысатынбыз. Гондар маңындағы тауларда ковбой мен үндістерді ойнайтынбыз. Біз осы батырлардың рөлін сомдайтынбыз, үндістерді жаулап алған ковбойлармен өзімізді теңестіретінбіз. Үндістермен ешқандай ортақ нәрсеміз болмады және олардың жеңіске жетуін қаламайтынбыз. Тіпті Тарзан фильмдерінде де кейіпкердің іс-қимылдарына қатты қызығатынбыз, оқиғаның құрылымына толыққанды еніп, оның көзқарасынан оқитынбыз. Африкалықтар Тарзанның артына жақындағанда, біз дауыстап ескертуге тырысатынбыз, «олар келеді!» деп. 1967 жылы театр мамандығын оқу үшін Чикагоға көшіп келді. Чикагодағы Гудман драма мектебінде актерлік сабақтарға қатысты. Мейнде Тыныштық корпусының еріктілеріне амхар тілін үйретіп жүргенде Тешоме Габриэльмен танысты. Los Angeles Times газетіне берген сұхбатында ол былай деді: «Өсіп келе жатып, театр саласында жұмыс істегім келді, кинорежиссер бола аламын деп ойламадым, себебі мен Голливуд фильмдерімен тәрбиелендім, ол мені бағынуға бейімдеді. Эфиопия үкіметі кино түсіруді қолдамайды». Франсуаза Пфаффтың айтуынша, ол театрдың шектеулі мүмкіндіктерін сезініп, «батыс пьесаларындағы екінші рөлдерге» көшті. 1970 жылы Калифорнияға көшіп, Калифорния университетінде бакалавр және кинотану магистрі дәрежелерін алды. Ол Чарльз Бернетт («Қойларды өлтіруші»), Джама Фанака («Түрме»), Бен Колдуэлл («Мен және Мен»), Ларри Кларк және Джули Даш («Тұңғыш қыздар») сияқты Лос-Анджелес қара киномекемесінің өкілдері ретінде танылған жаңа қара кинорежиссерлердің буынының бір бөлігі болды. «Hour Glass» (1972); «Child of Resistance» (1972); «Bush Mama» (1976); және «Mirt Sost Shi Amit» (Harvest: 3,000 Years; 1976). Гериманың 1976 жылғы «Bush Mama» фильмі Дороти мен оның күйеуі Т.С. туралы әңгімелейді, ол Вьетнамдағы әскери қызметтен кейін елге қайтып, қаһармандық күтім күткен. Бірақ ол жасаған жоқ қылмыс үшін тұтқындалып, түрмеге қамалады. Олардың әлемі – жәрдемақы, тұрақты жұмыссыздық және үмітсіздік. Фильм институционалды расизм, полицияның қатыгездігі және кедейлік мәселелерін көтеріп, бүгінгі күнге дейін өзекті болып табылатын тақырыптарды қамтиды. «Мирт сост ши амит» («Жем-жылым: 3000 жыл») фильмін түсіру үшін Хайле туған жері Эфиопияға оралды. Бұл қатыгездік, қанаушылық және феодалдық еңбек жүйесінде тіршілік табуға күресіп жатқан кедей шаруа отбасының оқиғасы. Оның «Уилмингтон 10 – АҚШ 10,000» (1978) фильмі Вилмингтондық ондық деп танылған тоғыз қара нәсілді ер адам мен бір ақ нәсілді әйелдің тарихын зерттеу арқылы АҚШ-тағы расизмді және қылмыстық сот жүйесінің кемшіліктерін зерттейді.

1980 жылдар

Герама болашақ әйелі, Детройт қаласының тумасы Ширикиана Айнамен Говард университетінде оқып жүрген кезінде танысты. Олар Ширикиана UCLA-да оқып жүргенде үйленді. "Күл мен қорған" (1982) екі сағаттық фильмінде Америка Құрама Штаттарындағы афроамерикандық қалалық өмірдің қиындықтары, Вьетнам соғысының көңілі тоңған, күйінішті қара нәсілді ардагерінің тарихы зерттеледі. Хайл өзінің "Африка-американдық кинофестивалінің қайта жаралу қозғалысы" (AFFRM)мен бірлесіп түсірген "Күл мен қорған" фильмі туралы сұхбатта айтады: "Голливудтың басты кинотеатрлардағы "аңгло-саксондық диктатурасы мен мәдениеті" қалыптасқан". Хайлдің фильмдері жеке бастылық пен тәуелсіздік ұғымын көрсетеді. Фильм африкалық құлдықтың қатал шындығын көрсетеді. Оқиға қазіргі заманғы әйел Монаның көзімен ашылады, ол рухтардың ықпалына ілігіп, Луизианадағы Лафайет плантациясындағы үй құлы Шола ретінде өткенге саяхаттайды. BBC тапсырысымен түсірілген "Толық емес саяхат" (1994) фильмінде Менгисту Хайле Мариам әскери хунтасының "қызыл террор" саяси репрессиясынан кейін эфиопиялық халықтың саяси және рухани жаңаруы зерттеледі. Фильмнің авторы жаңа үкіметтің бағыты және халықтың өз бостандықтарын қамтамасыз ететін институттарды құруға деген құлшынысы туралы сұрақтар көтереді. "Адва: Африка жеңісі" (1999) – эфиопиялық халық итальян әскерін жеңіп, соғысты аяқтаған 1896 жылғы шайқастың тарихын баяндайтын деректі драма.

Теза

Гериманың ең соңғы фильмі – "Теза" (2008). Эфиопия мен Германияда түсірілген бұл фильмде эфиопиялық зиялының Мэнгисту Хайле Мариамның репрессивті марксистік режимі тұсында туған жеріне оралуы және халқының адамгершілігі мен әлеуметтік құндылықтарының құлдырауы кезіндегі өзгеріске ұшырауы мен әлсіздігін сезінуі суреттеледі. Германияда медицинаны бірнеше жыл оқығаннан кейін, Анбербер Эфиопияға қайта оралады, бірақ ол өскен елінің орнына қақтығыстар мен аласапырандықты көреді. Эфиопиялықтардың денсаулығын жақсарту үшін білімін пайдалану арманы әскери хунта тарапынан қанағатқа тоспайды, олар ғалымдарды өздерінің саяси мақсаттары үшін пайдаланады. Анбербер ауылдық үйінен тыныс іздесе де, зорлық-зомбылықтан қашып құтыла алмайды. Жастық шағының естеліктерімен келген тыныштық тез арада әскери және көтерілісшіл топтардың күресіне ұласады. Анбербер өмірге қайта оралу үшін бөлшектерді жинауды, әлде осы ауыртпалықты көтеруді шешуге тиіс.

Кәсіпкерлік жобалар

Ол Санкофаны – кітап дүкені, кафе және кино орталығын құрды, ол Вашингтон, округтің 2714 Джорджия даңғылында орналасқан. Ол Говард университетінің тікелей қарсысында. Көбірек тәуелсіздікке қол жеткізу үшін Хайл және оның әйелі Сирикиана Айна (сонымен қатар режиссер) 1984 жылы Mypheduh Films Inc. компаниясын құрды, бұл компания төмен бюджетті, тәуелсіз фильмдерді таратты. Олар оның "Санкофа" фильмі үшін осы компанияға сүйенді.