Кіріспе
Этностық топ: Австралиялық немістер – неміс тегі бар австралиялықтар. Австралиялық немістер Австралиядағы ең ірі ата-тектік топтардың бірі болып табылады, ал неміс тілі ағылшын, ирланд, шотланд және итальян тілдерінен кейін Австралиядағы еуропалық тектің бесінші ең көп кездесетін тілі болып табылады. Австралиялық немістер – әлемдік неміс диаспорасының ішіндегі ірі топтардың бірі.
German Australians (link=no) are Australians with German ancestry. German Australians constitute one of the largest ancestry groups in Australia, and German is the fifth most identified European ancestry in Australia behind English, Irish, Scottish and Italian. German Australians are one of the largest groups within the global German diaspora.
19 ғасыр
Австралияда 20 ғасырға дейін немістер ағылшын тілінде сөйлейтін емес, ең ірі ұлттық топты құрады.
Ескі лютерандар
Ескі лютерандар 1817 жылғы Пруссия одағына жауап ретінде көшіп кетті және өздерінің арасында, сондай-ақ басқа неміс тілділермен, мысалы Кавель Фрицше Синоды сияқты, шіркеулер құрды. Алғашқы үлкен топ немістер 1838 жылы Оңтүстік Австралияға, британдықтардың Оңтүстік Австралияны отарлауынан кейін көп ұзамай келді. Бұл "Ескі лютерандар" Бранденбург провинциясынан (сол кезде Пруссия провинциясы) шыққан және дәстүрлі нанымын сақтауға тырысқан. Олар Джордж Файф Ангас пен Көші-қон қорының қаржылық көмегімен көшіп келді. Келесі толқында келгендердің барлығы да осы діни ниетпен келмеді, бірақ лютеран шіркеуі неміс қоныс аударушыларының өмірінде 20 ғасырға дейін маңызды рөл атқарды.
Қырық сегіз
Қырық сегіздер – 1848 жылғы Еуропа төңкерістеріне қатысқан немесе оларды қолдаған адамдарды атау үшін қолданылатын термин. Көптеген адамдар осы төңкерістердің нәтижесінде эмиграцияға кетті. Әсіресе, Германиядағы «Наурыз революциясының» толық сәтсіз аяқталуынан кейін, көптеген немістер Австралияға көшіп келді. Австралиядағы Қырық сегіздер туралы көріңіз.
20 ғасыр
1900 жылға қарай немістер континентте ағылшындар, ирландтар және шотландтардан кейін еуропалық этникалық топтардың төртінші ірі өкілі болды. 1914 жылға таман австралиялық немістердің саны (бірінші және екінші буын көшіп келген немістердің ұрпақтары, Австралияда туғандарды қоса) шамамен 100 000 деп есептелді. Екі дүниежүзілік соғыс кезеңінде неміс текті австралиялықтар «ішкі жау» саналды, олардың көпшілігі интернирленді немесе депортацияланды – немесе екеуі де. Австралиялық немістерге жасалған қудалауға неміс мектептерін жабу, мемлекеттік мектептерде неміс тілін қолдануға тыйым салу және көптеген неміс елді мекендерінің аттарын өзгерту кірді. Қудалаудан қашу үшін және/немесе жаңа Отанына адал екенін көрсету үшін көптеген австралиялық немістер өздерінің есімдерін ағылшын немесе француз тіліне сәйкес келетін нұсқаларға ауыстырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия Ұлыбританиядан депортацияланған 2542 «жау шетелдігінің» қамау орны болды, олардың көпшілігі жалпы депортация кезінде қуылған австриялық және неміс азаматтары, сондай-ақ көптеген итальяндық азаматтар еді. Саяхат барысындағы адамдық емес қарым-қатынасымен танымал болған 2053 антифашист, 451 әскери тұтқын және шамамен 55 нацистік көзқарастағы адамдар мен басқалары 1940 жылы Францияның құлауынан кейін көп ұзамай HMT Dunera арқылы Ливерпульден кетіп қалды. 1950-1960 жылдары неміс иммиграциясы Австралия үкіметі ұйымдастырған көмектесу бағдарламалары аясында жалғасты. 2000 жылдың шілдесіне қарай Германия Австралияға көшіп келгендердің туған жері бойынша Ұлыбритания, Ирландия, Италия және Жаңа Зеландиядан кейін бесінші орынды иеленді. Беррима, Бурк, Холсворти және Триал-Бей (барлығы Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты); Квинсленд штатындағы Еноггера, Виктория штатындағы Лангваррин, Австралия астанасы аумағындағы Файшвиктегі Молонгло лагері; Батыс Австралиядағы Роттнест аралы және Оңтүстік Австралиядағы Торренс аралы орналасқан. Бруни аралы (Тасмания), Форт-Ларгс (Оңтүстік Австралия) және Гарден аралы (Батыс Австралия) сияқты кішкентай және уақытша интернирлеу лагерьлері де құрылды. 1914 жылдың соңынан 1915 жылдың соңына дейін жұмыс істеген Роттнест аралындағы лагерьде 1915 жылдың қыркүйегінде 989 адам болды. Олардың ішінде 841 австралиялық және австриялық тұтқын, сондай-ақ 148 әскери тұтқын болды. Австралиялық соғыс мемориалының мәлімдемесіне сәйкес, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлығы 7000 адам интернирленді, оның ішінде Австралияда ұзақ жылдар бойы тұрған шамамен 4500 неміс және неміс текті ағылшын азаматтары болды. Бұл неміс австралиялықтардың шамамен 4,5% интернирлеу лагерьлерінде ұсталғанын білдіреді. Тынық мұхиты, Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғыс аймақтарынан ұсталған императорлық неміс флоты офицерлері мен сарбаздары үшін ең ірі интернирлеу лагерінің бірі Триал-Бей түрмесі болды. Интернирленгендердің арасында кемелерде ұсталған неміс және австриялық бизнесмендер, сондай-ақ Австралияда тұратын бай және жоғары лауазымды неміс және австриялықтар болды, олардың жауға көңіл білдіретіні болжалды. Лагерь 1915 жылдың тамызында ашылды және ең көп кезінде 580 адамды қабылдады. Тұтқындар түрмедегі жеке камераларда ұсталды, бірақ жоғары әлеуметтік немесе әскери дәрежесі барлар шығанақтағы кабиналарда сақталды. Тұтқындар өздері салған алаңда суға түсіп, балық аулап, күнге күйіне алатын, түрме ауласында теннис ойнайтын. 1916 жылы олар Готтфрид Эфраим Лессингтің «Мина фон Барнгельм» комедиясының театрлық қойылымын өткізді. Олардың өз оркестрі болды және 1917 жылы аптасына бір рет шығатын «Welt am Montag» (Дүйсенбідегі әлем) газетін құрды. Лагерьде қайтыс болған төрт неміс азаматының құрметіне арнап, интернирленгендер Триал-Бей төбесінде ескерткіш салды. 1918 жылы неміс әскери кемелері шығанаққа қонуы мүмкін деген қорқынышпен тұтқындар ауыстырылды. Олар Сиднейдің жанындағы Холсворти лагеріне, қазіргі Холсворти казармасына көшірілді. Кейбір австралиялықтар тұтқындарға тым жақсы қарап жатыр деп ойлады. Алайда, олар үнемі бақылауда болды, олардың хаттары цензураланды және сыртқы әлеммен байланысқа (сондай-ақ басқа лагерьлердегі интернирленгендермен байланысқа) рұқсат етілмеді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыста тұтқындардың басым көпшілігі неміс тегінен еді. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген итальяндықтар мен жапондықтар да түрмеге қамалған. Тұтқындардың арасында әйелдер мен балалар да болды, олар 30-дан астам түрлі елден келген, соның ішінде Финляндия, Венгрия, Португалия және Кеңес Одағы да бар. Австралияда тұратын тұтқындардан басқа, теңізден тұтқындалып, Австралияға әкелінген неміс және жапон тегінен шыққан адамдар да болды. Бұл адамдар Англиядан, Палестинадан, Ираннан, қазіргі Сингапурдан, Малайзиядан, Индонезиядан, Жаңа Зеландиядан және Жаңа Каледониядан келді. Осы топтардың алғашқысы 1940 жылы Англиядан HMT Dunera кемесімен келді, ал олардың бағыты Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Хей тұтқындар лагері болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы тұтқындар лагерлері үш себеппен салынды: тұрғындарға Австралияның жауларын қолдауға мүмкіндік берілмеді, халықты жұбату қажет болды және теңізден тұтқындалып, Австралияға жеткізілгендерді қанағаттандыру қажет болды. Барлық жапондықтар дереу түрмеге қамалса, нацистік Германия мен фашистік Италияның соғыс қылмыскерлері анықталғаннан кейін ғана немістер мен итальяндықтар тұтқындар лагеріне жіберілді. Бұл әсіресе солтүстік Австралияда тұратындарға қатысты болды, себебі жаудың сол жерге шабуыл жасауы күтілуде еді. Австралиядағы итальяндықтардың 20 пайызынан астамы тұтқындар лагеріне қамалса, жаумен байланысы бар 7000 адам ұсталды, олардың 1500-і британдық азаматтар еді. Аустралия лагерьлерінде 8000 шетел азаматы ұсталды, ал 1942 жылы лагерьлер ең көп тұтқындарды қабылдады – елімізде барлығы 12000 тұтқын болды. Неміс тегінен шыққан британдықтардан басқа, Австралиялық фашистер де түрмеден қашып құтыла алмады: «Австралия бірінші» қозғалысының жетекші мүшелері, соның ішінде Адела Панкхерст және П. Р. Стивенсен де қамауға алынды.
Демография
Неміс австралиялықтары Австралиядағы ең ірі тектік топтардың бірі болып табылады, ал неміс тілі ағылшын, ирланд, шотланд және итальян тілдерінен кейін Австралиядағы еуропалық тектік топтардың бес ең көп кездесетінінің бірі. Неміс австралиялықтары – әлемдік неміс диаспорасының ішіндегі ең ірі топтардың бірі. 2021 жылғы халық санауы бойынша 1,026,135 адам неміс тегінен екенін (жеке немесе басқа тектік топтармен бірге) көрсетті, бұл Австралия халқының 4% құрайды. 2021 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, 101,255 австралиялық азамат Германияда туған. 2021 жылғы халық санауында неміс тегін атаған тұрғындардың саны ең көп штаттар мен аумақтар: Квинсленд (309 723), Жаңа Оңтүстік Уэльс (242 546), Виктория (212 907), Оңтүстік Австралия (135 225) және Батыс Австралия (78 337). Сондықтан, Квинсленд және Оңтүстік Австралияда неміс австралиялықтары жан басына шаққанда көптеп кездеседі. 2001 жылдың желтоқсан айында Австралия Сыртқы істер министрлігі Германияда 15 000 австралиялық азамат тұрып жатқанын бағалады. Австралия Статистика бюросының 2004 жылғы халық санауы деректеріне сәйкес, неміс австралиялықтарының діни нанымы бойынша 21,7% католик, 16,5% англикан, 32,8% басқа христиан, 4,2% басқа діндер және 24,8% дінсіз. 2001 жылы Австралияда 76 400 адам неміс тілінде үйленген. Неміс тілі – ағылшын, қытай, итальян, грек, араб, вьетнам, испан және тагалог тілдерінен кейін елдегі ең көп таралған сегізінші тіл.
Неміс миссионерлері
Австралияға көшіп келген көптеген неміс миссионерлері болды, олар миссионерлік станциялар құрып, аборигендермен жұмыс істеді, кейде олардың тілдері мен мәдениетін сақтауға көмектесті. 1838 ж. Клемор Вильгельм Шюрман (1815–1893) және Кристиан Готтлоб Тейхелманн (1807–1893) 1838–1845 жылдары Аделаидада Пирлтавардли (немесе Пилтаводли) жергілікті орнын құрып, басқарды, Каурна тілін үйреніп, Каурна халқын өз тілінде оқытып, мәтіндерді аударды. Кейін Сэмюэл Клозе оларға қосылды. Олардың еңбегі 21-ғасырда тілдің дерлік жойылып кетуінен кейін қайта жаңғыртуға негіз болды. 1892 ж.: Карл Стрехлоу – антрополог, лингвист және генеалог, ол 1892 жылдан бастап Оңтүстік Австралияның солтүстігіндегі Киллалпанинна миссиясында (Бетесда деп те аталады) және 1894 жылдың қазанынан бастап, суретшілерімен танымал Солтүстік территориядағы Херманнсбургте (Финк өзені деп те аталады) әйелі Фрида Стрехлоумен бірге қызмет етті. Олар белгілі антрополог Тед Стрехлоудың ата-анасы болды. 1901 ж.: Германиялық палотиндік миссионерлер Батыс Австралиядағы Бигл-Бей миссиясындағы миссионерлік станцияның басқаруын өз қолына алды. Бидияданғадағы Ла Гранж миссиясын (1955/6–1985) Томас Бахмайр (1872–1918) басқарды. Бұл миссия "ағартылған" миссия деп есептелді, онда мәдениеттілікке және дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен міндеттерге құрмет көрсетуге ерекше мән берілді.