Кіріспе

Қысқа христиандық трактат. Гректерге Хадис туралы сөз, сондай-ақ Платонға қарсы «Әлемнің себебі туралы» деп аталатын бұл трактат, Римдік Гипполиттің еңбегі саналады. Кем дегенде 9 ғасырдан бері бұл еңбек яһуди тарихшысы Иосиф Флавийге қате атрибуцияланған. Алғаш рет Уистонның Иосиф Флавийдің еңбектерінің аудармасында жарияланды. Уистонның аудармасы қоғамдық доменде болғандықтан, қазіргі кезде Иосиф Флавийдің көптеген ағылшын тіліндегі басылымдарында оның қате атрибуцияланғанына ешқандай сілтеме жасалмайды.

Қысқаша мазмұны

Бұл еңбекте автордың өлгеннен кейінгі өмірге қатысты көзқарасы сол кездегі "гректердің" (яғни грек-римдіктердің) басым көзқарасына қарсы келтіріледі. Ол былай деп мәлімдейді:

Автор Хадесте Құдайдың болашақтағы сот күніне дайындаған "өшпейтін от көлі" бар екенін сипаттайды. Алайда, әділ де, әділетсіз де өлгендер басқа, бөлек Аду бөлімдеріне қамалады; барлығы "қоқан-лоққымен келген періште" күзеткен қақпадан өтеді, әділдер оң жаққа, Ыбырайымның "бағшасы" деп аталатын жарық аймағына бағытталады. Періштелер әділетсіздерді сол жаққа, отпен сипатталатын және "қайып бу" шығаратын жерге күшпен итереді, олар әділдерді көре алады, бірақ "терең және кең хаос" кедергісі болғандықтан, өте алмайды. Автор гректерге Құдай өлгендерді қайта тірілтеді, олардың денелерін қайтадан көтеріп, жандарын басқа денелерге ауыстырмайды деп уәделейді. Ол Құдай мұны істей алады, өлген денені себілген тұқымға немесе "құмырашының пешіне, қайтадан жасалу үшін" тасталған материалға теңейді. Автордың айтуынша, әділ жандар таза қайта тірілген денелерімен жараланбайды және қайғы-қасіретке ұшырамайды. Ал әділетсіздер өздерінің бұрынғы ауруларымен бірге өзгермеген денелерін алады. Барлығы (әділ және әділетсіз) Иса Мәсіхтің алдына әкелінеді, ол төреші ретінде келеді; автор гректердің жер астының төрешілері деп сенген Минос пен Радамантусты адамзат тағдырының төрешілері ретінде жоққа шығарады. Оның орнына, Мәсіх "барлық адамдарға әділ Әкенің үкімін" жүзеге асырады, яғни зұлымдарды мәңгілік жазалайды, ал әділдерді мәңгілік бақытқа бөлейді. Автор тыңдаушыларын Құдайға сенуге шақырады, осылайша әділдердің сыйлығына қатысуға болады. Соңғы абзацта Мәсіхтің айтқан сөзі келтірілген: "Мен сені қандай күйде тапсам, солай соттаймын", автор оны осылай түсіндіреді: егер ізгілікпен өмір сүрген адам күнәға түсіп кетсе, оның ізгілігі жазадан құтылуға көмектеспейді, ал уақытында тәубе еткен зұлым адам "аурудан" айығуы мүмкін.

Киелі кітап сілтемелері

"Сөйлемде" Жаңа Өсиетке көптеген сілтемелер кездеседі. Мысалы, ізгілер мен күнәхарларды оңға және солға бөлу нұсқасы ; Ыбырайымның құшағына және "хаосқа" жасалған сілтемелер бай адам мен Лазар туралы оқиғамен байланысты ; дененің егілген дәнекке теңелуі еске түсіреді ; ал барлық сотты Мәсіхке жүктеу Уильям Уистонның Иосиф Флавийдің авторы екенін дәлелдеуге тырысқан диссертациясында айтылған бірнеше сілтемелердің қатарында.

Авторлығы

Уильям Уистон өзінің Иосифтың аудармасына қосымша ретінде жазылған "Диссертация 6" деген еңбегінде осы "Дискурстың" мәтінін грек тілінде басып шығарды және бұл туындыны Иосифтің "Иерусалим епискобы болған кезінде айтқан немесе жазған" деп мәлімдеді. Уистонның Иосифтың еңбегі әлі күнге дейін басылып шығуда, бірақ кейінгі ғалымдар бұл авторлықтың дұрыс емес екенін анықтады. Бұл қысқаша баяндама, кемінде түпнұсқасы бойынша, қазір шіркеу әкесі Гипполитке жатқызылады. Иосифтің "Библиотекасында" тіркелген Гипполит авторлығы туралы пікір ежелгі заманда да күмәнді болды, ал "Дискурс" Рим пресвитері Гайға, Юстин Мартирге және Иринейге де жатқызылды. Қазір білеміз, Гипполиттің "Анте-Никейлік әулеттердің" 5-томында "Платонға қарсы, әлемнің себебі туралы" деген атпен жарық көрген еңбегі, Иосифке жатқызылған "Дискурспен" бірдей. Бұл Гипполиттің еңбегі іс жүзінде "Гректерге қарсы" деген ұзын трактаттың бір бөлігі. Дегенмен, Гипполит нұсқасы мен Иосиф есімімен таралған нұсқа арасында шамалы айырмашылықтар бар, әсіресе соңғы "Иосиф" абзацында. Осы айырмашылықтардың ішінде жоғарыда аталған "Мен сені қай жолмен тапсам да табамын" деген цитата да бар, ол Гипполиттің "Анте-Никейлік әулеттердегі" фрагментінде кездеспесе де, Юстин Мартирдің Трифонмен диалогының 47-тарауында кездеседі, онда ол да Исаға жатқызылады.