Кіріспе
Манхэттендегі Playhouse (1826–1898)
Боуэри театры – Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің Төменгі Шығыс жағындағы Боуэриде орналасқан театр. Ол бай отбасылар Парк театрымен бәсекелесу үшін құрылғанмен, 1830 және 1840 жылдары Томас Хамблиннің халыққа жақын, американдық басшылығымен Боуэри ең табысты кезеңін басынан өткерді. 1850 жылдары театр ирландтар, немістер және қытайлар сияқты иммигранттарға қызмет көрсетуге көшті. 17 жылдың ішінде төрт рет өртенді, ал 1929 жылғы өрт оны толығымен қиратты. Театр атауы бірнеше рет өзгергенімен (Thalia Theatre, Fay's Bowery Theatre және т.б.), ол көбінесе "Боуэри театры" деп аталатын.
Құрылтай және алғашқы басқару
1820-ші жылдардың ортасына қарай Лафайетт көшесінің ашылуымен сәнді болған жаңа аудандағы бай қоныс аударушылар отбасылары, Боуэриге параллель орналасқан, сәнді еуропалық драманы көруге оңай қол жеткізгісі келді, ол кезде тек Парк театрында ғана қойылды. Генри Астордың жетекшілігімен олар Нью-Йорк қауымдастығын құрып, Астордың Бұқа басы тавернасы тұрған жерді сатып алды. Жаңа театр, неоклассикалық дизайнымен, Фрэнсис Троллоп оны Парк театрымен салыстырып: «сұлулығымен жоғарырақ; шын мәнінде, мен кірген театрлардың арасында бұл әдемі, мөлшері мен пропорциясы кемелді, талғаммен безендірілген, сахна мен жабдықтары Лондонның кез келгеніне тең» деді. Боуэри театры 1826 жылдың 22 қазанында «Нью-Йорк театры» деген атпен ашылды, Томас Холкрофттың «Жамандыққа жол» комедиясы сахналанды, басқарушысы Чарльз А. Гилферт болды. Нью-Йорк қаласының мэрі Филипп Хоун ашылу салтанатында сөз сөйлеп, театрдың жоғары сыныпты көрермендеріне: «Қоғамдағы олардың мәртебесі басқалардың пікірлерін бақылауға және олардың үкімін басқаруға мүмкіндік беретін болғандықтан, олардың қолдауымен жақсы ұйымдастырылған театрды қолдаулары керек» деп үндеді. Алғашқы бірнеше маусым балет, опера және жоғары драмаға арналды. Театр сол кезде өте сәнді болды, ал Манхэттеннің солтүстікке қарай кеңеюі театрға көптеген меценаттарды тартуға мүмкіндік берді. 1828 жылдың 26 мамырында кешкісін театр өртеніп кетті. Боуэридің британдық сахна менеджері американдықтарға қарсы пікірлер айтып, американдық актерді жұмыстан шығарған екен. Нью-Йорктегі наразылар аболиционистер мен афроамерикандықтардың үйлеріне, бизнес орындарына және шіркеулеріне шабуыл жасап, 9 шілдеде театрға шабуыл жасады. Фаррен өзінің сөздері үшін кешірім сұрады, ал Джордж Вашингтон Диксон көтерілісшілерді басу үшін танымал әндер орындады. Хамблин театрдың жоғары мәдениет ретінде қалыптасқан қағидаларына қарсы шығып, жұмысшы сыныбының меценаттарына ұнайтын қойылымдарды жазып, оларды Гилферттің үлгісімен кеңінен жарнамалады. Жануарлар, қаралаған актерлердің қойылымдары және мелодрамалар жиі қойылды, ал иттердің адам иелерін құтқару туралы мелодрамалар сияқты гибридтік формалар бұрын-соңды болмаған табысқа ие болды. Су мен от сияқты визуалды эффектілерге толы тамаша қойылымдар көп көрінді. Хамблин сондай-ақ шамдар мен керосин шамдарының орнына газбен жарықтандыруды қолдану арқылы жаңалық жасады. Боуэри театры төменгі сыныптық қойылымдары үшін «Қырғын орын» деген лақап ат алды, ал «Боуэри мелодрамасы» және «Боуэри актерлері» сияқты терминдер жаңа театр түрін сипаттау үшін пайда болды. 1834 жылдың көктемінде Хамблин Нью-Йорк қауымдастығынан театрдың акцияларын сатып ала бастады; 18 ай ішінде ол кәсіпорынды толық бақылауға жеткілікті үлеске ие болды. 1836 жылдың қыркүйегінде Боуэри тағы бір рет өртеніп кеткенде, ол Нью-Йорктегі ең танымал театр болды, бәсекелестікке қарамастан (Боуэри амфитеатры көшеден қарсы жақта орналасқан еді). Көрнекі көрініс оның тартымдылығының ажырамас бөлігіне айналды, Хэмблин өрттен киім-кешек шығыны үшін 5000 доллар талап етті. Хамблин театрдың қалған үлесін сатып алып, жерді қайта салған В. Э. Диннефорд пен Томас Флиннге жалға берді. 1838 жылдың 18 ақпанында бұл уақытша Боуэри өртеніп кеткенде, Хамблин оны үлкен және сәнді құрылыммен алмастырды, ол 1839 жылдың мамырында ашылды. Хамблиннің әрекеттері арқасында жұмысшы сыныбының театры жеке форма ретінде пайда болды, ал мелодрама американдық театрдың ең танымал түріне айналды. Боуэри б'хойлары мен г'халдары сияқты төменгі таптың меценаттары көрермендердің басым бөлігін құрады. «The Spirit of the Times» журналы Боуэридің меценаттарын былай сипаттады: «Ақылға қонымды есептеулер бойынша сахнада және қанаттарда 300-ге жуық адам болды – шаршаған киімдегі әскерлер, жанында қаруы бар офицерлер, бірнеше қуанышты теңізшілер және көптеген алма шайнап жүрген балалар». Көрініс сөзбен айтып жеткізуге болмайтын күлкілі болды. Бут [Ричард III] ролін өзінің ең жақсы стилімен ойнады және шынымен де сәтті болуға асықты, бірақ сахнадағы осындай көпшілікке байланысты шатасу үнемі және өте күлкілі үзілістерге әкелді. Бұл трагедия емес, кез келген нәрсе болуы мүмкін еді. Леди Аннамен болған сахнада, оның шеберлігіне таң қалған галереяның көрермендері сахнаға тиындар мен күміс монеталарды лақтырып, көңіл көтерді, бұл жігіттер арасында үлкен жанжал туды, және олар жиі король Ричард пен Леди Аннаның арасында жүгіріп жүрді, адасқан мысты ұстап алу үшін. Шатыр сахнасында, соншалықты салтанатты және әсерлі, бірнеше қызығушылық танытқан көрермендер үстелге барып, тәжді алды, салмақты қылышты көтеріп, барлық регалияны мұқият тексерді, ал Ричард қорқынышты түсінен қиналып жатқанда. Сахна ауысқанда, король Генрих, Леди Анна және балалардың әруақтарын көрсеткенде, оларды сахнадағы көпшіліктен ажырату қиын болды, олар патшалық көлеңкелердің арасына беттерін тығып, денелерін тықты. Босворт шайқасы шешімді нүктесіне жетті – көрермендер әскерлермен араласып, сахнаны басып өтті, адамдардың шуылы, барабанның соққысы және трубаның дауысы естілді, ал Ричард пен Ричмонд арасындағы жекпе-жек басталғанда, олар әділ төрелік ету үшін күрескерлердің айналасына шеңбер жасады және «Шрусбери сағатымен» жарты сағатқа жуық уақыт бойы оларды қадағалады. Кейбір дереккөздер көрермендердің вестибюльдерде және ложаларда жыныстық қатынасқа баруы мүмкін екенін де айтады. Табиғи түрде, Хамблин осы көпшіліктің ризашылығын сақтауға ұқыпты болды. Мысалы, ол жыл сайынғы өрт сөндірушілердің шары үшін Боуэри театрын пайдалануға рұхсат берді. Ұсақ-түйектерге толы көрермен тек Чатхэм Гарден театрында ғана болды. 1840 жылдары пайда табу қиын болды, өйткені Нью-Йоркте көбірек театрлар ашылды. Хамблин көбірек эффектілерге толы мелодрамалар қойып, кейін цирк қойылымдарына, қаралаған актерлердің қойылымдарына және басқа да түрлі ойын-сауықтарға тапсырыс берді. Боуэри 1845 жылдың сәуір айында тағы бір рет өртеніп кетті. Луиза Онор де Мединаның танымал романынан бейімделген «Ормандағы Ник» 1838 жылдың ақпанында дебют жасады және 1839 жылдың мамырындағы өрттен кейін Джозеф Проктордың қатысуымен қайтадан қойылды. Натанiel Баннистердің «Путам, 76-шы жылдың темір ұлы». Бұл пьеса 1844 жылдың 5 тамызында дебют жасады және 78 күн қатарынан қойылды.
The Bowery Theatre opened on October 22, 1826, under the name New York Theatre, with the comedy The Road to Ruin by Thomas Holcroft, under the management of Charles A. Gilfert. New York Mayor Philip Hone spoke at the opening ceremony, imploring the theatre's intended upper class audience: "It is therefore incumbent upon those whose standing in society enables them to control the opinions and direct the judgment of others, to encourage, by their countenance and support, a well regulated theatre." Its first few seasons were devoted to ballet, opera, and high drama. The theatre was by this time quite fashionable, and the northward expansion of Manhattan gave the theatre access to a large patronage. The theatre burnt down on the evening of May 26, 1828, the Bowery's British born stage manager, had reportedly made anti American comments and fired an American actor. Protesters reacted by attacking the homes, businesses, and churches of abolitionists and blacks in New York City and then storming the theatre on July 9. Farren apologized for his comments, and George Washington Dixon sang popular songs to quell the rioters. Hamblin defied conventions of theatre as high culture by booking productions that appealed to working class patrons and by advertising them extensively according to Gilfert's model. Animal acts, blackface minstrel shows, and melodrama enjoyed the most frequent billings, and hybrid forms, such as melodramas about dogs saving their human masters, became unprecedented successes. Spectacular productions with advanced visual effects, including water and fire, featured prominently. Hamblin also innovated by using gas lighting in lieu of candles and kerosene lamps. The Bowery Theatre earned the nickname "The Slaughterhouse" for its low class offerings, and terms like "Bowery melodrama" and "Bowery actors" were coined to characterize the new type of theatre. In the spring of 1834, Hamblin began buying shares in the theatre from the New York Association; he had enough to control the enterprise completely within 18 months. By the time the Bowery burned again in September 1836, it was the most popular playhouse in New York City, despite steep increases in competition (the Bowery Amphitheatre was right across the street). Visual spectacle had become such an integral part of its appeal that Hamblin claimed $5,000 in wardrobe losses from the fire. Hamblin bought out the remaining shares in the theatre and rented the site to W. E. Dinneford and Thomas Flynn, who rebuilt. When this interim Bowery burned down on February 18, 1838, Hamblin replaced it with a bigger and more opulent structure, which opened in May 1839. Through Hamblin's actions, working class theatre emerged as a form in its own right, and melodrama became the most popular form of American theatre. Low class patrons such as Bowery b'hoys and g'hals predominated in the audience. The Spirit of the Times described the Bowery's patrons:
By reasonable computation there were about 300 persons on the stage and wings alone—soldiers in fatigue dresses—officers with side arms—a few jolly tars, and a number of 'apple munching urchins.' The scene was indescribably ludicrous. Booth played [Richard III] in his best style, and was really anxious to make a hit, but the confusion incidental to such a crowd on the stage, occasioned constant and most humorous interruptions. It was every thing or any thing, but a tragedy. In the scene with Lady Anne, a scene so much admired for its address, the gallery spectators amused themselves by throwing pennies and silver pieces on the stage, which occasioned an immense scramble among the boys, and they frequently ran between King Richard and Lady Anne, to snatch a stray copper. In the tent scene, so solemn and so impressive, several curious amateurs went up to the table, took up the crown, poised the heavy sword, and examined all the regalia with great care, while Richard was in agony from the terrible dream; and when the scene changed, discovering the ghosts of King Henry, Lady Anne and children, it was difficult to select them from the crowd who thrust their faces and persons among the Royal shadows. The Battle of Bosworth Field capped the climax—the audience mingled with the soldiers and raced across the stage, to the shouts of the people, the roll of the drums and the bellowing of the trumpets; and when the fight between Richard and Richmond came on, they made a ring round the combattants to see fair play, and kept them at if for nearly a quarter of an hour by "Shrewsberry clock." Some sources even suggest that patrons engaged in sexual behavior in the lobbies and boxes. Understandably, Hamblin was careful to remain in this crowd's good graces. For example, he regularly offered use of the Bowery Theatre for the annual firemen's ball. Only the Chatham Garden Theatre boasted a rowdier audience. Profits were harder to come by in the 1840s, as more playhouses sprung up in New York. Hamblin staged more effects driven melodrama and later increased bookings of circus acts, minstrel shows, and other variety entertainments. The Bowery burned down once more in April 1845. Nick of the Woods, adapted by Louisa Honor de Medina from the popular novel, debuted in February 1838, and reappeared after a theatre fire in May 1839 starring Joseph Proctor. Putnam, the Iron Son of '76 by Nathaniel Bannister. This play debuted on August 5, 1844, and ran for 78 consecutive performances.
Кейінгі басқару
XIX ғасырдың ортасында Боуэри ауданында иммигранттар, әсіресе ирландтар, қоныстануын бастады. Олар Боуэридің аудиториясының маңызды бөлігін құрады, көбінесе төмен бағалы галерея бөлімінде. Оларды қызықтыру үшін театр Джеймс Пилигрим және басқа ирланд драматургтерінің пьесаларын ұсынды. Осы кезде Боуэри Нью-Йорктің төменгі Шығыс жағындағы театр орталығына айналды. 1860 жылы Гилберт Р. Спалдинг пен Чарльз Дж. Роджерс Боуэри театрын үш жылға жалға алып, оны жаңартып, жылжымалы сахнамен жабдықтады, осылайша ат спорты және драмалық қойылымдардың екеуін де ұсынуға мүмкіндік алды. Олардың өнерпаздарының ішінде трапеция шеберлері Франсуа мен Огюст Зигрист, сондай-ақ тар арқанмен билейтін Мариетта Занфретта болды. 1861 жылдың қаңтар айында олар «Типпу Сахиб, немесе Серингапатамды бағындыру» атты әсерлі қойылымды көптеген көрінеу өзгерістермен қойды, олардың ішінде жаудың үлкен лагері, Тадж-Махалға жақын үнді джунглиі және британдық әскерлердің жаяу және атты шабуылы бар еді. 1879 жылы неміс Густав Амберг, Генрих Конрид және Матильда Коттрелли Боуэринi Талия театрына айналдырып, иелік ету кезеңінде негізінен неміс театрын ұсынды. 1891 жылы идиш театры басты көңіл көтеруге айналды. Одан кейін итальяндық водевиль, одан соң қытай водевилі келе жатыр. 1894 жылы Мария Рода Эмма Голдман түрмеден босатылғанын тойлау үшін Талия театрында үлкен митингке қатысты. Рода итальян тілінде сөйлегенімен, Голдман ештеңе түсінбесе де, Роданың тартымды бейнесі оған әсер етті. Ол былай деп жазды: «Марияның ерекше сұлулығы мен оның сөйлеген әуені бүкіл жиынды ең жоғары құлшынысқа шақырды. Мария маған шынайы күн сәулесі сияқты болды». Содан кейін ол Мария Роданың «ұстазы, досы, серігі» болуге уәде берді. 1910-1920 жылдары театрдың иесі және басқарушысы Фелисиано Ачиерно болды, ол оны «Ачиерноның Талия театры» деп атады. Ачиерно итальяндық водевильдің көп бөлігін сахнаға шығарды. «Фей Боуэри театры» 1929 жылдың 5 маусымында қытай басшылығымен өртеніп, қайта құрылмады.