Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қарулы ат (Acanthisitta chloris) – Жаңа Зеландияға ендемік кішкентай жәндіктермен қоректенетін қос қанатты құс. Ол Acanthisittidae тұқымдасына жатады, ол Жаңа Зеландиялық торғайлар деп те белгілі, және осы тұқымдасқа қазірде сақталған екі түрдің бірі болып табылады. Қарулы ат сыртқы түрімен торғайға ұқсас, бірақ нағыз торғайлар (Troglodytidae) тұқымдасымен де, Австралияның сұлу торғайларымен де туыс емес.
The rifleman (Acanthisitta chloris) is a small insectivorous passerine bird that is endemic to New Zealand. It belongs to the family Acanthisittidae, also known as the New Zealand wrens, of which it is one of only two surviving species. The rifleman resembles a wren in form, but is not related to the family of true wrens, Troglodytidae, nor the fairy wrens of Australia.
Таксономия
Қарулы атқыш 1787 жылы Андерс Спаррман сипаттаған, ол Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы Марлбороу бұғаздарындағы Королева Шарлотта бұғазынан алынған құсқа негізделген. Ол бастапқыда оны ситта туысына жатқызған. Фредерик де Лафренье 1842 жылы оны жеке туыс – Акантизиттаға жатқызды. Акантизитта атауы – Acanthiza және Sitta туыстарының қосылуынан жасалған. Қарулы атқыш оның түсі колониялық Жаңа Зеландиядағы қарулы полктің формасына ұқсағандықтан осылай аталған.
The rifleman was described by Anders Sparrman in 1787 based on a bird collected in Queen Charlotte Sound in the Marlborough Sounds of New Zealand's South Island. He originally placed it in the nuthatch genus Sitta. Frédéric de Lafresnaye placed it in its own monotypic genus Acanthisitta in 1842. The name Acanthisitta is a portmanteau of the thornbill genus Acanthiza and the genus Sitta. The rifleman is named after a colonial New Zealand regiment because its plumage drew similarities with the military uniform of a rifleman.
Сипаттама
Қарулы атқыштар – Жаңа Зеландияның ең кішкентай эндемикалық құсы, толық жетілген ересектерінің ұзындығы шамамен 15 см-ге жетеді. Еркек құстардың салмағы шамамен 7-8 грамм, ал ұрғашылары – 8-9 грамм. Еркек қарулы атқыштардың үсті жасыл, қыртысы сары-жасыл түсті. Қанаттары қара, жасыл және ақ, ал ұшу қауырсындарында сары жолақ бар. Құйрығы ақшыл ұшы бар қара түсті. Тамағы, кеудесі және құрсағы ақ, кейде сары реңді, ал бүйірлері сарғыш. Ұрғашының түсі қара қоңыр, басы мен арқасы сары-қызыл дақтармен себілген. Екі құстың да қас үстінде ақ жолақтары бар. Олардың қысқа, дөңгелек қанаттары, өте қысқа құйрығы және қоңыр түсті, жарықтарға ену үшін сәл иілген, ұзын, жіңішке, тікендей мүсікшесі бар.
The rifleman is New Zealand's smallest endemic bird, with fully grown adults reaching around in length. Male birds typically weigh around , females The male rifleman is bright green above, with a yellow green rump. The wings are black, green and white with a yellow band across the flight feathers. The tail is black with a whitish tip. The throat, breast and belly are white, sometimes with a yellow wash, and the flanks are yellowish. The female is of a more somber brownish tone and her head and back are flecked with ochre. Both birds have white eyebrow stripes. They have short, rounded wings, a very short tail and a long thin awl like bill which is brownish and slightly upturned for insertion into cracks.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл құстың нағыз мекені - сирек ағаштарлы орман, бірақ басқа ұқсас Жаңа Зеландия түрлері тасты тік жарлардың жанында тіршілік етеді. Рифлеман – Жаңа Зеландияның екі негізгі аралында ең көп тараған акантиситтид түрі, бірақ Те Ароханың солтүстігінде тек сирек кездеседі. Солтүстік аралдың A. c. granti түршесі көбінесе тауа орманды жазықтарда кездеседі, ал Оңтүстік аралдың A. c. chloris түршесі – биік таулық шаған ормандары немесе подокарп ағаштары бар жазықтарда табалады. Рифлеман күн сайын бірдей немесе ұқсас аумақты аралайды, оны жұп құстар (еркек/тоқалы) қорғайды. Олар ұзаққа ұша алмайды, сондықтан ашық кеңістіктерден өту мүмкін емес. Бұл құс бұрын Жаңа Зеландияда кеңінен таралған, бірақ жерді игеру салдарынан орман фрагментациясына ұшырап, мекендеу орындары азайды және халық саны оқшауланды.
The true habitat of this bird is thinly wooded forests, but other similar New Zealand species live near rocky outcrops. The rifleman is the most widespread species of acanthisittid in the two main islands of New Zealand but occurs only rarely in latitudes north of Te Aroha. The North Island subspecies, A. c. granti, occurs mainly in lowland tawa forest, while the South Island subspecies, A. c. chloris, is found in high altitude beech forest or lowland areas forested with podocarp. The rifleman covers the same or similar territory every day, which a male/female pair defend. They can only fly short distances, meaning they are unlikely to cross open areas. The bird was once common across New Zealand, but the fragmentation of forests from land development has meant less habitat and more isolated populations.
Өсіру
Екі жыныстың да ұя салуға жауапкершілігі бар, ол ұсақ тоқылған шөп жапырақтары, қауырсын қауырсындары және басқа жеңіл материалдардан жасалған күмбез немесе сопақ пішіндес болады. Ұяға кіретін тесік – қабырғасындағы кішкентай туннель – көбінесе соншалықты тар болады, құс ішке кіруге тырысады. Қарулы атқыштар ұяларын ағаш діңінің ойықтарында, бұтақта немесе тіпті жердегі қуыстарда салады. Орташа жұмыртқа саны екіден беске дейін болады, оларды екі жыныстың да 19-21 күнге күтіп шығарады. Екі ата-ана да балапандарды тамақтандырады, сондай-ақ бұрынғы ұядан келген жас балапандар да көмектесе алады. Балапандар 21-27 күннен кейін қанаттанды, ал төрт-алты аптадан кейін толық дербес болады. Жыл сайын екі рет балапандар туып өседі.
Both sexes are responsible for building the nest, which is a dome or ovoid of finely interwoven blades of grass, down feathers, and other light materials. The nest entrance, a small tunnel in the side, is often so narrow that the bird struggles to get inside. The rifleman builds its nest in holes in tree trunks, on a branch, or even in cavities in the ground. The average clutch size is two to five eggs, which are incubated for 19 21 days by both sexes. Both parents feed the chicks, and they may be helped by the young from previous broods. Chicks fledge after 21 27 days, and are fully independent after four to six weeks. Two broods per year are common.
Тамақтандыру
Мылтықшы жәндіктермен қоректенеді және орман едебіндегі ағаштардың діңдерінде және жапырақтар арасында құрттар мен кішкентай жәндіктерді іздейді. Ол ағашқа шапшаңдай азық іздеу жолымен ұқсас іздейді. Құс іздеуді ағаш түбінен бастап, діңнің бойымен айнала ширалып, бірте-бірте жоғары көтеріледі. Белгілі бір ағашты іздеп болған соң, құс көрші ағашқа қарай ұшып түсіп, іздеуді қайта бастайды.
The rifleman is insectivorous and searches for maggots and small insects on tree trunks and among leaf litter on the forest floor. It searches for food in a similar way to the treecreeper. The bird begins its search from the base of a tree and climbs up it progressively, spiralling up around the trunk. Upon finishing its search of a particular tree, the bird glides to the foot of a neighbouring tree and begins its search again.
Мәдени сілтемелер
1967 жылдан 1991 жылға дейін айналымнан алынғанға дейін, мылтық көтеріп жүрген солдат Жаңа Зеландияның 2 долларлық банкнотының арт жағында суреттелген.
The rifleman was pictured on the reverse side of the New Zealand $2 note from 1967 until the note was phased out in 1991.