Оскар Шиндлер: Нацизм дәуіріндегі қаһарман және гуманист

Кіріспе

Неміс өнеркәсібі және гуманитарлық тұлға, нацистік дәуірде (1908-1974) – сол аттас жарыс аттысы.

Оскар Шиндлер (28 сәуір 1908 – 9 қазан 1974) – неміс өнеркәсібі, гуманитарлық тұлға және нацистік партияның мүшесі. Ол Холокост кезінде 1200 еврейдің өмірін құтқарып, оларды Польша мен Богемия және Моравия протекторатындағы эмаль бұйымдары мен оқ-дәрі зауыттарында жұмысқа орналастырғаны үшін танымал. Ол 1982 жылғы «Шиндлердің сандығы» романы мен 1993 жылғы «Шиндлер тізімі» фильмінің басты кейіпкері. Фильмде ол бастапқыда пайда табуға ұмтылған, бірақ кейін еврей қызметкерлерінің өмірін құтқару үшін ерекше белсенділік, табандылық, батылдық және адалдық танытқан адам ретінде бейнеленген. Шиндлер Моравиядағы Звитау қаласында өсті және 1936 жылы нацистік Германияның әскери барлау қызметіне (Abwehr) қосылғанға дейін бірнеше мамандықтарда жұмыс істеді. 1939 жылы нацистік партияға мүше болды. 1938 жылы Чехословакияны неміс әскері басып алғанға дейін ол неміс үкіметі үшін теміржол және әскер қозғалысы туралы ақпарат жинады. Чехословакия үкіметі оны тыңшылық жасады деген айыппен тұтқындады, бірақ сол жылы Мюнхен келісімі шарттары бойынша босатылды. Ол нацистер үшін ақпарат жинауды жалғастырды және 1939 жылы Польшада, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жұмыс істеді. 1939 жылы ол Польшаның Краков қаласында эмаль бұйымдарын шығаратын зауытты сатып алды. 1944 жылы зауыттағы жұмысшылардың саны шамамен 1750-ге жетті, оның 1000-ы еврейлер болды. Оның Abwehr-мен байланысы еврей жұмысшыларын депортациядан және нацистік концлагерьде өлімнен қорғауға көмектесті. Уақыт өте келе, ол өз жұмысшыларын қауіпсіз ету үшін нацистік шенеуніктерге үлкен пара және қара нарықта ғана алуға болатын сәнді заттарды сыйға беруге мәжбүр болды. 1944 жылдың шілдесінде Германия соғыста жеңіліп бара жатқандықтан, SS Шығыс концлагерьлерін жабыла бастады және қалған тұтқындарды батысқа депортациялады. Көптеген тұтқындар Аушвиц және Гросс-Розен концлагерьлерінде өлтірілді. Шиндлер жақын маңдағы Краков Плашов концлагерінің коменданты, SS гауптштурмфюрер Амон Гётты өзінің зауытын Богемия және Моравия протекторатындағы Брненецке көшіруге көндірді, осылайша өз жұмысшыларын Аушвицтегі газ камераларында өлімнен құтқарды. Еврей геттосының полиция қызметкері Марсель Голдберг берген есімдер тізімі бойынша Гёттің хатшысы Миэтек Пемпер 1944 жылдың қазан айында Брюннлицке барған 1200 еврейдің тізімін жасап, теріп шығарды. Шиндлер 1945 жылдың мамыр айында Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін өз жұмысшыларын өлтіруді болдырмау үшін SS шенеуніктерге пара беруді жалғастырды. Ол барлық байлығын пара беруге және жұмысшыларына керек-жарақтарды қара нарықтан сатып алуға жұмсады. Соғыстан кейін Шиндлер Батыс Германияға көшіп барды, онда еврейлік көмек ұйымдарынан көмек алды. Соғыс кезіндегі шығындарының бір бөлігін өтегеннен кейін, ол әйелі Эмилимен бірге Аргентинаға көшіп, фермалық шаруамен айналысты. 1958 жылы банкротқа ұшырағаннан кейін Шиндлер әйелімен бірге Германияға оралды, онда бірнеше кәсіби жобалары сәтсіз аяқталды және соғыста өмірін құтқарған адамдар – «Шиндлер еврейлері» –нен қаржылық қолдау алды. Ол 9 қазан 1974 жылы Германияның Хилдесхайм қаласында қайтыс болды және Иерусалимдегі Сион тауында жерленді. Бұл, мүмкін, нацистік партияның бұрынғы мүшесінің осылай құрметтелген жалғыз жағдайы. 1993 жылы Израиль үкіметі оны және әйелі Эмилиді «Ұлттар арасындағы әділ» деп таныды.

Oskar Schindler (; 28 April 1908 – 9 October 1974) was a German industrialist, humanitarian, and member of the Nazi Party who is credited with saving the lives of 1,200 Jews during the Holocaust by employing them in his enamelware and ammunitions factories in occupied Poland and the Protectorate of Bohemia and Moravia. He is the subject of the 1982 novel Schindler's Ark and its 1993 film adaptation, Schindler's List, which reflected his life as an opportunist initially motivated by profit who came to show extraordinary initiative, tenacity, courage, and dedication in saving his Jewish employees' lives. Schindler grew up in Zwittau, Moravia, and worked in several trades until he joined the Abwehr, the military intelligence service of Nazi Germany, in 1936. He joined the Nazi Party in 1939. Before the beginning of the German occupation of Czechoslovakia in 1938, he collected information on railways and troop movements for the German government. He was arrested for espionage by the Czechoslovak government but was released under the terms of the Munich Agreement that year. He continued to collect information for the Nazis, working in Poland in 1939 before the invasion of Poland at the start of World War II. In 1939, he acquired an enamelware factory in Kraków, Poland, which employed, at its peak in 1944, about 1,750 workers, of whom 1,000 were Jews. His Abwehr connections helped him protect his Jewish workers from deportation and death in the Nazi concentration camps. As time went on, he had to give Nazi officials ever larger bribes and gifts of luxury items obtainable only on the black market to keep his workers safe. By July 1944, Germany was losing the war; the SS began closing down the easternmost concentration camps and deporting the remaining prisoners westward. Many were murdered in Auschwitz and the Gross Rosen concentration camp. Schindler convinced SS Hauptsturmführer Amon Göth, commandant of the nearby Kraków Płaszów concentration camp, to allow him to move his factory to Brněnec in the Protectorate of Bohemia and Moravia, thus sparing his workers from almost certain death in the gas chambers of Auschwitz. Using names provided by Jewish Ghetto Police officer Marcel Goldberg, Göth's secretary Mietek Pemper compiled and typed the list of 1,200 Jews who travelled to Brünnlitz in October 1944. Schindler continued to bribe SS officials to prevent his workers' execution until the end of World War II in Europe in May 1945, by which time he had spent his entire fortune on bribes and black market purchases of supplies for his workers. Schindler moved to West Germany after the war, where he was supported by assistance payments from Jewish relief organisations. After receiving a partial reimbursement for his wartime expenses, he moved with his wife Emilie to Argentina, where they took up farming. When he went bankrupt in 1958, Schindler left his wife and returned to Germany, where he failed at several business ventures and relied on financial support from Schindlerjuden ("Schindler Jews")—the people whose lives he had saved during the war. He died on 9 October 1974 in Hildesheim, Germany, and was buried in Jerusalem on Mount Zion, possibly the only former member of the Nazi Party to be honoured in this way. He and his wife Emilie were named Righteous Among the Nations by the Israeli government in 1993.

Ерте өмір және білім

Шиндлер 1908 жылғы 28 сәуірде Австрия-Мажарстанның Моравиядағы Звитау қаласында судет немісі отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – Йохан "Ханс" Шиндлер, шаруашылық машиналарын сатумен айналысатын кәсіпорнының иесі, ал анасы – Франциска "Фанни" Шиндлер (қыз есімі Люзер). 1915 жылы оның әпкесі Эльфриде дүниеге келді. Бастауыш және орта мектепті бітірген соң Шиндлер техникалық училищенің оқуға түсті, бірақ 1924 жылы бағаларын жолсыз түзгені үшін оқудан шығарылды. Кейін ол бітірді, алайда колледжге немесе университетке қабылдануға қажетті Abitur емтиханын тапсырмады. Оның орнына Брнода бірнеше мамандық бойынша курстардан өтті, оның ішінде жүргізушілік және машина жасау, содан кейін үш жыл бойы әкесіне көмектесті. Жасынан бері мотоциклге құмар болған ол 250 куб см Moto Guzzi жарыс мотоциклін сатып алып, келесі бірнеше жыл бойы тау жарыстарында әуесқой ретінде қатысты. 1928 жылғы 6 наурызда Шиндлер Малетиннен шыққан бай судет немісінің қызы Эмили Пелцльге үйленді. Олар Оскардың ата-анасымен бірге тұрып, жоғарғы қабаттағы бөлмелерді иеленді, онда жеті жыл өмір сүрді. Осы оқиғадан кейін Шиндлер әкесімен жұмыс істеуді тоқтатты және бірнеше жұмыс істеді, соның ішінде Моравия электротехникасындағы қызмет және автомектептің басшысы. Чех армиясында 18 ай қызметтенгеннен кейін, 31-ші армияның 10-шы жаяу әскер полкінде капрал шеніне көтерілді, ол көп ұзамай банкротқа ұшыраған Моравия электротехникасына оралды. Оның әкесінің шаруашылық машиналарын сатумен айналысатын кәсіпорны да сол кезде жабылды, соның салдарынан Шиндлер бір жыл бойы жұмыссыз қалды. 1931 жылы Праганың Ярослав Шимек банкіне жұмысқа орналасты, онда 1938 жылға дейін жұмыс істеді. 1931 және 1932 жылдары Шиндлер көпшілік орында мас болғаны үшін бірнеше рет тұтқындалды. Осы кезеңде ол мектептегі досы Аурели Шлегельмен қарым-қатынаста болды. 1933 жылы олардың қызы Эмили, ал 1935 жылы ұлдары Оскар кіші дүниеге келді. Кейіннен Шиндлер бұл баланың өзінің ұлы емес екенін мәлімдеді. Шиндлердің әкесі, алкоголизмге ұшыраған адам, 1935 жылы әйелінен ажырасып кетті. Ол көп ауырып, бірнеше айдан кейін қайтыс болды.

Schindler was born on 28 April 1908, into a Sudeten German family in Zwittau, Moravia, Austria Hungary. His father was Johann "Hans" Schindler, the owner of a farm machinery business, and his mother was Franziska "Fanny" Schindler (née Luser). His sister, Elfriede, was born in 1915. After attending primary and secondary school, Schindler enrolled in a technical school, from which he was expelled in 1924 for forging his report card. He later graduated, but did not take the Abitur exams that would have enabled him to go to college or university. Instead, he took courses in Brno in several trades, including chauffeuring and machinery, and worked for his father for three years. A motorcycle fan since his youth, he bought a 250 cc Moto Guzzi racing motorcycle and competed recreationally in mountain races for the next few years. On 6 March 1928, Schindler married Emilie Pelzl, daughter of a prosperous Sudeten German farmer from Maletein. They moved in with Oskar's parents and occupied the upstairs rooms, where they lived for seven years. Soon after his marriage, Schindler quit working for his father and took a series of jobs, including a position at Moravian Electrotechnic and the management of a driving school. After an 18 month stint in the Czech army, where he rose to the rank of lance corporal in the Tenth Infantry Regiment of the 31st Army, he returned to Moravian Electrotechnic, which went bankrupt shortly afterward. His father's farm machinery business closed around the same time, leaving Schindler unemployed for a year. He took a job with Jaroslav Šimek Bank of Prague in 1931, where he worked until 1938. Schindler was arrested several times in 1931 and 1932 for public drunkenness. Also around this time, he had an affair with Aurelie Schlegel, a school friend. They had a daughter, Emily, in 1933, and a son, Oskar Jr, in 1935. Schindler later claimed the boy was not his son. Schindler's father, an alcoholic, abandoned his wife in 1935. She died a few months later after a long illness.

Abwehr үшін тыңшы

1935 жылы Шиндлер Судет немісінің сепаратистік партиясына қосылды. Чехословакия азаматы болғамен, Шиндлер 1936 жылы нацистік Германияның әскери барлау қызметі – Абвер үшін тыңшы болды. Ол Бреслауда орналасқан Abwehrstelle II Commando VIII-ге бекітілді. Кейін ол Чехия полициясына ақшаға мұқтаж болғандықтан мұны жасағанын айтты; сол кезде Шиндлер ішімдікке байланысты проблемаға тап болды және үнемі қарызға батқан еді. Абвер үшін оның міндеттеріне темір жолдар, әскери нысандар және әскерлердің қозғалысы туралы ақпарат жинау, сондай-ақ нацистік Германияның жоспарланған басылысына дейін Чехословакиядағы басқа тыңшыларды тарту кірді. Ол 1938 жылдың 18 шілдесінде Чехия үкіметі тарапынан тыңшылық қызметі үшін тұтқындалды және дереу түрмеге қамалды, бірақ 1 қазанда Германия Чехияның Судет аймағын аннексиялаған Мюнхен келісімінің шарттарына сәйкес саяси тұтқын ретінде босатылды. Шиндлер 1 қарашада нацистік партияға мүшелікке үміткерлік білдірді және келесі жылы қабылданды. Звиттауда денсаулығын қалпына келтірген соң, Шиндлер Абвер бөлімшесінің орынбасары болып тағайындалды және 1939 жылдың қаңтарында әйелімен бірге Чехия мен Польша шекарасындағы Остраваға (Острау) көшірілді. Ол Гитлердің наурыз айында Чехословакияның қалған бөлігін басып алғанға дейінгі айларда тыңшылықпен айналысты. Эмили оған құжаттармен жұмыс істеуге көмектесті, Абвер кеңсесі үшін құпия құжаттарды өңдеуге және пәтерінде жасыруға көмектесті. Шиндлер Польшаға жиі іссапармен барып тұрғандықтан, ол және оның 25 агенті Польшаға жоспарланған шабуылға арналған поляк әскери қызметі мен темір жолдары туралы ақпарат жинауға мүмкіндік алды. Бір тапсырма бойынша оның бөлімшесі неміс әскерлерінің қозғалысы үшін өте маңызды деп есептелген Яблунков өткеліндегі темір жол желісі мен туннельді бақылап, ақпарат беруі керек болды. Шиндлер 1940 жылдың күзіне дейін Абверде жұмыс істеді, содан кейін Германия елшілігінде орналасқан Абвер офицерлері арасындағы жемқорлықты тексеру үшін Түркияға жіберілді.

Емалия

Шиндлер 1939 жылы қазан айында Abwehr ісімен алғаш рет Краковқа (Краков) келді және келесі айда пәтер алды. Эмили Остравадағы пәтерді күтіп-ұстады және аптасына кем дегенде бір рет Краковтағы Оскарға барып тұратын. 1939 жылы қарашада ол өзінің жаңа пәтерін безендіру үшін интерьерді безендіруші Мила Пфеффербергке хабарласты. Оның ұлы Леопольд "Полдек" Пфефферберг көп ұзамай оның қара нарықта сауда-саттық жасайтын байланыстарының бірі болды. Олар өмір бойы достық қарым-қатынаста болды. Сол айда Шиндлер Штерннің бұрынғы еврейлерге тиесілі жұмыс орнын Треухандер (сенімгер) ретінде қабылдаған Schindler's fellow Abwehr agent Josef "Sepp" Aue бухгалтері Ицхак Штернмен танысты. Польшалық яһудилерге тиесілі мүліктерді, оның ішінде олардың иеліктерін, сауда орындарын және үйлерін, шабуылдан кейін дереу басталған немістер басып алды, ал яһуди азаматтары азаматтық құқығынан айырылды. Шиндлер Стернге ол сатып алуды ойлап жүрген компанияның балансын көрсетті, ол сол жылдың басында банкроттыққа өтініш берген еврей бизнесмендерінің консорциумына тиесілі Rekord Ltd деп аталатын эмаль бұйымдарын шығаратын зауыт. Стерн оған компанияны Haupttreuhandstelle Ost (Шығыс үшін негізгі сенімгерлік кеңсесі) қамқорлығымен басқарудың орнына, бизнесті сатып алу немесе жалға алу керектігін айтты, өйткені бұл оған нацистердің диктаттарынан, соның ішінде көбірек еврейлерді жалдауға еркіндік береді. Бірнеше еврей инвесторларының, соның ішінде меншік иелерінің бірі Абрахам Банкирдің қаржылық қолдауымен Шиндлер 1939 жылы 13 қарашада фабриканың бейресми жалға алу келісімшартына қол қойды және 1940 жылы 15 қаңтарда келісімді ресмилендірді. Ол оны Deutsche Emailwarenfabrik (Германияның эмаль бұйымдары фабрикасы) немесе DEF деп атады, көп ұзамай ол "Эмалиа" деген лақап атпен танылды. Ол бастапқыда жеті еврей жұмысшыдан тұратын штатты (оның ішінде оған компанияны басқаруға көмектескен Банкир) және 250 еврей емес поляктарды алды. 1944 жылы ең жоғары сатысында бұл бизнесте 1750-ге жуық жұмысшы жұмыс істеді, олардың мыңдағандары еврейлер болды. Шиндлер сонымен қатар Schlomo Wiener Ltd компаниясын басқаруға көмектесті, ол эмаль бұйымдарын сататын көтерме сауда жасайтын және Prokosziner Glashütte шыны фабрикасының жалға алушысы болды. Шиндлердің Абвермен және Вермахта және оның қару-жарақ инспекциясындағы байланыстары оған әскерилерге эмальді аспаптар өндіру келісімшарттарын алуға мүмкіндік берді. Бұл байланыс кейіннен оған еврей жұмысшыларын жер аударылу мен өлімнен қорғауға көмектесті. Уақыт өте келе, Шиндлер жұмысшыларын қауіпсіз ету үшін нацистік қызметкерлерге бұрынғыдан да көп пара және тек қара базардан ғана сатып алынатын сәнді бұйымдар сыйға тартуға мәжбүр болды. Банкир, қара нарықтағы басты байланыс, параға тауарлар мен фабрикада қолданылатын қосымша материалдарды алды. Шиндлер өзі дәулетті өмір салтын ұнатады және өзінің хатшысы Виктория Клоновска және DEF-тен эмаль бұйымдарын мамандандырған саудагер Ева Киш Шойермен некеден тыс қарым-қатынас жасады. 1940 жылы Эмили Шиндлер бірнеше айға келіп, 1941 жылы Оскармен бірге тұру үшін Краковқа көшті. Бастапқыда Шиндлер бизнестің ақша табу мүмкіндігіне көбінесе қызығушылық танытты және еврейлерді жалдады, өйткені олар поляктерге қарағанда арзан болды - жалақыны басқыншы нацистік режим белгіледі. Кейін ол өз жұмысшыларын шығынға қарамай қорғап-қорғай бастады. Оның фабрикасының әскери іс-әрекет үшін маңызды бизнес мәртебесі оның еврей жұмысшыларын қорғауға мүмкіндік беретін шешуші факторға айналды. Шиндлерюдендерге (Шиндлер еврейлеріне) жер аударылу қаупі төнген кезде, ол оларға бостандық беруді талап етті. Оның айтуынша, әйелдер, балалар, тіпті мүгедектер де механиктер мен металл өңдеушілерге қажет. Бірде Гестапо Шиндлерге келіп, жалған жеке құжаттары бар бір отбасын ұстап беруін талап етті. "Олар кіргеннен үш сағат өткен соң, - деді Шиндлер, - екі мас гестапо қызметкері менің кабинетімнен тұтқындарды және олар талап еткен айыптау құжаттарын алып шықты". 1940 жылы 1 тамызда генерал-губернатор Ханс Франк барлық Краков еврейлерін екі апта ішінде қаладан кетуді талап ететін жарлық шығарды. Тек Германияның соғыс күштеріне тікелей қатысы бар жұмыстарында жұмыс істейтіндерге ғана қалуға рұқсат етілетін. Сол кезде қалада 60 - 80 мың яһуди тұрса, 1941 жылдың наурызына қарай олардың 15000-ы ғана қалды. Бұл яһудилер Казимеждің дәстүрлі маңынан кетіп, өнеркәсіптік Подгорце ауданында орналасқан қабырғалы Краков геттосына көшірілді. Шиндлер жұмысшылары күнде геттодан фабрикаға және кері жолға аяқпен жүріп барып-келеді. Шиндлер басқарған төрт жыл ішіндегі нысанға жасалған кеңейтулерге амбулаториялық емхана, кооператив, ас үй және жұмысшыларға арналған асхана, сондай-ақ фабрика мен оған байланысты кеңсе кеңістігінің кеңеюі кірді.

Schindler first arrived in Kraków (Krakau) in October 1939, on Abwehr business, and took an apartment the following month. Emilie maintained the apartment in Ostrava and visited Oskar in Kraków at least once a week. In November 1939, he contacted interior decorator Mila Pfefferberg to decorate his new apartment. Her son, Leopold "Poldek" Pfefferberg, soon became one of his contacts for black market trading. They eventually became lifelong friends. The same month, Schindler was introduced to Itzhak Stern, an accountant for Schindler's fellow Abwehr agent Josef "Sepp" Aue, who had taken over Stern's formerly Jewish owned place of employment as a Treuhänder (trustee). Property belonging to Polish Jews, including their possessions, places of business, and homes, were seized by the Germans beginning immediately after the invasion, and Jewish citizens were stripped of their civil rights. Schindler showed Stern the balance sheet of a company he was thinking of acquiring, an enamelware factory called Rekord Ltd owned by a consortium of Jewish businessmen that had filed for bankruptcy earlier that year. Stern advised him that rather than running the company as a trusteeship under the auspices of the Haupttreuhandstelle Ost (Main Trustee Office for the East), he should buy or lease the business, as that would give him more freedom from the Nazis' dictates, including freedom to hire more Jews. With the financial backing of several Jewish investors, including one of the owners, Abraham Bankier, Schindler signed an informal lease agreement on the factory on 13 November 1939 and formalised the arrangement on 15 January 1940. He renamed it Deutsche Emailwarenfabrik (German Enamelware Factory) or DEF, and it soon became known by the nickname "Emalia". He initially acquired a staff of seven Jewish workers (including Bankier, who helped him manage the company) and 250 non Jewish Poles. At its peak in 1944, the business employed around 1,750 workers, a thousand of whom were Jews. Schindler also helped run Schlomo Wiener Ltd, a wholesale outfit that sold his enamelware, and was leaseholder of Prokosziner Glashütte, a glass factory. Schindler's ties with the Abwehr and his connections in the Wehrmacht and its Armaments Inspectorate enabled him to obtain contracts to produce enamel cookware for the military. These connections also later helped him protect his Jewish workers from deportation and death. As time went on, Schindler had to give Nazi officials ever larger bribes and gifts of luxury items obtainable only on the black market to keep his workers safe. Bankier, a key black market connection, obtained goods for bribes as well as extra materials for use in the factory. Schindler himself enjoyed a lavish lifestyle and pursued extramarital relationships with his secretary, Viktoria Klonowska, and Eva Kisch Scheuer, a merchant specialising in enamelware from DEF. Emilie Schindler visited for a few months in 1940 and moved to Kraków to live with Oskar in 1941. Initially, Schindler was mostly interested in the business's money making potential, and hired Jews because they were cheaper than Poles—the wages were set by the occupying Nazi regime. Later he began shielding his workers without regard for cost. The status of his factory as a business essential to the war effort became a decisive factor in enabling him to protect his Jewish workers. Whenever Schindlerjuden (Schindler Jews) were threatened with deportation, he claimed exemptions for them. He claimed wives, children, and even people with disabilities were necessary mechanics and metalworkers. On one occasion, the Gestapo came to Schindler demanding that he hand over a family that possessed forged identity papers. "Three hours after they walked in," Schindler said, "two drunk Gestapo men reeled out of my office without their prisoners and without the incriminating documents they had demanded." On 1 August 1940, Governor General Hans Frank issued a decree requiring all Kraków Jews to leave the city within two weeks. Only those who had jobs directly related to the German war effort would be allowed to stay. Of the 60,000 to 80,000 Jews then living in the city, only 15,000 remained by March 1941. These Jews were then forced to leave their traditional neighbourhood of Kazimierz and relocate to the walled Kraków Ghetto, established in the industrial Podgórze district. Schindler's workers travelled on foot to and from the ghetto each day to their jobs at the factory. Enlargements to the facility in the four years Schindler was in charge included the addition of an outpatient clinic, co op, kitchen, and dining room for the workers, in addition to expansion of the factory and its related office space.

Пляшов

1941 жылдың күзінде нацистер еврейлерді геттодан шығара бастады. Олардың көпшілігі Бельжек құрту лагеріне жіберіліп, қаза табады. 1943 жылдың 13 наурызында гетто таратылды, ал жұмыс істеуге жарамдылары Пляшовтағы жаңа концентрациялық лагерьге жіберілді. Жұмыс істеуге жарамсыз деп танылған бірнеше мың адам құрту лагерлеріне жіберіліп, өлтірілді; жүздеген адам нацистер геттоны тазарту кезінде көшеде қаза тапты. Вермахттағы байланыстары арқасында Шиндлер жұмысшыларын зияннан сақтау үшін түнде зауытта қалдырды. Ол геттоның таратылуын көрді және қатты ойға батты. Сол сәттен бастап, Шиндлержюде Соль Урбах айтуынша, Шиндлер «нацистер туралы ойын өзгертті. Ол қаладан шығып, мүмкіндігінше көп еврейді құтқаруға бел буды». Пляшов концлагері 1943 жылдың наурыз айында ДЭФ зауытынан шамамен екі еврей зираты орналасқан бұрынғы жерде ашылды. Лагерьге SS гауптштурмфюрері Амон Гёт басшылық етті, ол тұтқындарды кездейсоқ атып өлтіретін садист еді. Пляшовтағы тұтқындар өміріне үнемі қауіп сезінетін. Эмили Шиндлер Гётті «Мен кездескен ең жаман адам» деп атады. Гёттің жоспары бойынша, Шиндлер зауытының ішінде барлық зауыттар лагерь қақпасының ішіне көшірілуі керек еді. Бірақ дипломатия, жағымпаздық және пара арқылы Шиндлер өзінің зауытын көшіруден сақтап қана қоймай, Гётті өзінің жұмысшыларын және жақын маңдағы басқа зауыттардан 450 еврейді орналастыру үшін Эмалияда қосалқы лагерь салуға (Шиндлердің өзінің қаражатында) көндірді. Олар кездейсоқ ату қаупінен аман болды, жақсы тамақтандырылып, баспанамен қамтамасыз етілді және діни обрядтарды орындауға рұқсат алды. Шиндлер екі рет қара нарықта сауда жасады деген күдікпен және бір рет еврей қызын сүйгені үшін Нюрнберг заңдарын бұзғаны үшін тұтқындалды, бұл Раса және қоныс аудару заңымен тыйым салынған. 1941 жылдың соңында алғаш рет тұтқындалғаннан кейін, ол бір түнге қамауға алынды. Оның хатшысы Шиндлердің нацистік партиядағы ықпалды байланыстары арқылы оның босатылуын ұйымдастырды. 1942 жылдың 29 сәуірінде ол екінші рет тұтқындалды, себебі ол өткен күні зауыттағы туған күнінде еврей қызын бетінен сүйген. Оның ықпалды нацистік байланыстары оны босатуды қамтамасыз ету үшін ол бес күн түрмеде отырды. 1944 жылдың қазан айында ол тағы да тұтқындалды, қара нарықта сауда жасады және еврей жұмысшыларының жағдайын жақсарту үшін Гётке және басқаларға пара берді деген айып тағылды. Ол бір аптадай ұсталып, босатылды. Гёт 1944 жылдың 13 қыркүйегінде сыбайлас жемқорлық және билікті теріс пайдалану үшін тұтқындалды, ал Шиндлердің тұтқындалуы Гёттің іс-әрекетін тергеудің бір бөлігі болды. Гёт бұл айыптаулар бойынша ешқашан сотталған жоқ. 1943 жылы Шиндлер Будапешттегі сионисттік көшбасшыларымен еврей қарсылық қозғалысының мүшелері арқылы байланысқа түсті. Ол бірнеше рет Будапештке барып, нацистердің еврейлерге жасаған зұлпымдары туралы жеке баяндады. Ол Израиль үшін еврей агенттігі берген қаражатты алып, оны еврейлердің жер асты қозғалысына тапсырды.

In fall 1941, the Nazis began transporting Jews out of the ghetto. Most of them were sent to the Bełżec extermination camp and murdered. On 13 March 1943, the ghetto was liquidated and those still fit for work were sent to the new concentration camp at Płaszów. Several thousand not deemed fit for work were sent to extermination camps and murdered; hundreds more were murdered on the streets by the Nazis as they cleared out the ghetto. Aware of the plans because of his Wehrmacht contacts, Schindler had his workers stay at the factory overnight to protect them from harm. He witnessed the ghetto's liquidation and was appalled. From that point, says Schindlerjude Sol Urbach, Schindler "changed his mind about the Nazis. He decided to get out and to save as many Jews as he could." The Płaszów concentration camp opened in March 1943 on the former site of two Jewish cemeteries on Jerozilimska Street, about from the DEF factory. In charge of the camp was SS Hauptsturmführer Amon Göth, a sadist who shot inmates at random. Płaszów's inmates lived in constant fear for their lives. Emilie Schindler called Göth "the most despicable man I have ever met." Göth's plan was that all the factories, including Schindler's, should be moved inside the camp gates. But with a combination of diplomacy, flattery, and bribery, Schindler not only prevented his factory from being moved, but convinced Göth to allow him to build (at Schindler's own expense) a subcamp at Emalia to house his workers and 450 Jews from other nearby factories. There they were safe from the threat of random execution, well fed and housed, and permitted to undertake religious observances. Schindler was arrested twice on suspicion of black market activities and once for breaking the Nuremberg Laws by kissing a Jewish girl, an action forbidden by the Race and Resettlement Act. The first arrest, in late 1941, led to him being kept overnight. His secretary arranged for his release through Schindler's influential contacts in the Nazi Party. His second arrest, on 29 April 1942, was the result of his kissing a Jewish girl on the cheek at his birthday party at the factory the previous day. He remained in jail five days before his influential Nazi contacts could obtain his release. In October 1944, he was arrested again, accused of black marketeering and bribing Göth and others to improve the conditions of the Jewish workers. He was held for most of a week and released. Göth had been arrested on 13 September 1944 for corruption and other abuses of power, and Schindler's arrest was part of the ongoing investigation into Göth's activities. Göth was never convicted on those charges. In 1943, Schindler was contacted by Zionist leaders in Budapest via members of the Jewish resistance movement. He travelled to Budapest several times to report in person on Nazi mistreatment of the Jews. He brought back funding provided by the Jewish Agency for Israel and turned it over to the Jewish underground.

Бруннлиц

1944 жылдың шілдесінде Қызыл Армия жақындаған сайын СС шығыстағы концлагерьлерді жауып, қалған тұтқындарды Аушвиц пен Гросс-Розен концлагерлеріне батысқа қарай эвакуациялай бастады. Гёттің жеке хатшысы Митек Пемпер Шиндлерге нацистердің соғысқа тікелей қатысы жоқ барлық зауыттарды, соның ішінде Шиндлер зауытын жабу жоспарларын хабарлады. Пемпер Шиндлерге еврей жұмысшыларының өмірін сақтап қалу үшін, аспаптарды танкіге қарсы гранаталарға ауыстыруды ұсынды. Пара мен өзінің әсерлі сөздері арқылы Шиндлер Гётті және Берлиндегі шенеуніктерді өзінің зауытын және жұмысшыларын Судет аймағындағы Бруннлицке (чех: Brněnec) көшіруге рұқсат беруге көндірді, осылайша оларды газ камераларындағы өлімнен сақтап қалды. Еврей геттосының полиция қызметкері Марсель Голдберг берген есімдер тізімі бойынша Пемпер 1944 жылдың қазан айында Бруннлицке жіберілген 1200 еврейдің – 1000 Шиндлер жұмысшысының және 200 Джулиус Мадричтің тоқыма фабрикасынан алынған тұтқынның тізімін жасап, машинкаға түйді. 1944 жылдың 15 қазанында Шиндлер тізіміндегі 700 ер адамды тасымалдаған пойыз бастапқыда Гросс-Розен концлагеріне жіберілді, онда олар Бруннлицтегі фабрикаға қайта бағытталмас бұрын шамамен бір апта болды. 300 әйел Шиндлерюдендер Аушвицке де жіберілді, олар газ камераларына жіберілу қаупімен күресті. Шиндлердің әдеттегі байланыстары мен паралары оларды босатуға жеткіліксіз болды. Соңында ол өзінің хатшысы Хилде Альбрехтті қара нарықтағы тауарлар, азық-түлік және алмазбен пара алып жібергеннен кейін, әйелдер бірнеше апта Аушвицте болғаннан кейін Бруннлицке жіберілді. Жұмысшылардан басқа, Шиндлер жаңа зауытқа 250 вагон толы машиналар мен шикізатты көшірді. Зауытта тиімді артиллериялық снарядтар өндірілгені аз болды. Қару-жарақ министрлігінің өкілдері зауыттың төмен өнімділігіне күдік келтіргенде, Шиндлер дайын өнімдерді қара нарықтан сатып алып, оларды өзінің өндіргені ретінде сатты. СС берген рацион жұмысшылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткіліксіз болды, сондықтан Шиндлер уақытының көп бөлігін Краковта тамақ, қару-жарақ және басқа да материалдар алумен өткізді. Оның әйелі Эмили Бруннлицте қалды, жасырын түрде қосымша рациондарды алып, жұмысшылардың денсаулығымен және басқа да негізгі қажеттіліктерімен айналысты. Шиндлер сондай-ақ 3000 еврей әйелін Аушвицтен Судет аймағындағы шағын тоқыма фабрикаларына көшіруді ұйымдастырды, осылайша олардың соғыстан аман қалу мүмкіндіктерін арттыруға тырысты. 1945 жылдың қаңтарында Польшадағы Голешаудағы неміс шахтасында жұмысшы ретінде қабылдамаған 250 еврейден тұратын пойыз Бруннлицке келді. Фабрикадағы инженер оларды пісіру темірімен ашқан кезде Эмили Шиндлер күтіп тұрды. Пойыздың ішінде он екі адам қаза тапқан, ал қалғандары ауру және жұмыс істеуге әлсіз болды. Эмили аман қалғандарды фабрикаға алып барып, соғыс аяқталғанға дейін уақытша ауруханада күтім жасады. Шиндлер Қызыл Армия жақындаған кезде жұмысшыларын өлтіруді болдырмау үшін СС шенеуніктеріне пара беруді жалғастырды. 1945 жылдың 7 мамырында ол және оның жұмысшылары фабрика еденінде жиналып, британ премьер-министрі Уинстон Черчилльдің Германияның капитуляциялағанын және Еуропадағы соғыс аяқталғанын радио арқылы жариялағанын тыңдады.

As the Red Army drew nearer in July 1944, the SS began closing down the easternmost concentration camps and evacuating the remaining prisoners westward to Auschwitz and Gross Rosen concentration camp. Göth's personal secretary, Mietek Pemper, alerted Schindler to the Nazis' plans to close all factories not directly involved in the war effort, including Schindler's. Pemper suggested to Schindler that production be switched from cookware to anti tank grenades in an effort to save the Jewish workers' lives. Using bribery and his powers of persuasion, Schindler convinced Göth and the officials in Berlin to allow him to move his factory and his workers to Brünnlitz (Czech: Brněnec), in the Sudetenland, thus sparing them from certain death in the gas chambers. Using names provided by Jewish Ghetto Police officer Marcel Goldberg, Pemper compiled and typed the list of 1,200 Jews—1,000 of Schindler's workers and 200 inmates from Julius Madritsch's textiles factory—who were sent to Brünnlitz in October 1944. On 15 October 1944 a train carrying 700 men on Schindler's list was initially sent to the concentration camp at Gross Rosen, where the men spent about a week before being rerouted to the factory in Brünnlitz. Three hundred female Schindlerjuden were similarly sent to Auschwitz, where they were in imminent danger of being sent to the gas chambers. Schindler's usual connections and bribes failed to win their release. Finally, after he sent his secretary, Hilde Albrecht, with bribes of black market goods, food and diamonds, the women were sent to Brünnlitz after several harrowing weeks in Auschwitz. In addition to workers, Schindler moved 250 wagonloads of machinery and raw materials to the new factory. Few if any useful artillery shells were produced at the plant. When officials from the Armaments Ministry questioned the factory's low output, Schindler bought finished goods on the black market and resold them as his own. The rations provided by the SS were insufficient to meet the workers' needs, so Schindler spent most of his time in Kraków, obtaining food, armaments, and other materials. His wife Emilie remained in Brünnlitz, surreptitiously obtaining additional rations and caring for the workers' health and other basic needs. Schindler also arranged for the transfer of as many as 3,000 Jewish women out of Auschwitz to small textiles plants in the Sudetenland in an effort to increase their chances of surviving the war. In January 1945, a trainload of 250 Jews who had been rejected as workers at a German mine in Goleschau in occupied Poland arrived at Brünnlitz. The boxcars were frozen shut when they arrived, and Emilie Schindler waited while an engineer from the factory opened them with a soldering iron. Twelve people were dead in the cars, and the remainder were too ill and feeble to work. Emilie took the survivors into the factory and cared for them in a makeshift hospital until the end of the war. Schindler continued to bribe SS officials to prevent the slaughter of his workers as the Red Army approached. On 7 May 1945, he and his workers gathered on the factory floor to listen to British prime minister Winston Churchill announce over the radio that Germany had surrendered and that the war in Europe was over.

Соғыстан кейін

Нацистік партияның және Абвердің барлау қызметінің мүшесі болғандықтан, Шиндлер соғыс қылмыскері ретінде тұтқындалу қаупінде болды. Банкир, Стерн және басқалары оның еврейлердің өмірін құтқарудағы рөлін куәландыратын, американдықтарға ұсынатын мәлімдеме дайындады. Плашов лагерін жапқаннан кейін, Шиндлерюден Шиндлерге естелік сыйлық беруді шешті. Эмаль фабрикасының бастапқы инвесторлары жұмысшылардан идеялар жинады. Олардың қатарында бірнеше зергер бар екенін білген Симон Йерет, бұрынғы табысты ағаш саудагері, өз аузынан алтын тіс көпірін ұсынды. Көпір алынып, металлы бірнеше күміс монеталармен бірге балқытылды. Жозеф Гросс атындағы зергер қорғасын құбырынан бөлік кесіп алып, алтын нұсқасы құйылатын мөр сақина жасады. Гросс екі кесек кеспешті тегістеп, арасына қорғасынды қысып, қалыпқа басып алды. Бұл Ереттен алынған алтынмен толтырылды. Содан кейін Гросс алтын сақинаны өңдеп, жылтыратты. Ол сақинаға еврей тілінде Талмудтан алынған: "Бір адамның өмірін сақтаған адам, бүкіл әлемді сақтап қалғанмен тең" деген сөздерді жазды. Шиндлердің мінез-құлқына қатысты аралас сезімдеріне қарамастан, Гросс кеспеш қалыпты және қорғасын мүсінін өмірінің соңына дейін сақтап келді. Қазіргі таңда олар Мельбурн Холокост мұражайында сақталуда. Ал нағыз сақинаның қайда екені ұзақ уақыт бойы белгісіз болды, сондай-ақ Шиндлер соғыстан кейін онымен не істегені де белгісіз.

Америка шекарасына қашу

Кеңес тұтқынынан құтылу үшін Шиндлер әйелімен бірге екі орындық "Хорх" көлігінде батысқа қарай жолға шықты. Бастапқыда бірнеше қашып бара жатқан неміс сарбаздары жүгіру тақталарына мініп кеткен. Шиндлердің сүйіктісі Марта, бірнеше еврей жұмысшылары және қара нарықтағы тауарлармен толтырылған жүк көлігі олардың соңынан ерді. Кеңес әскерлері "Хорхты" бұрын басып алған Ческе-Будеёвице қаласында тәркіледі. Шиндлерлер Оскардың орындықтың астына жасырған алмасын таба алмады. Олар пойызбен және жаяу жүріп Ленора қаласындағы американдық әскерлерге жеткенше сапарлады, содан кейін Пассауға барды, онда американдық еврей офицері оларға Швейцарияға пойызбен баруға көмектесті. 1945 жылдың соңында олар Германияның Бавариясына көшіп келді. Соғыс аяқталған кезде Шиндлер барлық байлығын жұмысшылары үшін пара беруге және қара нарықтан керек-жарақ сатып алуға жұмсады. Ол Регенсбургке, кейін Мюнхенге көшті, бірақ соғыстан кейінгі Германияда сәттілікке жете алмады. Ол еврей ұйымдарынан көмек сұрауға мәжбүр болды. 1948 жылы ол соғыс кезіндегі шығындарын өтеу үшін Американдық еврей бірлескен тарату комитетіне өтініш берді және 15 000 доллар алды. Ол шығындарын 1 056 000 доллардан астам деп есептеді, оның ішінде лагерь құрылысы, пара беру және азық-түлік қоса алғанда, қара нарықтан сатып алынған тауарларға кеткен шығындар бар еді. 1949 жылы Шиндлер Аргентинаға көшіп, тауықтарды, содан кейін терісі үшін өсірілетін нутрияны өсіруге тырысты. 1958 жылы бизнес банкротқа ұшырағаннан кейін ол әйелінен ажырасып, Германияға оралды, онда бірнеше сәтсіз кәсіпорындармен айналысты, соның ішінде цемент зауыты да болды. 1963 жылы ол банкрот болып, келесі жылы жүрек талмасына шалдықты, осыған байланысты бір ай бойы ауруханада жатты. Соғыс кезінде танысқан еврейлермен, оның ішінде Штерн мен Пфеффербергпен байланысын үзбей, Шиндлер әлемнің түкпір-түкпірінен келген "Шиндлер еврейлерінен" (Schindlerjuden) көмек алып өмір сүрді. Соғыс кезіндегі еңбегі үшін 1962 жылдың 8 мамырында Яд Вашем Шиндлерді "Әділдер даңғылында" оның құрметіне қарағай отырғызу рәсіміне шақырды. Шиндлер өз еңбегі үшін марапаттар алды, соның ішінде 1966 жылы Германияның 1-дәрежелі Еңбегі үшін ордені. 1974 жылдың 9 қазанында Шиндлер бауыр жетіспеушілігінен қайтыс болды. Ол Иерусалимдегі Сион тауында жерленген, бұл нацистік партияның мүшесінің осылай құрметке ие болуы мүмкін болған жалғыз жағдай. 1993 жылдың 24 маусымында ол әйелімен бірге "Халықтар арасындағы Әділ" атағына ие болды, бұл атақты Израиль мемлекеті Холокост кезінде еврейлерді құтқаруға белсенді қатысқан яһуди емес адамдарға береді. Шиндлер, Карл Плагге, Георг Фердинанд Даквиц, Хельмут Клейнике және Ханс Вальц сияқты бірнеше нацистік партия мүшелері осы марапатқа ие болды. 1948 жылы Шиндлермен сұхбаттасқан жазушы Герберт Штайнхаус былай деп жазды: "Шиндлердің ерекше істері біздің өркендеген заманымызда сирек кездесетін қарапайым адалдық пен адамгершілік сезімінен туындады. Өкінішпен, күнәға батқан адам жарықты көріп, айналасындағы садизм мен зұлымдыққа қарсы шықты". 1983 жылғы теледокументальды фильмде Шиндлер: "Еврейлердің жойылып бара жатқанын сезіндім. Мен оларға көмектесуім керек еді, таңдау жоқ еді" деді. Бұрынғы Чехословакияда оның беделі аралас, өйткені ол Абвердегі қызметі және Судеттер аймағындағы неміс сепаратизмін қолдағаны үшін жағымсыз есте сақталады. Бреннектегі фабриканы мұражайға айналдыруға жасалған әрекеттер қаржы жетіспеуіне байланысты сәтсіз аяқталды.

To escape capture by the Soviets, Schindler and his wife departed westward in their vehicle, a two seater Horch, initially with several fleeing German soldiers riding on the running boards. A truck containing Schindler's mistress Marta, several Jewish workers, and a load of black market trade goods followed. Soviet troops confiscated the Horch at the city of České Budějovice, which the Soviets had already captured. The Schindlers were unable to recover a diamond Oskar had hidden under the seat. They continued by train and on foot until they reached the American lines at the town of Lenora, and then travelled to Passau, where an American Jewish officer arranged for them to travel to Switzerland by train. They moved to Bavaria in Germany in late 1945. By the end of the war, Schindler had spent his entire fortune on bribes and black market purchases of supplies for his workers. Virtually destitute, he moved briefly to Regensburg and later Munich, but did not prosper in postwar Germany. He was reduced to receiving assistance from Jewish organisations. In 1948 he presented a claim for reimbursement of his wartime expenses to the American Jewish Joint Distribution Committee, and received $15,000. He estimated his expenditures at over $1,056,000, including the costs of camp construction, bribes, and expenditures for black market goods, including food. In 1949, Schindler emigrated to Argentina, where he tried raising chickens and then nutria (coypu), a small animal raised for its fur. When the business went bankrupt in 1958, he left his wife and returned to Germany, where he had a series of unsuccessful business ventures, including a cement factory. He declared bankruptcy in 1963 and suffered a heart attack the next year, which led to a monthlong hospital stay. Remaining in contact with many of the Jews he had met during the war, including Stern and Pfefferberg, Schindler survived on donations sent by Schindlerjuden from all over the world. For his work during the war, on 8 May 1962, Yad Vashem invited Schindler to a ceremony in which a carob tree was planted in his honour on the Avenue of the Righteous. Schindler received awards for his efforts, including the German Order of Merit in 1966. Schindler died of liver failure on 9 October 1974. He is buried in Jerusalem on Mount Zion, possibly the only member of the Nazi Party to be honoured in this way. On 24 June 1993, he and his wife were named Righteous Among the Nations, an award the State of Israel bestows on non Jews who took an active role in rescuing Jews during the Holocaust. Schindler, along with Karl Plagge, Georg Ferdinand Duckwitz, Helmut Kleinicke, and Hans Walz are among the few Nazi Party members to be given this award. Writer Herbert Steinhouse, who interviewed Schindler in 1948, wrote: "Schindler's exceptional deeds stemmed from just that elementary sense of decency and humanity that our sophisticated age seldom sincerely believes in. A repentant opportunist saw the light and rebelled against the sadism and vile criminality all around him." In a 1983 television documentary, Schindler is quoted as saying: "I felt that the Jews were being destroyed. I had to help them; there was no choice." In the former Czechoslovakia, his reputation is mixed, as he is negatively remembered for his service in the Abwehr and for his support of German separatism in the Sudetenland. Efforts to convert the factory site in Brněnec to a museum have failed for lack of financial support.

Фильмдер мен кітаптар

1951 жылы Полдек Пфефферберг режиссер Фриц Лангқа Шиндлер туралы фильм түсіруді қарастыруды өтінді. Сондай-ақ Пфеффербергтің бастамасымен 1964 жылы Шиндлер MGM-ден «Соңғы сағатқа дейін» деген атаумен ұсынылып жатқан фильмге 20 000 доллар (1964 жылғы 20000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) алды. Екі фильм де түсірілмеді, сондықтан Шиндлер MGM-ден алған ақшасын тез жұмсады. Оған 1960 жылдары Германияның MCA және Венадағы Walt Disney Productions компаниялары да үсыныс жасады, бірақ бұл жобалар да нәтижесіз аяқталды. 1980 жылы австралиялық автор Томас Кенелли Еуропа кинофестивалінен үйіне қайтып бара жатқанда Бевърли-Хиллстегі Пфеффербергтің багаж дүкеніне кездейсоқ тоқтады, ал Пфефферберг оған Шиндлердің тарихын айтты. Ол Кенеллиге өзінің ішінде сақталған материалдардың бірнеше көшірмесін берді, және Кенелли көп ұзамай оқиғаны көркемдеп беруге шешім қабылдады. Ол жан-жақты зерттеулер жүргізіп, аман қалған Шиндлерюдендермен сұхбаттасқаннан кейін тарихи романын жазды. Роман 1982 жылы жарық көрді. Роман 1993 жылы режиссер Стивен Спилбергтің «Шиндлер тізімі» фильмі ретінде бейімделді. Спилберг фильм құқықтарын он жыл бұрын сатып алғанмен, ол эмоционалды және кәсіби тұрғыдан осы жобаны қолға алуға дайын емес екенін сезінді және жобаны бірнеше басқа режиссерлерге ұсынды. Кейіннен, Стивен Зайлиан Мартин Скорсезе үшін дайындаған сценарийді оқығаннан кейін, ол Шиндлердің өмірбаянына түсу мүмкіндігі үшін «Cape Fear» фильмін оған айырбастауға келісті. Фильмде Ицхак Стерн (Бен Кингсли ойнады) кейіпкері Стерн, Банкир және Пемпердің бірнеше ерекшеліктерінен құралған. Лиам Нисон Шиндлер рөлін сомдағаны үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясына ұсынылды, ал фильм жеті «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде «Ең үздік фильм» атағына ие болды. Басқа фильмдердің арасында Джон Блэрдің 1983 жылы Thames Television үшін түсірген британдық деректі фильмі «Шиндлер: Оны құтқарған адамдардың айтуынша» (АҚШ-та 1994 жылы «Шиндлер: Шын оқиға» деген атпен шығарылды) және 1998 жылы A&E Biography арнасы үшін түсірілген арнайы фильм «Оскар Шиндлер: Тізімнің артындағы адам» бар.

In 1951, Poldek Pfefferberg approached director Fritz Lang and asked him to consider making a film about Schindler. Also on Pfefferberg's initiative, in 1964 Schindler received a $20,000 (20000.0 in 1964 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) advance from MGM for a proposed film treatment titled To the Last Hour. Neither film was made, and Schindler quickly spent the money he received from MGM. He was also approached in the 1960s by MCA of Germany and Walt Disney Productions in Vienna, but again nothing came of these projects. In 1980, Australian author Thomas Keneally by chance visited Pfefferberg's luggage store in Beverly Hills while en route home from a film festival in Europe, and Pfefferberg told him Schindler's story. He gave Keneally copies of some materials he had on file, and Keneally soon decided to make a fictionalised treatment of the story. After extensive research and interviews with surviving Schindlerjuden, he wrote his historical novel Schindler's Ark (published in the United States as Schindler's List), which was released in 1982. The novel was adapted as the 1993 movie Schindler's List by director Steven Spielberg. Although Spielberg had acquired the film rights ten years earlier, he did not feel he was emotionally or professionally ready to tackle it, and offered the project to several other directors. Later, after reading a script for the project prepared by Steven Zaillian for Martin Scorsese, he decided to trade him Cape Fear for the opportunity to do the Schindler biopic. In the film, the character Itzhak Stern (played by Ben Kingsley) is a composite of Stern, Bankier and Pemper. Liam Neeson was nominated for the Academy Award for Best Actor for his portrayal of Schindler, and the film won seven Oscars, including Best Picture. Other film treatments include a 1983 British television documentary produced by Jon Blair for Thames Television, Schindler: His Story as Told by the Actual People He Saved (released in the US in 1994 as Schindler: The Real Story), and a 1998 A&E Biography special, Oskar Schindler: The Man Behind the List.

Шиндлер әмиян

1997 жылы Хильдесхайм қаласындағы Ами мен Генрих Стаердің пәтерінің шатырында тарихи фотосуреттер мен құжаттар салынған Шиндлерге тиесілі чемодан табылды. Шиндлер 1974 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше күн бұл жұбайлармен бірге болған. Штаердің ұлы Крис чемоданды Штутгартқа алып барды, онда 1999 жылы құжаттарды «Штутгарт газетінің» ғылыми редакторы Вольфганг Боргман мұқият зерттеді. Боргман 1999 жылдың 16-26 қазаны аралығында газетте жарияланған жеті мақаладан тұратын серия жазды, олар кейіннен кітап түрінде «Шиндлердің чемоданы: Өмірді сақтап қалған адамның естеліктері; «Штутгарт газетінің» құжаттамасы» деген атпен басылып шықты. 1999 жылдың желтоқсан айында құжаттар мен чемодан Израильдегі Яд-Вашем Холокост мұражайына сақтауға жіберілді.

Тізімнің көшірмелері

2009 жылдың сәуір айының басында Нью-Саут-Уэльс мемлекеттік кітапханасында Кенэлли жинаған материалдарды іріктеу кезінде жұмысшылар тізімнің бір нұсқасының көшірмесін тапты. 13 беттік, сарғыш және қағылған құжат зерттеу жазбалары мен газеттен алынған түпнұсқа кескіндердің арасында сақталған. Пфферберг 1980 жылы Шиндлердің тарихын жазуға Кенэллині көндірген кезде осы құжатты берген. Бұл тізімде 801 адамның аты-жөні бар, ол 1945 жылдың 18 сәуірімен күндізделген; Пфферберг 173-ші жұмысшы ретінде тіркелген. Тізімнің бірнеше нақты нұсқасы бар, себебі соғыстың аяқталуына таяу шапшаң күндерде жағдайлар өзгеруіне байланысты аталған тізім бірнеше рет қайта терілді. Тізімнің бар болған төрт данасының бірі 2013 жылдың 19 шілдесінде eBay аукционында 3 миллион долларлық бастапқы бағамен сатылымға қойылды, бірақ ешқандай ұсыныс түспеді.

Басқа естелік заттар

2013 жылдың тамызында Шиндлердің 1944 жылдың 22 тамызында қол қойған бір беттік хаты онлайн-аукционда 59 135 долларға сатылды. Хатта Шиндлер фабрика бастығына Чехословакияға жабдықтарды көшіруге рұқсат бергені туралы жазылған. Осы белгісіз аукцион сатып алушысы бұрын Шиндлердің Краков зауытының 1943 жылғы құрылыс құжаттарын 63 426 долларға сатып алған еді.