Борис Парсаданян: кеңестік композитор және музыкант

Кіріспе

Советтік, армян және эстон композиторы (1925–1997)

Борис Христофорович Парсаданян (Борис Христофорович Парсаданян; 14 мамыр 1925 – 14 мамыр 1997) – советтік армян және эстон композиторы, скрипкашы және өнер саласының басшысы.

Өмірбаян

Парсаданян 1925 жылы Ресейдің Кисловодск қаласында дүниеге келген. Музыкалық білімін Түркіменстан КСР-інің Ашхабад қаласында Антон Герблерден скрипкамен бастады. Кейін Мәскеуге көшіп, Армения Мәдениет үйіне оқуға түсті, онда Литинский, Генрих Ильичпен сабақ алды. Оқуы Ұлы Отан соғысының басталуымен үзіліске ұшырады, соғыс кезінде ол әскери қызметі үшін марапатталды. Соғыстан кейін Парсаданян Гнесин институтына оқуға түсіп, композиция және скрипканы оқыды. Ол Литинскиймен оқуын жалғастырды, сондай-ақ Николай Тимофеевпен оркестрлеуді үйрене бастады. Ол сыныптастары арасында ойнауымен және мінезімен жақсы танылған, бірақ оқу орнының қызметкерлері бастапқыда оның мінез-құлқына, әсіресе Арам Хачатурянның скрипкалық концертінен үзінділерді үнемі орындауына наразылық білдірді. Парсаданян 1950 жылы бітірді. Оның алғашқы табысқа жеткен туындысы – студенттік концертте орындалған пианино триосы болды, пианино бөлігін оның құрбысы Евгений Светланов орындады. Одан кейін Армения ұлттық эпосы «Сассунның батырларынан» алынған кейіпкерге негізделген «Дауыт Сассун» атты симфониялық поэмасы жарық көрді. Кейін Парсаданян Дмитрий Шостаковичтің ықпалына ілесіп, ол жас композитордың еңбектерін қолдады. 1953 жылы Парсаданян Вирве Киплге үйленіп, оның туған жері – Эстония КСР-іне көшті. Парсаданян Таллин консерваториясына оқуға түсіп, Хайно Эллерден сабақ алды. Осы кезеңде Парсаданян Эстония КСР Мемлекеттік симфониялық оркестрінің скрипка тобында ойнады және Эстония КСР Композиторлар одағына қосылды. 1959 жылы Таллин консерваториясын бітірді. Парсаданян Мәскеуге оралып, Мәскеу мемлекеттік симфониялық оркестрінің концертмейстері болып тағайындалды. Ол сонымен қатар композитор ретінде таныла бастады. Оның музыкасын Светланов, Александр Гаук, Татьяна Гринденко, Роман Мацов, Ниме Ярви, Эри Клас, Питер Лилье және Бородин квартеті қолдады. Светлановтың сөзіне сүйенсек, Парсаданянның музыкасы Комтасқа ең жақын келген қазіргі армян композиторларының туындылары болды. 1968 жылдан 1970 жылға дейін Парсаданян КТ СССР-де музыкалық бағдарламалармен айналысты. 1970 жылы Парсаданян Эстонияға қайтып келді және Эстония КСР Мемлекеттік филармониясының директоры болды. 1967 жылы Эстония КСР-інің Еңбек сіңірген өнер қайраткері, ал 1988 жылы Эстония КСР-інің Халық әртісі атағын алды. Оның шығармаларына 1958 және 1987 жылдар аралығында жазылған он бір симфония кіреді. Екінші симфония Мартирос Сарианға арналған, ол композитордың портретін салған. Парсаданян сонымен қатар скрипкалық концерт (1955), үрмелі аспаптар квинтеті (1967), скрипкалық квартет (1974), скрипкалық соната (1986) және басқа да музыка туындыларын жазды. Шостакович Парсаданянға өзінің «Интервизия» шығармасының қолжазбасын сыйлады, ол кейіннен Джульярд қолжазбалар жинағына қосылды.

Parsadanian was born in Kislovodsk, Russian SFSR, in 1925. He began his musical studies in Ashgabat, Turkmen SSR, studying violin with Anton Gerbler. Later he moved to Moscow and enrolled at the Armenian House of Culture, where he studied with Литинский, Генрих Ильич. His studies were interrupted by the outbreak of the Great Patriotic War, during which he was decorated for his military service. After the war, Parsadanian enrolled in the Gnessin Institute where he studied composition and violin. He resumed studies with Litinsky and also began studying orchestration with Nikolai Timofeyev. He was well liked by his classmates for his playing and personality, but school staff initially disapproved of his behavior, particularly his constant playing of excerpts from Aram Khachaturian's Violin Concerto. Parsadanian graduated in 1950. His first work to earn success was his Piano Trio, which was premiered at a student concert; the piano part was played by fellow student Yevgeny Svetlanov. This was followed by his tone poem David of Sassoun, which was based on the eponymous hero from the Armenian national epic, Daredevils of Sassoun. Parsadanian later became influenced by Dmitri Shostakovich, who encouraged the younger composer's efforts. In 1953 Parsadanian married Virve Kiple and moved to the Estonian SSR, where she was born. Parsadanian enrolled at the Tallinn Conservatory, where he studied with Heino Eller. During this period Parsadanian played in the violin section of the Estonian SSR State Symphony Orchestra and joined the Estonian SSR Composers' Union. He graduated from the Tallinn Conservatory in 1959. Parsadanian returned to Moscow, where he was appointed concertmaster of the Moscow State Symphony Orchestra. He also began to establish himself as a composer. His music was championed by Svetlanov, Alexander Gauk, Tatiana Grindenko, Roman Matsov, Neeme Järvi, Eri Klas, Peeter Lilje, and the Borodin Quartet. According to Svetlanov, Parsadanian's music was the closest any modern Armenian composer had yet come to approaching Komitas. From 1968 to 1970, Parsadanian worked with music programs at CT USSR. In 1970 Parsadanian returned to Estonia permanently. There he served as director of the Estonian SSR State Philharmonic. He was awarded Honored Worker of the Arts of the Estonian SSR and People's Artist of the Estonian SSR in 1967 and 1988 respectively. His compositions include eleven symphonies composed between 1958 and 1987. The Symphony No. 2 was dedicated to Martiros Saryan, who had sketched a portrait of the composer. Parsadanian also composed a violin concerto (1955), wind quintet (1967), string quartet (1974), violin sonata (1986), and other music. Shostakovich gifted the manuscript of his Intervision to Parsadanian; it was later acquired by the Juilliard Manuscript Collection.