Якоб Эрлих: Веналық еврей қауымдастығының көшбасшысы және құрбаны
Jakob Ehrlich
Якоб Эрлих (1877-1938) – Вена қаласы еврей қауымдастығының ерте зионистік көшбасшысы. Нацилермен қуғынға ұшырап, Дахауда қаза болды. Отбасы еврей балаларын құтқаруға көмектесті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Якоб Эрлих (15 қыркүйек 1877 – 17 мамыр 1938) – Австрияның Вена қаласындағы еврей қауымының жетекшісі және ерте замандағы сионист. Эрлих Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қала әкімдігінде қаланың 180 000 еврей азаматының өкілі болды және 1938 жылғы наурыз айында неміс әскері Венаға кіргеннен кейін көп ұзамай "Prominententransport" атымен белгілі көлікпен Дахау наци концлагеріне депортацияланды. Ол бірнеше аптадан кейін Дахауда сақадан қайтыс болды. Оның әйелі Ирма Хаттер Эрлих ұлымен бірге Англияға, содан кейін АҚШ-қа эмиграциялады, онда ол WIZO және Hadassah ұйымдарымен бірлесіп, Еуропадан еврей балаларын құтқару ісіне белсенді қатысты.
Jakob Ehrlich (15 September 1877 – 17 May 1938) was an early Zionist and leader of the Jewish Community in Vienna, Austria. Ehrlich represented the city's 180,000 Jewish citizens in the city government before World War II, and was among those deported in the "Prominententransport" to the Nazi concentration camp at Dachau, soon after the German army entered Vienna in March 1938. He died in Dachau a few weeks later, from beatings. His wife, Irma Hutter Ehrlich emigrated to England, then the USA with their son where she was active in the rescue of Jewish children from Europe, working with WIZO and Hadassah.
Сионисттік қозғалыс
Ерлих Моравиядағы (Австрия-Мажарстан) Бистрице под Хостынемде (Бистриц-ам-Хоштейн) дүниеге келген. Жастық шағында ол Герцльдің сионистік ұйымына қосылды, кейін Венада заң білімін алды, онда "Иврия" еврей академиялық бауырластығына мүше болды. Жас кезінде Моравия, Богемия және Австрияны аралап саяхаттап, қазіргі сионизмнің идеяларын таратып, сионистік топтарды құруға көмектесті. 1908 жылы Венаға оралып, заң емтиханын тапсырды, ал келесі жылы адвокат ретінде тіркелді. Ол өте убедительно сөйлейтін және белсенді ұйымдастырушы болатын, сондықтан еврей Культусгеймдегі сионистердің өкілдігі бір орыннан үшке дейін артты. 1913 жылы Венада 11-ші сионистік конгресс өтті. Вейцманның өтінішімен Эрлих конгресс вице-президенті болып сайланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Эрлих австриялық офицер болып қызмет етті, ұзақ уақыт майданда болғаннан кейін Одессаға бас аудитор болып ауыстырылды, онда жас еврейлердің бір тобы революциялық қызметтерге қатысқан деген айыппен тұтқындалып, әскери сот тарапынан өлім жазасына кесілген. Эрлих бұл айыптаулардың негізсіз екенін дәлелдеді. Құтқарылған жастардың арасында сионист инженер Менахем Уссишкиннің ұлы да болды, кейін Эрлих онымен Венада бірге жұмыс істеді, идеологиялық айырмашылықтарына қарамастан. Соғыстан кейін Вена қалалық кеңесі қайта құрылды. Эрлих еврей ұлтшылдарының үш кандидаттан тұратын тізімінде бірінші орында болды – Эрлих, Плашкес және Поллак Парнау. Кеңес алдында ол еврей азаматтарына жасалған зұлымдықтарға қарсы сөйледі, нақты мысалдар мен статистика келтірді. Кеңес мүшелері оны тыңдады, көбінесе сөз кешіруге тырыспады. Оның көптеген жақтастарының басты себебі – Галиция және басқа провинциялардағы соғыстар кезінде Венаға ағылып келген еврейлердің азаматтығын алу үшін үздіксіз және сәтті күресі болды.
Ehrlich was born in Bystřice pod Hostýnem (Bistritz am Hostein) in Moravia, Austria Hungary. As a youth, he joined Herzl's Zionist organization, and went on to study law in Vienna, where he joined the Jewish academic fraternity "Ivria". As a young man, he traveled widely through Moravia, Bohemia, and Austria, speaking on the vision of modern Zionism and helping to organize Zionist groups. In 1908 he returned to Vienna, passed the law examination, and the following year was listed as a barrister. He was a persuasive speaker and an energetic organizer, and soon had increased Zionist representation from one seat to three in the Jewish Kultusgemeinde. In 1913, the 11th Zionist Congress met in Vienna. On the request of Weizmann, Ehrlich was selected as Vice President of the congress. In World War I, Ehrlich served as an Austrian officer, and after long service at the front was transferred as Chief Auditor to Odessa where a group of young Jews had been charged with revolutionary activities, and sentenced to death by a military court. Ehrlich showed the charges to be groundless. Among the young men saved was a son of the Zionist engineer Menachem Ussishkin, with whom Ehrlich later worked in Vienna, despite some differences in ideology. After the war, the Viennese City Council was restored. Ehrlich was at the top of the Jewish Nationalist roster of three candidates – Ehrlich, Plaschkes, and Pollack Parnau. Before the Council he spoke against injustices to Jewish citizenry, with examples and statistics. The council listened, rarely interrupting with heckling. One of the principal reasons for his large following was his incessant and successful fight for the naturalization of the Jews streaming into Vienna during the wars in Galicia and other provinces.
Сионисттік конференцияның ұйымдастырушысы
1925 жылдың тамызында Венаның концерт залында 14-ші дүниежүзілік сионистік конференция ашылды. Қалалық әкімшіліктің мүшесі ретінде Эрлих үкімет атынан Конгрессті қарсы алды. Австрия министрлігінің өкілі ретінде ол нацистік топтың қаупін азайтуға тиіс болды, бірақ жағдайдың қаншалықты қауіпті екенін жақсы білді. Вейцманн және оның әйелі қонақүйден конференц-залға дейін полициямен бірге, қоршаған адамдардың ұшқынсыз әңгімелері мен мазақтарына қарамастан сапар жасады. Зал еврей жастар федерацияларының топтарымен, сондай-ақ студенттер мен жұмысшылардың басқа топтарымен қорғалды. Ашылу сөзінде Эрлих делегаттарға 12 жыл бұрын Венада өткен 11-ші сионистік конгресс туралы еске салды. Одан бері Иерусалимдегі Еврей университеті құрылды және одан әрі дамуға мүмкіндік беру үшін, басқа да бастамалармен қатар, қадамдар жасалды. "Бес жылдық соғысқа, соғыстан кейінгі қорқынышты кезеңге, төтенше жағдайлар мен өлім-жітімге қарамастан, бұл жоспар орындалды. Егер Иерусалимде жақылған шамның оты барлық адамзат сүйіспеншілік пен ортақ мақсаттармен бірігуді тілейтіндей алға жылжуға мүмкіндік берсе, онда он төртінші конгресс біздің қозғалысымызда құрметті орын алады. Сондықтан осы, біздің он төртінші Конгресіміз де сәттілікке кенеледі деп үміттенемін және оның талқылаулары біздің бақытымыз үшін және барлық адамзаттың игілігі үшін еркін халықтардың қатарында еркін болуға жол ашады деп сенемін". 1933 жылы Германияда нацистік партия билікті басып алғаннан кейін Эрлих Палестинаға сапар шекті. Ол көрген көп нәрсеге қуанды, бірақ сонымен бірге қатал жағдайдың шындығына көңілі қалды. Дегенмен, ол отбасына және бірнеше достарына көшіп кетуге виза алу үшін қадам жасады. Бірақ, аталған топтың кейбір мүшелерінің қарсылығына байланысты бұл жоспар іске аспады.
The 14th World Zionist Conference opened in August 1925, in Vienna's Concert Hall. As a member of the city government, Ehrlich welcomed the Congress on behalf of the government. As a representative of the Austrian Ministry, he had to minimize the threat from the Nazi horde, though he knew the danger of the situation. Weizmann and his wife rode through taunting crowds, accompanied by a police escort from their hotel to the conference hall. The hall itself was protected by groups from the Jewish youth federations, and other groups of students and workers. In his inaugural address Ehrlich reminded the delegates of the 11th Zionist Congress, 12 years earlier in Vienna. Since then, the Hebrew University of Jerusalem had been established and steps taken to enable further development, in addition to other initiatives. "Despite a five year war, despite the terrible post war period, despite emergencies and deaths, this plan was carried out, and if the torch which was ignited in Jerusalem is carried forward, as the hearts of all humanity pray, to be one in love and aspirations, then the fourteenth congress will take a place of honor in our movement. So I hope that this, our fourteenth Congress, will also be blessed with success and that its deliberations lay the path forward to become a free people among free peoples, for our own happiness and the welfare of all mankind." In the year 1933, shortly after the seizure of power by the Nazi party in Germany, Ehrlich made a visit to Palestine. He was enthused by much that he saw, but also disappointed by the raw reality of the harsh conditions. Nevertheless, he took the precaution to acquire immigration visas for his family and a group of friends. That plan was not executed however, due to the reservations of some of the proposed group.
Фашизмге қарсы
1938 жылы Эрлих Вена қалалық үкіметіндегі еврейлердің ресми өкілі болды. Ол жыл сайынғы бюджет талқылауында жасаған шеберлікпен және кеңінен жарияланған сөзі арқылы Австрия фашизмінің күшейіп келе жатқан күшіне халықаралық назар аударды. Сол сөзінде ол қала кеңесінің антисемиттері қабылдаған әрбір жеке заң мен ереже, еврей азаматтарының құқықтарына жасалған кез келген екі жүзді шабуыл, үкіметтің және заң үстемдігінің жалпы тұтастығына қалай зиян келтіргенін көрсетті. Сөз барлық ірі шетелдік газеттерде жарияланды және қолдау білдіретін мақалалар жарық көрді. Неміс баспасөзі де бұл сөз туралы хабарлады, ал Юлиус Штрайхердің нацистік газеті "Der Stürmer" ашулы шабуыл жасады. Эрлихтің карикатурасы газет бетінің бірінші бетін толығымен алып, "Венадағы неміс кеңесінде еврей Эрлих немен айналысады?" деген тақырыппен жарияланды. Бірнеше айдан кейін неміс әскері Венаға енгізілді, ал Эрлих нацистерге қарсы қарулы қарсылық ұйымдастыруға тырысқан деген негіссіз айыппен тұтқындалды. Бірнеше аптадан кейін оның денесі жабық табынмен қайтарылды. Ол Венадағы еврей зиратына жерленген. 1988 жылы Вена қалалық әкімшілігіне нацистік кезеңде қаза тапқан Вена қалалық кеңесінің мүшелерінің құрметіне, оның ішінде Якоб Эрлихтің есімін сақтаған ескерткіш тақта орнатылды.
In 1938, Ehrlich was the official representative for the city's Jews in Vienna's City Government. He brought international attention to the growing strength of Austrian fascism with a masterful and widely reported speech delivered during the annual budget debate. In that speech he showed how each of the individual laws and regulations passed by the anti semites of the city council, and each hypocritical encroachments on the rights of Jewish citizens, also damaged the overall integrity of government and the rule of law. The speech was printed in all the larger foreign newspapers with lively supportive commentary. The German press, too, reported the speech; and Julius Streichers Nazi paper Der Stürmer printed a furious attack. Ehrlich's caricature occupied the entire front page with the headline: "What is the Jew Ehrlich up to in Vienna's German Council?" A few months later the German army was welcomed into Vienna, and Ehrlich was arrested on a spurious charge of trying to organize armed resistance against the Nazis. A few weeks later his body was returned in a sealed coffin. He is buried in Vienna's Jewish cemetery. A memorial plaque for members of the Vienna municipal council killed in the Nazi period, among them Jakob Ehrlich, was installed in the Vienna town hall in 1988.