Кіріспе

Польшалық еврей, неміс дипломаты Эрнст вом Ратты өлтіргенін мойындаған Гершель Фейбель Гриншпан (идиш: הערשל פײַבל גרינשפּאן; неміс: Hermann Grünspan; 28 наурыз 1921 – соңғы рет тірі деп естілген 1945, 1960 жылы қайтыс болған деп жарияланды) – Германияның Веймар қаласында туып өскен, 7 қараша 1938 жылы Парижде неміс дипломаты Эрнст вом Ратты атып өлтірген поляк еврейі. Нацистер бұл қастандықты 1938 жылдың 9-10 қарашасындағы антисемиттік погромды, яғни «Кристаллнахтты» бастау үшін сылтау ретінде пайдаланды. Францияның құлауынан кейін Гриншпанды гестапо ұстап, Германияға жеткізді; оның одан әрі тағдыры белгісіз. Көптеген адамдар Гриншпан Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалмады деп санайды, және ол 1960 жылы Батыс Германия үкіметінің шешімімен қайтыс болған деп жарияланды. Бұл шешім оның ата-анасының өтінішімен қабылданды, олар 15 жылдан бері одан хабар алмағандарын айтты, бұл оның мінезіне қайшы еді. Дегенмен, бұл мәселе даулы болып қалуда: Курт Гроссман 1957 жылы Гриншпанның Парижде басқа есіммен өмір сүргенін мәлімдеді. 2016 жылы Гриншпанға ұқсайтын адамның суреті Германияның Бамберг қаласында 1946 жылдың 3 шілдесінде тірі болғанын көрсететін дәлел ретінде ұсынылды.

Алғашқы жылдар

Гриншпан 1921 жылғы 28 наурызда Германияның Ганновер қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Зиндель мен Ривка 1911 жылы Польшаға көшіп келіп, Ганноверде қоныстанған поляк еврейлері еді. Зиндель тігінші дүкенін ашып, шағын табысқа қол жеткізді. 1913 жылғы қанға қатысты құқық негізіндегі (jus sanguinis) неміс азаматтығы туралы заңға байланысты, Гриншпан Германияда туылғанына қарамастан, ешқашан неміс азаматы болған жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін отбасы поляк азаматы болды және Германияда болған жылдары бұл мәртебені сақтады. Гриншпан алты баланың ең кенжесі болды, олардың үшеуі ғана балалық шақта өмір сүрді. 1912 жылы оның ата-анасының тұңғыш баласы өлі туған. 1916 жылы 31 қаңтарда қыз (Эстер, сондай-ақ "Берта" деп аталды) дүниеге келді (оны нацистер 1942 немесе 1943 жылы өлтірді), ал 1919 жылы 29 тамызда ұл (Мордехай) дүниеге келді. Бесінші баласы Соломон 1920 жылы дүниеге келіп, 1931 жылы жол апатынан қайтыс болды. Гриншпан отбасы немістер мен көптеген батыс еуропалық яһудилер үшін "Шығыс яһудилері" ("Остюден") деп танылды. "Остюдендер" әдетте идиш тілінде сөйлейді және діни тұрғыдан көбірек сақтанып, кедей және білімсіз болып келеді. Гершель 14 жасында мектепті тастап кетті. Гриншпанды ұстаздары ақылды, бірақ жалқау деп санайтын, оқуда өзін көрсетуге тырыспайтын студент болды. Парижде ол поляк православиелік яһудилерінің идиш тілінде сөйлейтін шағын анклавында өмір сүрді. Гриншпан қала сыртында аз адаммен танысып, екі жылда француз тілінде бірнеше сөз үйренді. Бастапқыда ол "көше ақыны" ретінде алаңсыз, богемдік өмір сүрді, күндерін мақсатсыз айналып, өзі үшін идиш өлеңдерін айтып өткізді. Гриншпанның Парижді зерттеуден басқа екі үлкен қызығушылығы - кофеханаларда уақыт өткізу және киноға бару. Ол бұл кезеңді Францияның заңды тұрғыны болуға тырысып, сәтсіз өткізді, өйткені ол заңды түрде жұмыс істей алмайды және оқи алмайды. Гриншпанның Германияға қайта кіру рұқсатының мерзімі 1937 жылдың сәуірінде, ал поляк паспортының мерзімі 1938 жылдың қаңтарында аяқталды, оны құжаттарысыз қалдырды. 1937 жылдың шілдесінде Париж полициясының префектурасы оның Францияда қалуына негіз жоқ деп шешті, ал келесі айда оған кетуді бұйырды. Гриншпан Германияға қайтып оралуды ойламады. 1938 жылы наурыз айында Польша бес жылдан астам уақыт бойы шетелде тұрып жатқан поляк азаматтарын азаматтығынан айыратын заң қабылдады. Нәтижесінде Гриншпан азаматтығы жоқ адам болды және Парижде заңсыз өмір сүруін жалғастырды. Жалғыздыққа және кедейлікке ұшырап, француз өмірінің шетінде заңсыз көшіп келген ретінде, нақты дағдылары жоқ, ол жағдай нашарлаған сайын үмітсіздікке және ашуға толы болды. Шекараға жеткенде, олар Польшаның Збашшин қаласына (неміс тілінде Бенцшен) жаяу жүруге мәжбүр болды. Алғашында Польша оларды қабылдамауға тырысты, өйткені Санация режимі поляк азаматтығынан айырылғандарды қабылдауға ниеттенген жоқ. "Польша операциясы" (немісше: die Polenaktion) 29 қазанда аяқталды, ол кезде Польша үкіметі неміс азаматтарын Польшадан шығарып тастаумен қорқытты. Германия мен Польша шекарасында ашық жерде тұтқындалған босқындардың жағдайы өте нашар болды; Қызыл Крестпен жұмыс істеген британдық әйелдің айтуынша, "Мен мыңдаған адамды шошқа қораларында тығылып отырғанын таптым. Қарттар, науқастар мен балалар ең адамгершіліксіз жағдайларда болды, кейбіреулері Германияға қашып кетуге тырысты, бірақ оларды атып өлтірді". 3 қарашада Гриншпан Збашшиндегі әпкесінен 31 қазанда жазған хат алды, онда болған оқиғалар туралы айтылды және (сызылып тасталған жолмен) көмек сұраған сияқты. 1938 жылы 6 қарашада Гриншпан ағасы Абрахамнан отбасына ақша жіберуін сұрады. Абрахам өзінің ақшасы аз екенін, немере інісін, заңсыз көшіп келген жұмыссыз жасты, жасырып, қаржылық шығындар мен заңдық тәуекелге ұшырайтынын айтты. Даудан кейін Гриншпан ағасының үйінен шамамен 300 франк (сол кездегі Париждегі орташа бір күндік жалақы) алып, арзан қонақ үйге түсті. 7 қараша күні таңертең ол ата-анасына хат жазып, қалтасына салып қойды. Гриншпан Рю де Фобур Сент-Мартиндегі қару дүкеніне барып, 6,35 мм револвер мен 25 оқтан тұратын қорапты 235 франкқа сатып алды. Ол метроға отырып, Солферино станциясына жетіп, Лиль көшесі, 78 мекенжайындағы неміс елшілігіне қарай жүрді. Гриншпан Францияда Германия елшісі Иоганнес фон Велчекті өлтіргісі келген деген пікір кең тараған. Елшілікке кіргенде Гриншпан фон Велчектің жанынан өтіп кетті, ол күнделікті таңғы серуенге шығып жатқан еді. Сағат 9:45-те Гриншпан қабылдау бөлмесінде өзін неміс тұрғыны ретінде таныстырып, елшілік қызметкерімен кездесуді сұрады; ол ешкімнің атын атамады. Ол өзінің тыңшы екенін және маңызды мәліметтерді ең жоғары лауазымды дипломатқа жеткізуі керек екенін айтты, әсіресе елшіге. Фон Велчектің өзінен өткенін білмей, Гриншпан "Его Ексселенциясы, елші"мен кездесуді сұрады, өзінде бар "ең маңызды құжатты" тапсыру үшін. Кезекші кызметкер Эрнст вом Ратты, екі елшілік қызметкерінің кішісін оны қабылдауға шақырды. Гриншпан вом Раттың кабинетіне кіргенде, вом Рат "ең маңызды құжатты" көрсетуді сұрады. Гриншпан тапаншасын шығарып, оны ішкі ағзаларына бес рет оқ жарып жіберді. Франция полициясының мәліметіне сәйкес, оқ атар алдында ол "Сен лас бох! 12 мың қудаланған яһудилердің атынан, міне, құжат!" деп айқайлаған. Гриншпан қарсылық көрсетпеді немесе қашпады, француз полициясына өзін шындығымен таныстырды. Ол вом Ратты (ауруханада жан сақтауда) атып тастағанын мойындады және оның ниеті қудаланған яһудилерге кек қайтару екенін қайталады. Оның қалтасында ата-анасына жазған хат болды: "Құдайдың көмегімен. Құрметті ата-аналарым, мен басқаша істей алмадым, Құдай мені кешірсін, сіздің трагедияңызды және 12 мың яһудилердің трагедиясын естігенде жүрегім ауырады. Мен бүкіл әлем естісін үшін наразылығымды білдіруім керек, және мен соны істеймін. Мені кешіріңіздер. Германн [оның неміс аты]".

Салдары

Француз және неміс дәрігерлерінің (оның ішінде Адольф Гитлердің жеке дәрігері Карл Брандт) бар күштерін салғанына қарамастан, 29 жастағы вом Рат 9 қарашада қайтыс болды. 17 қарашада Гитлер Дюссельдорфта өткен мемлекеттік жерлеу рәсіміне қатысты, онда Гитлер мен Сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроп та болды. Риббентроп сөз сөйлегенде, оқ атуды еврейлердің неміс халқына жасаған шабуылы деп атады: «Біз бұл шақыруды түсінеміз және қабылдаймыз». Вом Раттың өлтірілуі Германиядағы антисемиттік погромды ақтау үшін пайдаланылды. Вом Рат 1923 жылғы Пивохана төңкерісінің 15 жылдығында, нацистік күнтізбедегі ең маңызды мерекеде қайтыс болды. Сол күні кешке, Пропаганда министрі Жозеф Геббельс Гитлермен кеңескеннен кейін Мюнхендегі Bürgerbräukeller пивоханасында (төңкеріс ұйымдастырылған жер) Германияның түкпір-түкпірінен келген нацистердің ескі әскерлерінің алдында отты сөз сөйледі. Геббельс, неміс халқының неміс дипломатын еврей өлтіргеніне ашуланып, заңды өз қолдарына алып, еврей бизнесіне, қоғамдық орталықтарға және синагогтарға шабуыл жасауы таңқаларлық емес деді. Мұндай «спонтанды шабуылдарды» нацистік партия немесе SA ұйымдастырмауы керек, бірақ оларға қарсы тұруға немесе оларды тоқтатуға да болмайды. Вом Раттың өлімі тек сылтау ғана екенін Геббельстің сол күнгі күнделігіндегі жазбасы көрсетті: «Түстен кейін неміс дипломаты вом Раттың қайтыс болғаны туралы хабарлама келді. Жақсы. Мен партия қабылдауына, ескі ратушаға барамын. Керемет қызмет. Мен Гитлерге жағдайды баяндадым. Ол: демонстрацияларға рұқсат беріңіз деді. Полицияны шығарып алыңыз. Еврейлер халықтың ашуын сезінуі керек. Дұрыс айтасыз. Полиция мен партияға тиісті нұсқаулар бердім. Содан кейін партия жетекшілеріне қысқаша баяндама жасадым. Ұрандар мен қол соғулар. Барлығы телефонға жүгірді. Енді халық әрекет етеді». Бірнеше сағат ішінде нацистер Германиядағы еврей қауымдастықтарына қарсы погромды бастады, ол «Кристалл түні» (Сынық шыны түні) деп аталды және түн бойы, келесі күніне дейін жалғасты. 90-нан астам еврей өлтірілді, 30 000-нан астам еврей тұтқындалып, концлагерлерге жіберілді (онда мыңнан астам адам қайтыс болды, қалғандары бірнеше айдан кейін босатылды), мыңдаған еврей дүкендері, үйлері, кеңселер және 200-ден астам синагог қиратылды немесе өртелді. Мүлікке келтірілген залал 1 миллиардтан астам рейхсмарканы құрады (сол кезде шамамен 400 миллион АҚШ доллары, ал 2015 жылы 6,7 миллиард доллар). Еврейлер мүліктеріне келтірілген залал үшін сақтандыру талаптарын беруге құқылы болғанымен, Германияның экономикалық жоспарлауын басқаратын Герман Геринг талаптар төленбейтінін шешті. Кристалл түні әлемді дүр сілкіндірді және Ұлыбритания, Франция және АҚШ-та Гитлермен келісімге келуге қолдау көрсетудің аяқталуына себеп болды. Бұл Германиядан еврейлердің жаңа толқынының эмиграциясына да әкелді. Гриншпан өзінің әрекеті нацистердің неміс еврейлеріне қарсы зорлық-зомбылықты ақтау үшін пайдаланғанын білгенде, қатты күйзелді, бірақ оның отбасы (Польша шекарасына жер аударылған) нацистік антисемитизмнің осы ерекше көрінісінен аман қалды. Нацистік үкімет еврейлерге қарсы зорлық-зомбылықты ұзақ уақыттан бері жоспарлап, қолайлы сылтауды күтіп отырған.

Парижден Берлинге

1938 жылдың қарашасынан 1940 жылдың маусымына дейін Гриншпан Париждегі Фресн түрмесінде қамауда болды. Оның қорғаушылары сот процесін процедуралық мәселелермен мүмкіндігінше кешіктіруге тырысты, Вом Раттың өліміне байланысты жариялылық азайса (сот процесі саяси тартысқа түспеуі үшін) прокуратура қарсылық танытпады. Гёббельс 1930 жылы НСДАП-ға қосылған адвокат және журналист Вольфганг Дивергеді Германия үкіметінің өкілі ретінде Парижге жіберді. Фридрих Гримм (танымал неміс заңгері және Мюнстер университетінің халықаралық құқық профессоры) да Парижге жіберілді, формальды түрде Вом Рат отбасының өкілі ретінде, бірақ ол Гёббельстің адамы екені бәріне мәлім болды. Гримм Гриншпанды Германияға экстрадициялауға тырысты (ол неміс азаматы болмаса да), бірақ француз үкіметі оған келіспеді. Гримм мен Диверге 1934 жылғы Каирдегі еврейлер сотында тығыз жұмыс істеген және 1938-39 жылдары Париждегі олардың әрекеттері Каирдегі жұмыстарын қайталады. Олардың Гинтерманнерді іздеу және Гриншпанды Франкфуртермен байланыстыру әрекеттері істі баяулатты; екеуі де Париж полициясының Гинтерманнердің жоқ екендігі және Вом Рат пен Густлоффты өлтірудің қатысы жоқ екендігі туралы мәлімдемелерін қабылдамады. Американдық тарихшы Алан Штайнвейстің сөзіне сүйенсек, Гинтерманнерлердің болуын дәлелдейтін деректердің жоқтығы Гримм мен Дивергені олардың жоқ екеніне сендірген жоқ; керісінше, олар Германияға қарсы еврейлердің құйрықтары олар ойлағаннан да зор екеніне сенді (оның бар екенін көрсететін барлық іздерді жою). Ол Бёмельбургке (окупацияланған аймақтың шекарасында) жеткізіліп, Парижге айдалды, Берлинге ұшырылып, Принц Альбрехт көшесіндегі Гестапо штаб-пәтерінде қамалды.

Германиядағы заңгерлік маневрлер

Гриншпан өмірінің қалған бөлігін неміс тұтқынында, Берлиндегі Моабит түрмесінде және Заксенхаузен мен Флоссенбург концлагерлерінде өткізді. Саксенхаузенде ол Австрияның Аншлюске дейінгі соңғы канцлері Курт Шушнигпен бірге арнайы тұтқындарға арналған бункерде орналасты. Гриншпанға салыстырмалы түрде жұмсақ қарады, өйткені Геббельс оны "халықаралық еврейлердің" вом Ратты өлтіруге қатысы бар екенін дәлелдейтін көрсетілімдік сот процесінің тақырыбы ретінде пайдалануға ниеттенді. Гримм мен Вольфганг Диверге (Геббельс министрлігіндегі қызметкер) сот дайындықтарын жүргізуді тапсырды, олар Моро Джафферидің Париждегі кеңсесінен алынған құжаттарды пайдаланды. Джаффери Швейцарияға қашып кеткен. Геббельс Гриншпанды Германияда сотқа тартуды Франциядағыдай қиын деп тапты. Нацистердің саяси билігі шексіз болғанымен, мемлекеттік бюрократия көптеген салаларда тәуелсіздігін сақтап, неміс қарсыласының тиімді желілерін қамтыды. Әділет министрлігі (әлі де заңның әрпін сақтауға ниеттенген заңгерлермен толықтырылған) Гриншпан неміс азаматы болмағандықтан, Германиядан тыс жерде жасаған кісі өлтіруі үшін Германияда сотталуы мүмкін емес деп мәлімдеді; ол кезде кәмелетке толмағандықтан, өлім жазасына кесілмейді. 1940 және 1941 жылдарға дейін дау-дамайлар жалғасты. Мәселені шешу үшін Гриншпанды мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптауға тура келді. Барлық мүдделі тараптарды оның заңдылығына көндіруге біраз уақыт кетті, және ол 1941 жылдың қазанында ғана айыпталып, сотқа берілді. Айыптамада Гриншпанның вом Ратты ату мақсаты халықаралық еврейлердің бұйрығымен "Фюрер мен рейхсканцлердің конституциялық функцияларын орындауына кедергі келтіру" болғаны айтылды. Қарашада Геббельс Гитлермен кездесіп, "әлемдік еврейлерді сотқа тартуға" мүмкіндік беретін көрсетілімдік сот процесіне оның келісімін алды. Сот 1942 жылдың қаңтарына белгіленді, бұрынғы француз сыртқы істер министрі Жорж Бонне "әлемдік еврейлердің" Францияны Германиямен соғысқа тартуға жауапты екенін куәлік етуі керек еді. Сот 1942 жылдың қаңтарында басталған жоқ. АҚШ өткен айда соғысқа кірді, неміс әскерлері Шығыс майданда үлкен жеңіліске ұшырап, Мәскеу маңында Қызыл Армиямен шайқасты. Леон Блум және басқа француз саясаткерлерінің Риомдағы соты ақпан айында басталуы керек еді, Геббельс бірден екі көрсетілімдік сот процесін қаламады. Сонымен қатар, тағы да заңдық қиындықтар туды; Әділет министрлігі Гриншпан Франциядан шығарылуының заңдылығын даулайды деп қорқып, оны "заңсыз" деп санайтын. Ең алаңдатарлығы Гриншпанның гомосексуалдық қатынас үшін вом Ратты атып өлтіргенін мәлімдеуі болды. Бұл туралы 22 қаңтарда Гриммге, Дивергеге және басқа да лауазымды тұлғаларға Әділет министрлігінің мемлекеттік хатшысы Роланд Фрайслер (кейіннен Халық сотының төрағасы) хабарлады. Гриншпан 1938 жылы Моро Джаффери осы қорғанысты ұсынғанда оны қабылдамаған, бірақ, көрінеу, ойы өзгерген. 1941 жылдың ортасында ол Генрих Ягушке (Гестапоның тергеушілерінің бірі) өзінің осы қорғанысты қолдануды жоспарлап отырғанын айтты, бірақ Әділет министрлігі бұл туралы Геббельске хабарламады, ол қатты ашуланды. Ол күнделігіне былай деп жазды: Әділет министрлігі Гриншпанды 175-бап бойынша айыптады, ашуланған Геббельс қосымша айыптама Гриншпан мен вом Раттың гомосексуалды қарым-қатынаста болғанын білдіреді деп мәлімдеді. Геббельс наурыз айында тағы да Гитлермен кездесіп, сот мамыр айында басталатынын айтты (әуенге қарсы қорғаныс болуы мүмкін екендігі туралы ескертпестен). Сәуірде ол әлі де мәселені шешуге тырысып жатты: Әділет министрі міндетін атқарушы Франц Шлегельбергер 10 сәуірде Геббельске хат жазып, Гитлер сотқа рұқсат берген кезде Гриншпан гомосексуалды қорғанысты жоспарлап отырғанын білгенін сұрады. Әділет министрлігін алаңдатқан нәрсе - вом Раттың Гриншпанмен жыныстық қатынаста болғаны туралы айыптау емес; олар оның жалған екенін білді, ал Гриншпан Саксенхаузендегі кейбір тұтқындарға осылай айтқан. Мәселе олардың вом Раттың гомосексуал екеніне сенуінде болды; Гриншпанға Париждегі Моро Джаффери оның жеке өмірі туралы мәлімет берді және оны сотта ашады. Бұл вом Рат отбасын және Сыртқы істер министрлігін ұялтады; вом Раттың ағасы Густав, Вермахт офицері, гомосексуализм үшін әскери соттың алдында сотталды. Густавтың гомосексуализмі сол кездегі ғылым мен әлеуметтік парадигмаларды ескере отырып, оның інісі де гомосексуал болуы мүмкін екенін білдірді. Гриншпанды Принц Альбрехт Штрассе 8 үйінде ұстап, одан кімдердің артында тұрғанын анықтау үшін оны тағы да тексеруге бұйрық бердім. Сәйкес нұсқаулар бердім, Гриншпанды әкелуге, бірақ бұл жолмен емес... содан кейін Кришак бұйрық берді, Кришак бұл мәселемен айналысты, Гриншпанды әкелуге, әйтеуір, бәрі бекер болар еді, мен өзіме айттым. Мен оның қалай көрінетінін көруге қызығушылық танытқанымды әлі есімде. Әрине, бәрінен ештеңе шықпады және мен Кришакқа оның тергеуді аяқтағаннан кейін оны маған жоғары қабатқа әкелуін сұрадым, өйткені мен Гриншпанға бір қарауға қатты ниеттендім. Мен онымен сөйлескім келді. Мен онымен бірнеше сөз айтыстым... не болғанын білмеймін... одан кейін ештеңе естімедім. Одан кейін ештеңе естімедім. Көптеген мамандар Гриншпанның 1942 жылдың соңында Саксенхаузенде қайтыс болғанын дәлелдейтін мәліметтерге сүйенеді; тарихи консенсус бойынша, ол соғыстан аман қалмады. Зольтиков Гриншпанның вом Ратты атып өлтіруіне гомосексуалдық қатынастың дұрыс болмауы себеп болғанын "дәлелдеу арқылы" "әлемдік еврейлерге" қызмет етіп жатыр деп мәлімдеді, әлемдік еврейлік құлақтандырудың нәтижесі емес. Француздар еврейді, неміс өлтіргені үшін жазаламағаны, Парижде ашық түрде өмір сүргеніне қарамастан, Холокост кезінде еврейлерді өлтіруге қатысқан немістерді жазаламау үшін аргумент ретінде пайдаланылды. Зольтиков вом Рат отбасы тарапынан қорлауға шағымданып сотқа берілді. 2013 жылы голланд тарихшысы Сидни Смитс Зольтиковты Гриншпан мен вом Рат туралы айыптамалары жалған болған алаяқ деп атады. Мюнхендегі сотта Зольтиков Гриншпанның өткен күні сот отырысында көрермен ретінде болғанын мәлімдеді. Хайбердің мақаласы Гриншпанның Парижде аман-сау екені туралы қамыштағы әңгімелерге негізделгені анықталды. Ларсеннің есебі Гриншпанның Парижде өмір сүріп жатқанын білетін адамдармен сөйлескен адамдармен әңгімелесуге негізделген; олардың оның аман қалғаны туралы мәлімдемелеріне қарамастан, ешкім Гриншпанды көмеген жоқ. Гриншпан 1960 жылы Батыс Германия үкіметі тарапынан заңды түрде қайтыс деп жарияланды (оның қайтыс болған күні 8 мамыр 1945 жыл деп белгіленді). Бұл жариялау оның 1948 жылы Израильге эмиграциялаған ата-анасының өтініші бойынша жасалды, олар соғыстан бері одан ештеңе естімегендерін айтты. Гриншпан өмірі бойы әлемдегі еврей қауымдастықтары тарапынан жиреншіктелді, олар оны жауапсыз, жасөспірім деп қарады, ол (вом Рат сияқты ұсақ шенеунікті бейкүнә өлтіру арқылы) нацистердің қаһарына түсірді. Гриншпанның соғыстан аман қалғаны туралы болжамдарға орай, 1946 жылдың 3 шілдесінде Баварияның Бамберг қаласындағы көшіп қонғандар лагерінде түсірілген суретте Гриншпанға ұқсайтын адам британдықтардың Палестинаға эмиграциялауға рұқсат бермеуіне қарсы Холокосттан аман қалғандардың демонстрациясына қатысқан. Беттік тану тестінің нәтижесі суреттегі адам Гриншпан екенін 95% ықтималдықпен көрсетті, бұл ең жоғары мүмкін көрсеткіш.