Кіріспе

1746 жылғы Аустрия мұрагерлік соғысы кезіндегі шайқас

Року шайқасы 1746 жылдың 11 қазанында Аустрия мұрагерлік соғысы барысында, қазіргі Бельгиядағы Лиеж князьдік епископтығының Лиеж қаласына жақын Рокурда (немесе Року) өтті. Бұл шайқас маршал Саксен басқаратын француз әскері мен Лотарингияның Карлы, Джон Лигонье және Вальдек принці басқаратын британдық, голландтық, неміс және австриялық біріккен күштері арасында болды. Фландриядағы бірқатар жеңістерге қарамастан, 1746 жылға таман Франция соғысты қаржыландыруда қиындыққа тап болды және тамыз айында Бреда конгресінде Ұлыбританиямен екіжақты бейбіт келіссөздерін бастады. Року шайқасы француздың Австриялық Нидерландыдағы бақылауын нығайтса да, Саксен шешуші жеңіске жете алмады, ал екі әскер 1747 жылғы жаңа науқанға дайындалу үшін қысқа уақытқа орналасты.

Өмірбаян

1740 жылы Австрия мұрагерлік соғысы басталғанда, Ұлыбритания Испаниямен Дженкинс құлағы үшін соғыс жүргізіп жатты; 1739 жылдан 1742 жылға дейін операциялардың басты аймағы Кариб теңізі болды. Британдық және голланд әскерлері бастапқыда Прагматикалық армия құрамында шайқасты, бірақ Франция 1744 жылдың наурызына дейін Ұлыбританияға соғыс жариялаған жоқ, ал Голландия Республикасы 1747 жылға дейін ресми түрде бейтарап қалды. 1745 жылғы сәуірде Фонтеной шайқасындағы француз жеңісінен кейін Остенд, Гент және Ниупорттың маңызды порттары басып алынды, ал 1745 жылғы Якобит көтерілісі Ұлыбританияны әскерді Шотландияға жөнелтуге мәжбүр етті. 1746 жылдың басында француздар Лувен, Брюссель және Антверпенді жаулап алды; осы жетістіктеріне сүйене отырып, Сыртқы істер министрі д’Аргенсон Ұлыбританияға бейбітшілік туралы ұсыныстар жіберді. Фландриядағы жеңістеріне қарамастан, француздар шешуші нәтижеге жете алмады, ал британдықтар өздерінің беделін қайтаруға үміттенді. Сәуірде көтеріліс жеңілгеннен кейін граф Лигонье Шотландиядан оралып, Ганновер және британ әскерлеріне қолбасшылық етті. Осы кезде одақтастарды соғыста ұстап тұрған жалғыз нәрсе британдық қаржылық көмек болды; Австрияның басты мақсаты – Пруссиядан Силезияны қайтарып алу еді, ал олар 1713 жылы Австриялық Нидерландыны британдықтар мен голландтардың ешқайсысы оны басқаруға рұқсат бермегендіктен алған еді. Голландтар да бейбітшілікке мұқтаж болды, өйткені соғыс саудаға зиян келтірді, және осы факторлар 1746 жылғы науқанда маңызды рөл атқарды.

Шайқас

Австриялық Нидерланды, көбінесе Фландрия деп аталады, 160 километрге созылған, теңіз деңгейінен ең жоғары нүктесі 100 метрді құрайтын, арналар мен өзендер басым болған шағын аймақ болды. 19-ғасырға дейін сауда және әскери тауарлар көбінесе су арқылы тасымалданды, ал осы театрдагы соғыстар көбінесе Лиз, Самбр және Мёз сияқты өзендерді бақылау үшін жүргізілді. 1746 жылдың ақпан және шілде айлары аралығында француздар Брюссель, Антверпен, Лёвен және Монс қалаларын басып алды, содан кейін Мёз өзені бойындағы қалаларға, бастап Шарлеруадан (суретке қараңыз) көшті. Шілде айының ортасында Прагматикалық армия Намюрді қорғауға дайындалды; Принц де Контиді Шарлеруамен аяқтауға қалдырып, Сакс олардың жабдықтау жолдарын кесіп, шегінуге мәжбүр етті. Қыркүйек айының соңында Намюр түсті, ал одақтастар Мёз өзеніндегі келесі қала Льежді қорғауға көшті. Көптеген бағалаулар бойынша, 70 000 мен 75 000 аралығындағы одақтас әскерлері 110 000 мен 120 000 француз күштеріне қарсы тұрды. Сол жақта Льеж маңында бекінілген одақтас желісі Року арқылы өтіп, Джекер өзеніне дейін созылды; Голландиялық Вальдек сол жақта, британдықтар мен немістер ортада, ал әскердің ең үлкен бөлігін құрайтын австриялықтар оң жақта орналасқан. Одақтастардың позициясы бірнеше өзендер мен терең шатқалдармен бөлінді, бұл әскерлердің қозғалысын дерлік мүмкін емес етті; осы шайқаста австриялықтар одақтастардың сол және орталық бөлігіндегі ауыр шайқастарға аз қатысты. Француз кавалериясы 10 қазан күні сағат 18:00-де австриялық алғы шептерімен байланысқа түсті, содан кейін түніне тоқтады және Льеждің сыртында орналасты. Олардың саны аз екенін білген Лоррейннің Карлы Маза өзенінің арғы жағына жүкті тасымалдауды бұйырды, ал Лигонье әскерлері Року, Вару және Лиер ауылдарын нығайтты. Сакс одақтастардың сол және орталық бөлігіне шабуыл жасауға шешім қабылдады, оң жақтағы австриялықтарды ұстап тұру үшін шағын күш қалдырды. Жаңбырлы түнден кейін қалың тұман пайда болды, сондықтан француздар ауа райы шамамен сағат 10:00-де тазарғанға дейін шайқасты бастамады, сонда олардың артиллериясы британдық және голландтық позицияларына атыс ашты. Сонымен қатар, Клермон-Тоннер және Ловендаль бастаған екі колонна фронталды шабуылға дайындалды. Льеж билігі қала қақпаларын ашқаннан кейін, де Контадес бастаған үшінші колонна қала арқылы өтіп, Вальдекке қарсы жаңа қауіп тудырды, ол өз әскерін қайта құрастырып, осы қауіпке қарсы тұруға тырысты. Бұл маневрлерді аяқтау француздың негізгі шабуылын сағат 15:00-ге дейін кешіктірді, ал голландтар, әсіресе Анс ауылының маңында, қарсылық көрсетті, бірақ екі сағаттық ауыр шайқастан кейін оны жоғалтты. Голланд кавалериясының қарсы шабуылдары олардың жаяу әскеріне жақсы тәртіппен шегінуге мүмкіндік берді. Вальдек Тонгеренге баратын жолдың артында жаңа позиция алды, оны сақтап қалуға үміттенді. Оның әскерінің шегіну тәртібі оған сенімділік сыйлады. Екінші француз шабуылы британдық-неміс әскерлеріне қарсы жасалды, олар Року және Верку ауылдарындағы бекінілген позицияларынан ығыстырылды, бірақ кейін қайта топтасты. Фон Застроу Лиерді ұстап тұрса да, британдық және неміс жаяу әскері австриялықтардың қорғауымен Мёз өзеніне қарай шегінді, олар тікелей шайқасқа қатыспады. Вальдек оң қанатынан ажыратылу қаупіне тап болғандықтан, ол да шегінуге шешім қабылдады және жаңа позициясын тастап кетті. Георг II кейіннен Лоррейннің Карлын британдықтар мен голландтарды қолдамағаны үшін сынады, бірақ Лигонье ол одақтас басшылығы келіскен жоспарға сәйкес әрекет еткенін мәлімдеді. Сакс шабуылды жалғастыруға кеш болды деп шешті, бұл қарсыластарына аз кедергімен шегінуге мүмкіндік берді. Британдықтар, немістер және голландтар үш понтон көпірі арқылы Мёз өзенін кешіп өтті, ал австриялықтар Маастрихтке қарай Джекер өзенінен шегінді. Зардап шеккендер туралы бағалаулар әртүрлі, француздықтардың шамамен 3000-4000 қаза тапқаны немесе жараланғаны, ал одақтастардың 8000-10000, оның ішінде 3000 тұтқын болғаны хабарланды.

Салдары

Року Льежді басып алуға және Голландия Республикасына шабуыл жасауға жол ашса да, одақтастар жүргізген тиімді ұйымдастырылған шегініс Саксонияның шешуші жеңіске қол жеткізуіне бөгет болды. Маркиз де Пуизио басшылығымен Франция 1746 жылдың тамызында Бредада Ұлыбританиямен екіжақты келіссөздер бастады. Келіссөздер баяу жүрді, себебі британдық елші лорд Сэндвич Фландриядағы жағдай жақсаруына үміттене отырып, уақытты кешіктіруге нұсқау алған болатын. 1747 жылғы қаңтардағы Гаага конвенциясында Ұлыбритания Италиядағы австриялық және сардиндық әскерлерді, сондай-ақ Фландриядағы 140 000 одақтас әскерді қаржыландыруға келісті, ал 1748 жылы бұл көрсеткіш 192 000-ға жетті. Дегенмен, 1746 жылдың соңына қарай австриялық әскерлер Солтүстік Италиядан испан Бурбондарының әскерін ығыстырып шығарды, және Франция мен Испания науқанды қаржыландыруды жалғастыра алмады. Осы қауіп сейілген соң, Австрияның Мария Тереза әкімшілігін қайта құру үшін бейбітшілікке ұмтылып, Венадағы инфрақұрылымдық жобаларға қаржы жұмсау үшін британдық субсидияларды пайдаланды. Фландриядағы жағдайды қалпына келтіруді үміттене отырып, Ньюкасл герцогы одақтастарын тағы бір әрекет жасауға көндірді, бірақ ол 1747 жылғы шілдеде Лауффельдтегі жеңіліспен аяқталды.