Кіріспе

Канадалық дәрігер және аборт құқығын қолдаушы (1923–2013)

Хенек "Генри" Моргенталер Солтүстік Америкада вакуумдық аспирация қолданған алғашқы дәрігер болды және жиырма клиника ашып, жүзден астам дәрігерді даярлады. Моргенталер федералдық аборт заңының конституциялықтығына екі рет шақырды, 1975 жылы «Моргенталерге қарсы R» ісінде алғаш рет жеңіліске ұшырады, бірақ 1988 жылы «R-ге қарсы Моргенталер» ісінде жеңіске жетті. Моргенталер 90 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Өмір

Моргенталер Польшаның Лодзь қаласында, Варшаваның оңтүстік-батысында, Йозеф пен Голда Моргенталер отбасында дүниеге келген. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Моргенталердің әкесі Польшадағы Жалпы еврей еңбек одағында белсенді болды. Моргенталердің әкесі Гестапо тарапынан өлтірілді, ал Генри анасы мен кіші інісімен бірге 164 000 адаммен бірге Лицманштадт геттосында өмір сүрді. Оның әпкесі күйеуімен бірге соғыс басталғанға дейін Варшаваға кеткен еді. Ол Варшава геттосында тұтқындалып, Варшава геттосының көтерілісіне қатысты. Ол Треблинка жойқын лагерінде қаза тапты. Немістер еврей геттосы полициясының көмегімен Лодзь геттосына шабуыл жасағанда, Розенфарбтар мен Моргенталерлер (Голда және оның ұлдары Генри мен Абрахам) тағы екі отбасымен бірге есігі киім шкафымен жасырылған бөлмеде жасырынды. Екі күн жасырынып жүргеннен кейін, 1942 жылдың 23 тамызында олар табылып, Аушвиц концлагеріне жер аударылды. Ол Ландсберг-ам-Лехтегі босқындар ауруханасына түсті. Бірнеше айдан кейін Санкт-Оттилиендегі босқындар ауруханасына ауыстырылды, содан кейін Абрахаммен бірге Бавариядағы Фельдафингке, босқындар лагеріне көшірілді.

Соғыстан кейін

1946 жылы Авраам АҚШ-қа көшіп кетті. 1947 жылы Генри Бельгиядағы Брюссельге барды, онда ол Розенфарбтармен қайта қосылды. Олар Бельгияда заңды түрде тұрмағандықтан, ол және оның никелісі Чава Розенфарб елден кетуге міндетті болды. Ол отбасының және Генридің Брюссельде тұрған кездегі қиын экономикалық жағдайын сипаттады. Бір суретте Хениа, Чава және олардың анасы ҰБҰҰ-ның (UNRRA) қайырымдылықтан берген жамылғыларынан тігілген пальто киген. 1949 жылы Генри мен Чава үйленді. Олардың некесі 1970 жылдардың ортасында ажырасып бітті. Чава 2011 жылдың 30 қаңтарында қайтыс болды. Ол 1955 жылы жалпы тәжірибелі дәрігер болып жұмысқа кірісті, бірақ отбасылық жоспарлау саласында көбірек маманданды, Канадада вазектомия жасаған, жатыр ішіндегі спиральдарды салған және үйленбеген әйелдерге контрацепциялық таблеткалар берген алғашқы дәрігерлердің бірі болды. 1967 жылдың 17 қазанында ол заңсыз аборт мәселесін зерттеген Канада Парламентінің Денсаулық сақтау және әл-ауқат комитеті алдында Канада Гуманистік қауымдастығының атынан қысқаша баяндама жасады. Моргенталер әйелдердің қауіпсіз аборт жасауға құқығы болуы керек екенін айтты. Оның бұл ашық куәлігіне реакция оны таң қалдырды: аборт жасағысы келетін әйелдерден қоңыраулар түсе бастады. Роберт Малкольм Кэмпбелл мен Лесли Александр Пал: "Генри Моргенталер Монреальдегі кеңсесіне келген мұңды әйелдердің жалбарынуларында [аборт] заңдарының шектеулерін тікелей сезінді". Моргенталер бастапқыда бас тартты: "Мен осыншама көп сұраныс күтпедім және проблеманың адамдық тұрғыдан қаншалықты ауыр екенін түсінбедім. Мен оларға: "Мен сіздерге ашығамын. Сіздердің мәселеңізді білемін, бірақ заң маған көмектесуге рұқсат бермейді. Егер мен көмектессем, түрмеге түсемін, тәжірибемнен айырылам – менің әйелім мен екі балам бар. Кешіріңіз, бірақ мен мұны істей алмаймын!" дедім". 1968 жылы Моргенталер жалпы тәжірибесін тастап, жеке клиникасында аборт жасауды бастады. Ол клиникасын әйелдерге аборт жасауға, сондай-ақ сол кезде заңсыз болған, бірақ бала тууды бақылау және контрацепция құралдарын ұсынуға арнады. Ол кезде жүктілікті жалғастыру ананың өміріне қауіп төндірген жағдайларды қоспағанда, аборт заңсыз болды. 1969 жылдың 26 тамызында Қылмыстық кодекске енгізілген түзетулер Канадада терапиялық аборт комитетінің мақұлдауымен ауруханада жасалатын абортты заңдастырды. Алайда, ауруханалар үшін комитет құру міндетті емес еді және ауруханалардың үштен бірі ғана солай жасады. Бұл көптеген аймақтарда заңды абортқа қол жеткізуді қиын етіп, әйелдерді саяхаттауға мәжбүр етті және кешіктірулерге әкелді. Кейбір комитеттер ешқашан жиналған жоқ. Тіпті жиналған жағдайда да, олар "науқастарын" көрген жоқ, бірақ оның тағдыры олардың субъективті пікірлерімен шешілді. Сонымен қатар, TAC шешіміне шағымдану мүмкін болмады. Моргенталердің аборттары жаңа заң бойынша заңсыз болып қалды, өйткені ол оларды алдын ала TAC-ке мақұлдау үшін ұсынбады; олар 1988 жылы Қылмыстық кодекстің 251-бабы (қазіргі 287-бабы) Канада Жоғарғы соты конституцияға қайшы деп тапқан кезде заңды болды. 1983 жылы Моргенталер бұрынғы аборт дәрігері Бернард Нейтансонмен Канаданың ұлттық телеарнасында бір сағат бойы пікірсайыс жасады. 1976 жылы Квебек оны соттамай қойғаннан кейін Моргенталер Онтариода аборт клиникасын ашты. Сотталуына қарамастан, басқа провинциялар да соған ілесіп кетті. 2003 жылы ол өзінің Галифакс клиникасын жапты, өйткені ол оқытқан дәрігер жергілікті ауруханада, QEII денсаулық ғылымдары орталығында аборт жасауды бастады. 2006 жылы Моргенталер жүрек айналма операциясынан кейін аборт жасауды тоқтатуға мәжбүр болды. Алайда ол алты жеке клиникасының жұмысын қадағалауын жалғастырды.