Кіріспе

Француз юрисі (туған 1935)

Серж Кларсфельд (17 қыркүйек 1935 жылы туған) – Румынияда туған француздық белсенді және нацистерді іздеуші. Ол Холокост туралы деректерді жинақтап, тарихи шындықты орнату және соғыс қылмыскерлерін соттауға мүмкіндік беру үшін жұмыс істеді. 1960 жылдардан бері ол Германия басып алған Франциядағы еврейлердің құрбандарын еске алуға және Израильді қолдауға үлкен еңбек етіп келеді.

Алғашқы жылдар

Серж Кларсфельд Бухарест қаласында румындық еврей отбасында дүниеге келді. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Францияға көшіп келген. 1943 жылы оның әкесі Ницца қаласында Алоис Бруннердің бұйрығымен СС қызметкерлеріне ұсталды. Аушвиц концлагеріне жер аударылған Кларсфельдтің әкесі сол жерде қайтыс болды. Жас Серж француз еврей гуманитарлық ұйымы «Балаларды құтқару жұмысы» басқаратын еврей балаларына арналған үйде тәрбиеленді. Оның анасы мен әпкесі де Виши Франциясында соғыстан аман қалды және 1943 жылдың соңынан бастап француз астыртын қарсылық қозғалысына көмектесті. 1986 жылы олардың тарихы Том Конти, Фара Фосетт және Джеральдин Пейдж бас рөлдерде ойнаған американдық телефильмге бейімделді. 2008 жылы олар туралы француз телефильмі түсірілді. 2014 жылдың қаңтар айында Кларсфельдтердің Құрмет легионының дәрежесі жоғарылатылды: Серж үлкен офицер атанды. 2015 жылдың 26 қазанында ЮНЕСКО Кларсфельдтерді «Холокост туралы білім беру және геноцидтің алдын алу жөніндегі құрметті елшілер мен арнайы өкілдер» деп тағайындады.

Неке және отбасы

Серж 1963 жылы Беате Кюнцельге үйленіп, Парижге қоныстанды. Олардың ұлы (1965 жылы туған) адам құқықтары саласындағы адвокат болып, Николя Саркози ішкі істер министрі қызметін атқарган кезде оның қабылдауында жұмыс істеді.

Ертедегі белсенділігі

2012 жылы ШТАЗИ архивінің қызметкері Беате Кларсфельдтің 1968 жылғы 7 қарашада Германия канцлері Курт Георг Кизингерге қолымен шапалақтау арқылы жасаған шабуылы Батыс Германия саясаткерлеріне қарсы науқан жүргізіп жатқан Шығыс Германия үкіметімен келісімде және олардың қолдауымен жасалғанын көрсетті (толық мәліметтер үшін «Браунбух» қараңыз). Беате Кларсфельдке Штази осы әрекеті үшін 2000 марка төлеген. Серж де, Беате де Штазимен тұрақты түрде байланыста болған. Саксония Штази мұрағаттары жөніндегі мемлекеттік комиссардың мәлімдемесіне сәйкес, олар 1960 жылдары Штазимен бірлесіп, Батыс Германия саясаткерлерін Екінші дүниежүзілік соғыстағы әрекеттері үшін шантаж жасауға тырысқан. 1974 жылы Серж және Беате Кларсфельд Кёльн қаласында бұрынғы гестапо бастығы Курт Лишканы Францияға әкеліп соттау үшін құрылған ұйымдық топтың құрамында болуға тырысқандары үшін Батыс Германияда қылмыстық құқық бұзушылықтарына кінәлі деп танылды. Қылмыстық құқық бұзушылықтарына кінәлі деп танылғаннан кейін, олардың әрқайсысы екі айға түрмеге кесілді. Халықаралық наразылықтардан кейін үкім күшін жойды. Кларсфельдтер мен Лишканың құрбандарының ұрпақтарының белсенділігі нәтижесінде заңнамаға өзгерістер енгізілді. 1980 жылы Лишка Батыс Германияда қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айыпталып, түрмеге қамалды.

Кларсфельдтерге шабуыл

Кларсфельдтердің қызметі мен әдістері дау тудырды. 1979 жылдың 9 шілдесінде Кларсфельдтер Франциядағы үйлеріне қарай автомобильде жасалған жарылысқа ұшырады. Жарылыс кезінде көлікте ешкім болған жоқ, ал жарылыс орнында ешкім зардап шекпеді. Өздерін нацистік ОДЕССА ұйымының өкілдері деп таныстырған адамдар осы шабуылға жауапкершілікті мойнына алды.

Францияда белсенділік

Францияда 1979 жылы Кларсфельдтер Франциядан депортацияланған еврейлердің ұлдары мен қыздарының қауымдастығын (l'Association des fils et filles des déportés juifs de France) немесе FFDJF құрды. Ол депортацияланғандардың ұрпақтарының мүддесін қорғайды, оқиғаларды мойындауға және қылмыс жасаған жауапты тұлғаларды соттауға ұмтылады. 1981 жылы қауымдастық Израильде француз еврейлеріне арналған ескерткіш орнатты; онда 80 000 француз азаматының есімі, туған күні және туған жері көрсетілген. Еске алуға арналған ормандарды құру үшін шамамен 80 000 ағаш отырғызылды. Серж Кларсфельд сондай-ақ Шоа есінде сақтау қорының вице-президенті. 1989 жылы FFDJF Виши үкіметіндегі француз полициясының басшысы Рене Бускеге қарсы адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деген айыппен сот процесін бастаған топтардың бірі болды. 1991 жылы француз үкіметі оған ресми айып тақты, бірақ 1993 жылы сот басталмас бұрын ол қайтыс болды. Кларсфельдтердің еврейлердің депортацияланған ұрпақтарының мүддесі үшін атқарған жұмысы 1995 жылы президент Жак Ширак тарапынан ресми түрде мойындалды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өз аумағындағы еврейлердің тағдыры үшін ұлттың жауапкершілігін мойындады. 2000 жылдың 13 шілдесінде үкімет антисемиттік қуғын-сүргіннің құрбаны болған ата-аналары бар жетім балаларға өтемақы төлеу туралы заң қабылдады. 2010 жылдың 7 шілдесінде Серж Кларсфельдке премьер-министр Франсуа Фийон Франция премьер-министрінің ресми резиденциясы Матиньонда "Почет легионының командирі" атағы берілді. 2012 жылдың қаңтар айында Кларсфельдтер, танымал француз армян әншісі Шарль Азнавур, режиссер Роберт Гведигуян және философтар Бернар Анри Леви мен Мишель Онфреймен бірге француз парламентіне армян геноцидін жоққа шығаратын адамдарға жаза белгілеу туралы заң жобасын ратификациялау туралы үндеуге қол қойды. 2018 жылдың шілдесінде Кларсфельдтер CNN телеарнасында кеңінен көрсетілді, онда олардың нацистерді іздеуден әлеуметтік әділдікке бағытталған, қазіргі оңшылдарға қарсы күреске қарай бұрылысы көрсетілді. Бүгінде олар адам өмірі, бостандық және әлеуметтік қорғау үшін күресуде. 2012 жылы Кларсфельд мемориалдың жаңартылған нұсқасын жариялады, онда әйелдердің бойжеткен аттары, Франциядағы соңғы мекенжайы және транзиттік немесе ұстау лагерьтері туралы ақпарат қосылды. Бұл тізім әліпбилік тәртіппен реттелген. 2018 жылдан бастап бұл мемориал онлайн іздеу жүйесі ретінде де қолжетімді. Серж Кларсфельд Анри Кичканың "Лагерьтердің қараңғылығында жоғалған жасөсперлік" атты кітабына алғысөз жазды. Серж Кларсфельд және оның әйелі Беат 2018 жылы жарық көрген "Ақиқатты іздеу: Беат пен Серж Кларсфельдтің естеліктері" атты автобиографиялық кітабын бірлесіп жазды.

Штазимен ынтымақтастық

Германияның қайта бірігуінен және ШТАЗИ құжаттарының ашылуынан кейін, 2012 жылы Саксония штатының ШТАЗИ мұрағаттары жөніндегі мемлекеттік комиссары Лютц Ратенов Беате Кларсфельдтің 1960 жылдары Шығыс Германияның ШТАЗИ-мен ынтымақтасқанын мәлімдеді. Олар оған Батыс Германия саясаткерлерінің соғыс кезіндегі әрекеттеріне қатысты қылқылыққа толы ақпараттарды ұсынған. Беате және Серж Кларсфельдтің ШТАЗИ-мен ынтымақтастығы және олардың байланыс ретіндегі мәртебесі бұрынғы ШТАЗИ офицерлері Гюнтер Бонсак пен Герберт Бремердің жаңа кітабында да құжатталған. Германия Федеративтік Республикасының бірінші дәрежелі Еңбек ордені.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

Кларсфельдтердің нацистік соғыс қылмыскерлерін табуға байланысты қызметі "Нацистік аңшы: Бейт Кларсфельд оқиғасы" (1986) атты американдық телефильмге арналған материал болды. "Нацистерді іздеу" (2007) атты деректі фильмде Саймон Визенталь мен Кларсфельдтердің қызметі зерттелді. 2008 жылғы "Аң ауы" (La traque) драмасы – француздық телефильм, сценарийін Александра Деман мен Лоран Жауи жазды, режиссерлігін Лоран Жауи жасады, бұл фильм Кларсфельдтердің өміріне негізделген. 2001 жылғы "Марлен Дитрих: Өзінің әні", Тернер классикалық фильмдер өндірісі, Дитрихтің Кларсфельдтің нацизмге қарсы қызметін қолдағанын айтады.

Ағылшын тіліндегі еңбектердің библиографиясы

Изиеу балалары: адамзаттың қайғылы оқиғасы. Нью-Йорк: Гарри Н. Абрамс баспасы, 1985. "Изиеу балалары" (1985) француз тілінен аударма. Холокост құрбаны болған француз балалары: естелік. Нью-Йорк: Нью-Йорк университетінің баспасы, 1996. "Франциядан депортацияланған еврей балаларының ескерткіші" (1995) кітабынан аударма.