Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгр раввині (1903–1957)
Hungarian rabbi (1903–1957)
Михаэль Дов Вайсмандль (1903 жылдың 25 қазаны – 1957 жылдың 29 қарашасы) – қазіргі Батыс Словакиядағы Оберландер еврейлерінің ортодоксал раввині. Гизи Флейшманмен бірге ол Братислава жұмыс тобының басшысы болды, олар Холокост кезінде Еуропалық еврейлерді нацистік өлім лагерлеріне депортациялаудан құтқаруға тырысты және концлагерьдегі газ камераларына апаратын теміржолдарды бомбалауға одақтас державаларды алғаш рет шақырды. 1944 жылы Аушвицке бара жатқан жабық мал вагонынан қашуға сәттілікке ие болған ол кейін Америкаға эмиграциялап, Нью-Йоркте ешива және өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруашылық қожалықтарын құрды. Холокост кезіндегі құтқару әрекеттерін кедергісіз етуде Сионистік еврей агенттігі кінәлі деп айыптады және содан кейін сионизмге қарсы белсенді оппозициялық болды. Вайсмандль Киелі кітап мәтінінде кодтар ашқанын мәлімдеді.
Michael Dov Weissmandl (25 October 190329 November 1957) was an Orthodox rabbi of the Oberlander Jews of present day western Slovakia. Along with Gisi Fleischmann he was the leader of the Bratislava Working Group which attempted to save European Jews from deportation to Nazi death camps during the Holocaust and was the first person to urge Allied powers to bomb the railways leading to concentration camp gas chambers. Managing to escape from a sealed cattle car headed for Auschwitz in 1944, he later emigrated to America where he established a yeshiva and self sustaining agricultural community in New York known as the Yeshiva Farm Settlement. Accusing the Zionist Jewish Agency of having frustrated his rescue efforts during the Holocaust, he became a staunch opponent of Zionism after the war. Weissmandl claimed to have discovered codes in the Biblical text.
Ерте өмір
Майкл Бер 1903 жылы 25 қазанда (еврей күнтізбесі бойынша 4 шешван 5664) Венгрияның Дебрецен қаласында шошет Йосеф Вайсмандльдің отбасында дүниеге келді. Бірнеше жылдан кейін оның отбасы Тирнау қаласына (қазіргі Трнава, Словакия) көшті. 1931 жылы ол Нитраға көшті, онда раввин Шмуэль Довид Унгардан оқыды және 1937 жылы оның қызы Браха Рахельге үйленді. Ол оберландер (Еуропаның орталық жоталарынан шыққан) және хасид емес яһуди болды. Вайсмандль – ғалым, көне қолжазбаларды шешуде сарапшы. Осы қолжазбаларды зерттеу үшін ол Англияның Оксфорд қаласындағы Бодлеан кітапханасына сапар шекті. Әңгімеге сүйенсек, кітапхана ғалымдары дұрыс емес авторлыққа жатқызған қолжазбаның авторын дұрыс анықтағаннан кейін Бодлеанның бас кітапханашысы оған зор құрмет көрсеткен.
Michael Ber was born in Debrecen, Hungary on 25 October 1903 (4 Cheshvan 5664 on the Hebrew calendar) to Yosef Weissmandl, a shochet. A few years later his family moved to Tyrnau (now Trnava, Slovakia). In 1931 he moved to Nitra to study under Rabbi Shmuel Dovid Ungar, whose daughter, Bracha Rachel, he married in 1937. He was thus an oberlander (from the central highlands of Europe), a non Hasidic Jew. Weissmandl was a scholar and an expert at deciphering ancient manuscripts. In order to carry out his research of these manuscripts, he traveled to the Bodleian Library in Oxford, England. It is related that he was treated with great respect by the Chief Librarian of the Bodleian after an episode when he correctly identified the author of a manuscript that had been misattributed by the library's scholars.
Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокост
Оксфорд университетінде оқып жүрген кезінде 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Вайсмандль World Agudath Israel агенті ретінде Словакияға оралуға өз еркімен келісті. Нацистер Бургенландтан алпыс раввинді жинап, оларды Чехословакияға жібергенде, Чехословакия оларға кіруге рұқсат бермеді, ал Австрия оларды қайта қабылдаудан бас тартты. Раввин Вейсмандль Англияға ұшып барып, Кентерберий архиепискобы мен Сыртқы істер министрлігінде қабылдау алды. Ол осы трагикалық жағдайды түсіндіріп, алпыс раввинге Англияға кіру визаларын алуға қол жеткізді. Ақпаратты алғандардың арасында тек Будапешттегі Моше Крауш оны румын дипломаты Флориан Манилу арқылы Швейцариядағы Джордж Мантеллоға жіберді. Мантелло оның мазмұнын алғаннан кейін дереу жариялады. Бұл Швейцарияда кең ауқымды халықтық наразылықтарға, швейцариялық шіркеулерде яһудилердің трагикалық жағдайы туралы уағыздарға және яһудилерге қарсы жасалған қатыгездіктерге наразылық білдіретін шамамен 400 мақаладан тұратын швейцариялық баспасөз науқанына әкеп соқты. Швейцариядағы оқиғалар және басқа да факторлар Венгрияның регенті Миклош Хортиге қарсы президент Рузвельт, Уинстон Черчилль және басқалар тарапынан жазалау туралы ескертулерге алып келді. Бұл Хортиді венгрлік өлім лагеріне адамдарды тасымалдауды тоқтатуға итермелеген басты себептердің бірі болды.
While at Oxford University, Weissmandl volunteered on 1 September 1939 to return to Slovakia as an agent of World Agudath Israel. When the Nazis gathered sixty rabbis from Burgenland and sent them to Czechoslovakia, Czechoslovakia refused them entry and Austria would not take them back. Rabbi Weissmandl flew to England, where he was received by the Archbishop of Canterbury and the Foreign Office. Explaining the tragic situation, he succeeded in obtaining entry visas to England for the sixty rabbis. The recipients didn't do anything meaningful with the report except Moshe Krausz in Budapest who forwarded it to George Mantello in Switzerland via Romanian diplomat Florian Manilou. Mantello publicized its content immediately upon receipt. This triggered large scale grass roots demonstrations in Switzerland, sermons in Swiss churches about the tragic plight of Jews and a Swiss press campaign of about 400 headlines protesting the atrocities against Jews. The events in Switzerland and possibly other considerations led to threats of retribution against Hungary's Regent Miklós Horthy by President Roosevelt, Winston Churchill and others. This was one of the main factors which convinced Horthy to stop the Hungarian death camp transports.
Депортация
1944 жылдың қазан айында Вайсмандл мен оның отбасы ұсталды және Аушвицке баратын пойызға мінгізілді. Вайсмандл нанның ішіне жасырған арамен пойыздың қақпасын бұзып қашып кетті. Кейін ол қайтадан үйленді және балалары болды, бірақ Еуропада қалған отбасын ешқашан ұмытпады және Холокосттан соң өмірінің соңына дейін депрессиямен күресті. Оның екінші әйелі – Лия Тейтельбаум (1924/5 – 9 сәуір 2009), раввин Хаим Елияху Тейтельбаумның қызы және Венгрияның Берегсас қаласының тумасы. Екінші әйелінен Вайсмандл бес бала сүйді.
In October 1944, Weissmandl and his family were rounded up and put on a train headed for Auschwitz. Weissmandl escaped from the sealed train by opening a hole with a saw he had secreted in a loaf of bread. Later he remarried and had children, but he never forgot his family in Europe and suffered from depression his entire life because of the Holocaust. His second marriage was to Leah Teitelbaum (1924/5–9 April 2009), a daughter of Rabbi Chaim Eliyahu Teitelbaum and a native of Beregszász, Hungary. With his second wife, Weissmandl had five children.
Кейінгі өмірі
Өмірінің соңғы жылдары Вайсмандл созылмалы жүрек ауруынан зардап шегіп, жиі ауруханаға жатқызылды. 1957 жылдың ерте қысында ол ауыр жүрек ұстамасына шалдығып, бірнеше апта бойы ауруханада жатты. Емінен кейін ол иешиваның қайырымдастық кешінде болды, бірақ одан кейін қайтадан ауруханаға түсті. Денсаулығы нашарлап, 1957 жылдың 29 қарашасында 54 жасында қайтыс болды (6 кіслев 5718). 2021 жылдың 1 қыркүйегінде оның ұлы, раввин Шмуэль Довид Вайсмандл, Нью-Йорктің Елмсфорд қаласындағы су тасқынынан 69 жасында көз жұмды. Бұл діни жазбалар жинағы, ішінде көптеген түсіндірмелер мен уағыздар, сондай-ақ кабалаға қатысты герменевтикалық материалдар бар. Осы кітапта Тора кодекстері деп аталатын жайттарға алып келген байқаулар да қамтылған. Мин ХаМейзер (Иерусалим, 1960) – рабби Вайсмандлдың соғыс жылдарындағы өмірін баяндайтын кітап. Атауының бастапқы екі сөзі 118-забурдың 5-тарауынан алынған, мағынасы – "жайсыздық тереңдігінен", нақтырақ айтқанда "Тарлықтан". Бұл Вайсмандлдің сионистік ұйымдарға тартқан айыптамаларының негізгі жарияланымдарының бірі. Йехуда Бауэрдің сөзіне сәйкес, кітап Вайсмандлдің идеологиялық көзқарастарын көрсетеді және оның туыстары оның қайтысынан кейін өңдеген, кітаптың тарихи сенімділігін төмендеткен. Мысалы, кітапта 1942 жылдың қазан айында Словакиядан жасалған соңғы екі көлік туралы ештеңе айтылмаған, бұл Вайсмандлдың жұмыс тобының пара бергені депортацияның тоқтауына себеп болды деген сеніміне қайшы келеді. 1958 жылы рабби Вайсмандл рабби Йона Теомим Франкельдің "Кикаён Д'Йонах" атты маңызды еңбегін өзінің түсіндірмелерімен және глоссаларымен қайта басып шығарды. Осы томға кіріспеде рабби Вайсмандл эмоционалды тарих сабағын береді.
During his later years, Weissmandl suffered from chronic heart disease and was frequently hospitalized. He suffered a severe heart attack in the early winter of 1957 and was hospitalized for several weeks. Upon his release, he attended the yeshiva's fundraising banquet, and then was readmitted to the hospital. His health deteriorated and he died on Friday, 29 November 1957 (6 Kislev 5718) at the age of 54. On 1 September 2021, his son Rabbi Shmuel Dovid Weissmandl died aged 69 in floodwaters in Elmsford, New York. is a book of religious writings that includes many commentaries and homilies, as well as hermeneutic material of a kabbalistic nature. Included in this book are the observations that led to what is called the Torah Codes. Min HaMeitzar (Jerusalem, 1960) is a book that describes Rabbi Weissmandl's war time experiences. The title consists of the first two words of Psalm 118:5, meaning "from the depths of despair", literally "From the Straits". This is the main publication in which Weissmandl's accusations against the Zionist organizations appear. According to Yehuda Bauer, the book reflects Weissmandl's ideological biases and was edited by Weissmandl's relatives after his death, limiting the historical reliability of the book. For example, it does not mention the last two transports from Slovakia in October 1942, which contradict Weissmandl's belief that the Working Group's bribes were responsible for the cessation of deportation. In 1958, Rabbi Weissmandl republished the magnum opus of Rabbi Jonah Teomim Frankel, Kikayon D'Yonah with his own footnotes and glosses. In the introduction to this volume, Rabbi Weissmandl gives an emotional history lesson.