Кіріспе
1984 жылғы Уиттли Стрибер және Джеймс Кунетканың романы
«Уордей» – Уиттли Стрибер мен Джеймс Кунетканың 1984 жылы алғаш жарияланған романы. Бұл роман авторлардың АҚШ-ты аралап, шектеулі ядролық шабуылдан кейін бес жыл өткен соң елдің соғыстан кейінгі өзгерістерін бағалау сапарындағы ой-қиялынан туған оқиға. Роман бірінші тұлғада баяндалған зерттеу мақаласы түрінде жазылған және үкіметтік құжаттар, аман қалғандар мен көмек көрсетушілермен сұхбаттар, сондай-ақ оқиғаны қазіргі уақытта баяндау сипатталады.
Сюжет
1988 жылдың қазан айында Стрибер Нью-Йорк қаласында болып, кеңес ядролық қаруларының шабуылына ұшырайды. Ол автобуста келе жатып алғашқы жарылысты бастан кешіреді және теңізде болған ядролық жарылыстан кейін пайда болған цунамидің метро жүйесін су басуын көреді. Стрибер ұлының мектебінде отбасымен қайта қосылады және онда уақытша паналады, бірақ радиациялық ауруға шалдығады. Сауыққаннан кейін ол отбасымен Нью-Йорктен Сан-Антониоға кетеді, бірақ ол да қирағанын жақын уақытта біледі. Соңында олар Далласқа қоныстанады, онда ол фермер болады. Бес жыл өткен соң Стрибер мен Кунетка Уордейдің Америка Құрама Штаттарына тигізген әсерін құжаттауға бел буады; олар алдымен қираған Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік-Батыс Техас арқылы саяхаттайды. Содан кейін олар бұрынғы Американың Оңтүстік-Батысындағы жаңа мемлекет – Ацланға барып, оның сыртқы істер министрі және азаматтарымен сұхбаттасады. Лос-Анджелесте (Калифорния штаты) олар қауіпсіздік күштерінен жасырынып, сұхбат жүргізеді. Калифорния шабуылдан зардап шекпеген, бірақ өздігінен басқарылатын, авторитарлық полициялық мемлекетке айналған, сырттан келгендерді «заңсыз иммигранттар» деп санайды. Сан-Францискода олар Стрибердің ескі досы Челси Куинн Ярбромен қайта кездеседі, бірақ кейін тұтқындалып, қамауға алынып, түрмеде бірнеше жылға ауыр жұмыс істеуге үкім шығарылады. Түрмеге жолда олар пойызбен қашып, Орта Батыс арқылы сұхбаттарын жалғастырады, ал Орта Батыста кең таралған радиоактивті шаң дауылдарынан уақыт-уақыт паналады (бұл Дакота штатын ядролық бомбалау нәтижесінде пайда болған). Чикагоға барғаннан кейін олар шығысқа қарай Пенсильванияға және Нью-Йорк қаласының қалдықтарына қарай жол тартады, онда Стрибер эмоцияға беріліп, Манхэттеннің өте қауіпті қираған жерлеріндегі бұрынғы пәтеріне оралады. Кітап Стрибер мен Кунетканың Техасқа оралып, белгісіз болашаққа бет бұрғанымен аяқталады.
Соғыс
Бұрынғы қорғаныс министрі Стриберге АҚШ-тың баллистикалық ракеталарға қарсы озық жүйесі – "Спайдервебтің" жер бетінен және су астынан ұшырылған ракеталарды жоюға мүмкіндік беретінін айтады. Оның орнатылуын болдырмау үшін Кеңес Одағы "Энтерпрайз" ғарыш кемесін жойғыш-іздеуші спутнигімен жойды. Содан кейін Кеңес Одағы АҚШ үстіндегі ғарышта алты ірі ядролық оқ-дәріні жарып, елдегі электрониканы құлатқан зор электромагниттік импульс тудырды. Кеңес Одағы сосын спутниктер арқылы соғыс жүктерін жеткізу үшін шектеулі бірінші соққы берді. Жауап ретінде АҚШ президенті Боинг E-4 NEACP ұшағынан қарсы шабуылға рұқсат берді, Мәскеу, Ленинград, Севастополь және Кеңес Республикаларының астаналары жойылды. Көп ұзамай, электромагниттік импульстен зардап шеккен NEACP Солтүстік Каролинада құлап, президент қаза тапты, бірақ Министр орынбасары сияқты басқа да аман қалғандар болды. Кеңес Одағының "шектеулі шабуылы" Вашингтон, Сан-Антонио және Лонг-Айлендтің көп бөлігін, сондай-ақ Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Монтана және Вайоминг штаттарындағы ICBM зымыран алаптарын және ірі әуе базаларын жойды, шамамен жеті миллион адам қаза тапты. Одан кейін болған өрт-дауылдар мен радиоактивтік жауын Бруклиннің, Куинстің, Балтимордың және Техастың оңтүстік-батыс бөлігінің көп бөлігін қиратты. Кеңес теңіз күштері де АҚШ теңіз күштерінің 90 пайызын жойған ядролық шабуылдар жасады, өзі де ауыр шығынға ұшырады. Соғыс 36 минутқа созылды.
Соғыстан кейінгі АҚШ
Манхэттен және қалған зақымдалмаған аудандар эвакуацияланады, қоршалады және ақырында су, электр және көлік жүйелері жоқ қираған күйге түседі. Нью-Джерсидегі су зақымдалған мұнай-химия өнеркәсібінен ағып келген ластану салдарынан заласталады. Филадельфия және Хьюстон қалалары Вашингтон мен Сан-Антониодағы бомбалаудан туған ауыр радиациялық шөгінділердің салдарынан эвакуацияланады. Орта Батыс және Орталық жазықтарды радиоактивті шаң-тозаң басып, миллиондаған адамды өлтіретін ашаршылыққа алып келеді. Соғыстан кейін бір жылдың ішінде Цинциннати тұмауы деп аталатын жаңа тұмау штаммы эпидемиялық деңгейге жетеді, одан бүкіл Америка Құрама Штаттарында 21 миллион, ал әлем бойынша миллиондаған адам қаза табады. АҚШ-тың қалған азаматтары радиациялық уланудан және белгісіз себепті жаңа, емделмейтін аурудан – ерекше емес склероздаушы аурудан қауіпте қалады. Көп ұзамай Біріккен Штаттардың біртұтас мемлекеті болмайды; Калифорния және Техас өздерінің дербес әскери күштері мен валюталары бар, де-факто тәуелсіз мемлекеттер құрайды. Бұрынғыдан әлсіреген федералды үкімет Лос-Анджелесте қайта құрылады.
Батыс жағалау
Тура шабуылдарға ұшырамаған және салдарынан зардап шекпеген Калифорния ЭМП-ден кейін соғысқа дейінгі тұрмыс деңгейіне қайта келді, мұнда жапон және британ инвестициялары мен ықпалы зор болды. АҚШ-тың қалған бөлігінен миллиондаған босқындар штатқа ағылып кіріп, оның қадірлі тұрмыс деңгейіне ауыр зиян келтіреді деп қорқып, Калифорния шекараларын жапты, habeas corpus-ты тоқтатты және көзқарасы мен іс-қимылы бойынша ашық түрде авторитарлыққа ұмтылды. Заңсыз көшіп келген деген күдікпен ұсталғандар дереу түрмеге қамалып, депортацияланады, тіпті өлім жазасына да тартылады. Тынық мұхитының солтүстік-батысы және Оңтүстік аймақтары сияқты, Warday-дың ең ауыр зардаптарынан құтылған басқа өңірлер де ұқсас, бірақ азырақ қатаң шаралар қабылдады. Президент пен федералды үкіметтің қалдықтары орналасқанмен, Калифорния іс жүзінде тәуелсіз мемлекет болып табылады және Сакраментода әлемнің сақталған державаларының де-факто елшіліктері орналасқан.
Ацлан
Азаттанғаннан кейін Aztlan деп аталатын жаңа испан-үнді ұлты құрылады. Оның үкіметі Батыс Техастан Калифорния шекарасына, содан Невадаға дейінгі барлық аумаққа құқық талап етеді, дерлік барлық ақ тұрғындарды күштеп шығарып жіберді және өзінің шекараларындағы үнді тайпаларына толық автономия беретін еркіндікшіл социалистік мемлекет құрды. Ол мексикалық иммигранттарды құшақтап, Калифорния, Аризона, Нью-Мексико және Пекос өзенінен батысқа қарайғы Техас штаттарын қамтитын, мексикалық шекараға жақын испан ұлтын құру жоспарларын жариялайды. Жапония Aztlan-ға соя және уран сияқты табиғи ресурстарды пайдалану құқығы үшін экономикалық көмек көрсетеді, және Aztlan шындығында Жапонияның қарауындағы мемлекетке айналғандығына куәліктер бар. Aztlan Африка мен Латын Америкасының көптеген елдері тарапынан мойындалды, бірақ Техас губернаторы күшпен Aztlan-ды қайтарып алуды жоспарлап отыр.
Экономика, мәдениет және қоғам
EMP АҚШ пен Канададағы банк шоттарының, 401(к) жоспарларының, зейнетақы қорларының, қаржылық жазбалардың, қор нарығының, несие жүйесінің және басқа да электрондық түрде сақталған активтердің көп бөлігін жойды. Ақша күрт дефляцияға ұшырады және экономика алтын доллар жүйесіне қайта оралды. Көптеген электрондық құрылғылар мен машиналар да қалпына келмейтіндей зақымдалды. Мұнайдың бағасы барреліне 12 центке дейін төмендеді, ал көптеген елдер АҚШ-тан талап еткен қарыздарын және борыштарын қайтарып алды. Католик және епископ шіркеулері бірікті, ал ауыр, емдеуге келмейтін ауруларға байланысты өз-өзіне қол жұмсау діни басшылар, оның ішінде Ватикан тарапынан қабылданып, мақұлданды. Викка, "балама" медицина және органикалық медицина кеңінен таралды. Көптеген американдықтар деструктуралистерге, анархистерге және люддиттерге айналып, азаматтық билікті мойынламады және қарапайым өмір салтына қайта оралды. Бұзылған байланыс жүйелері салдарынан американдықтар оқшауланды, соның салдарынан көптегендер КСРО соғысты жеңіп алды деп санайды. Шетелдік компаниялар АҚШ-тың зардап көрмеген аймақтарына электроника, машиналар мен инвестициялар сату үшін келіп, сонымен қатар оларды табиғи ресурстар үшін пайдаланды, бұл АҚШ-ты үшінші дүние елдеріне тәуелділікке түсіретініне қатысты қорқыныш тудырды. Осыған қарамастан, көптеген американдықтар АҚШ-тың үлкен держава ретіндегі мәртебесін қайта қалпына келтіретініне сенімді.
КСРО
Интервьюлары арқылы Стрибер мен Кунетка Кеңес Одағының қазіргі жағдайы туралы көптеген хабарлар мен әңгімелерді естиді. КСРО құлағаны анық, және оның халқының шамамен жартысы Уордайда қаза тапқан немесе авторлар кітапты жазып бітірген бес жыл ішінде қайтыс болған. Бірақ Кеңес Премьер-Министрі мен Политбюроның тағдыры әлі де белгісіз. Кейбір бұрынғы Кеңес республикалары (мысалы, "Әзірбайжан Корольдігі" және ақ орыстардың анклавы) өздерін тәуелсіз мемлекеттер деп жариялады. Украинаның бидай далаларын құпия "күлгін бомбалар" жойғаны туралы хабарлар тарады, бірақ бұл ақпарат расталмады. Варшава шартының елдерінде орналасқан Совет әскері бөлімдері Мәскеуден бұйрық келмегендіктен таратылды. Дегенмен, Арктикадағы советтік суасты қайықтары әлі де Әляска мен Канаданың жағалау қалаларына шабуыл жасап, жабдықтар іздеп жүр. Оларды Корольдік теңіз күштері белсенді түрде іздеп табуда, ал олардың қалған қарулары әлі де АҚШ-қа бағытталған. Бір жағдайда, Корольдік теңіз күштері оны жоймас бұрын, суасты қайық Батыс жағалауын жоюға бір минут қана жеткені айтылды.
Әлемнің қалған бөлігі
АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қақтығыстан бұрын Ұлыбритания, Франция және Батыс Германия АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы кенеттен ядролық соғыс болған жағдайда, өз елдеріндегі АҚШ әскери нысандарын басып алу туралы құпия "Ковентри келісімін" жасады. Бұл елдер Кеңес Одағына бейтараптығы туралы хабарлаған, осылайша олар шабуылдан және ядролық шабуылдан құтылды, бұл шешімді бір кейіпкер адамзаттың тоталы ядролық соғыс кезінде жойылып кетпеуіне себеп болғанын айтты. Кеңес Одағы мен АҚШ-тың жойылуынан кейін пайда болған бос орында Ұлыбритания мен Жапония супердержаваларға айналды. Батыс және Шығыс Германия бірікті, АҚШ көмек пен қаржылық қолдау үшін Ұлыбритания мен Жапонияға тәуелді, көптеген американдықтар Ұлыбританияға көшіп кетуге үміттенеді. АҚШ-та орналасқан британдық әскери бөлімшелердің қолдауымен "Британдық көмек" деп аталатын үкіметаралық көмек ұйымы елді басқаруда маңызды рөл атқарады және кейбір аумақтарды басып алады – бұл іс жүзінде Британдық Американың қайта құруы, бірақ 1775 жылға дейін британдық билік астында болмаған аймақтарды да қамтиды. Жапондық әскери күштердің үлкен саны да бар, әсіресе Эль-Пасо маңындағы Ацлан аймағында. Жапондықтар Лос-Аламос Ұлттық зертханасы сияқты маңызды технологиялық ресурстарды басып алды, ғалымдар екінші дүниежүзілік соғыстан кейін "Қағаз қыстырғыш" операциясына ұқсас түрде Жапонияға жіберілді. Көптеген сұхбаттасушылар Ұлыбритания мен Жапония арасында болашақ "суық соғыс" мүмкіндігін айтады. Мексика бірден жойылудан құтылғанымен, АҚШ көмегі мен саудасы болмағандықтан тез арада анархияға ұшырады, Мексика қаласында төңкерістер болды, ашаршылықтан жаппай өлім мен Цинциннати тұмауының таралуы байқалды. Канада ядролық қарудан тікелей зақым көрмесе де, АҚШ-қа жасалған электромагниттік импульстік шабуылдан зардап шекті және экономикасы құлдырады. Бұл ел АҚШ-тан келген босқындар үшін шекарасын жапты және соғыстан кейінгі күндері баспана іздеген Солтүстік Дакотадан көптеген адамдарды қуды. Канадалықтар АҚШ-ты көрші елдерге салдары туралы ойланбастан соғыс бастағаны үшін кінәлады. АҚШ Алясканы Канадаға сатты, Прудхо шығанағының мұнайы Ванкуверге бағытталды. Аргентина мен Латын Америкасының көп бөлігі зардап шекпегенімен, Еуропаға бөлінген азық-түлік қорын тұрақтандыру және Мексикаға ұқсас тағдырдың алдын алу үшін Батыс елдері басып алды деп есептеледі. Бұл оқиғаның растығы белгісіз, бірақ Британдық көмектің бір өкілі "аргентиналықтар" деп айтқан, бұл кейбір шындыққа нұсқау береді. Кеңес Одағының қалған бөлігі Шығыс блоктағы бұрынғы сателлит мемлекеттерінің бақылауын жоғалтты. Басқа жерлерде Польша Украинаны басып алып, екінші дүниежүзілік соғыста Кеңес Одағына берілген аумақты қайтарып алды, ал Оңтүстік Африка Зимбабвемен соғысып жатыр. Таяу Шығыста Израиль-Палестина қақтығысы жалғасуда. Дамушы елдер, әсіресе Үндістан субконтиненті, Латын Америкасы, Азия және Африка ашаршылықтан халық санының күрт азаюына ұшырады.
Бейімделулер
Кітап жарықтанғаннан кейін көп ұзамай Ұлттық қоғамдық радиода кітап негізінде, бірақ кейбір өзгерістермен радиодрама эфирге берілді. Ол апта сайын бөлімдерге бөлініп жарияланды. Фильм түсіру жоспарланған, бірақ ешқашан іске аспады.