ЮНЕСКО ғылыми сыйлығы: Халыққа ғылымды таныстыру үшін Калинга жүлдесі

Кіріспе

ЮНЕСКО-ның ғылым сыйлығы Ғылымды популяризациялау жөніндегі Калинга сыйлығы – ғылыми идеяларды қарапайым адамдарға жеткізудегі ерекше дағдысы үшін ЮНЕСКО-ның табыстайтын сыйлығы. Ол 1952 жылы Үндістандағы «Калинга» қорының негізін қалаушысы Биджу Патнаиктің қайырымдылығымен құрылған.

Өмірбаян

Осы жыл сайынғы сыйлықтың иегері жазушы, редактор, оқытушы, кинопродюсер, радио/теледидар бағдарламасының директоры немесе жүргізуші ретінде жарқын мансабы кезінде ғылым мен технологияны жұртшылыққа түсіндірудегі дарынын көрсеткен болуы керек. Сыйлықты иеленуші ғылым мен технологияның халықаралық маңыздылығын, олардың қоғамдық әл-ауқатты жақсартуға, халықтардың мәдени мұрасын байытуға және адамзат алдында тұрған мәселелерді шешуге тигізетін үлесін көрсетуге ұмтылуы тиіс. Бұрынғы сыйлық иегерлерінің көпшілігі ғалымдар болса, қалғандары журналистика, білім беру немесе жазу саласында тәлім алған. Әрбір мүше мемлекет ЮНЕСКО-ның ұлттық комиссиясы арқылы ғылымды дамыту жөніндегі ұлттық бірлестіктердің немесе басқа да ғылыми бірлестіктердің, сондай-ақ ғылыми жазушылар мен ғылыми журналистердің ұлттық бірлестіктерінің ұсынысы бойынша бір ғана үміткерді ұсынуға құқылы. Жеке тұлғалардан түсетін өтініштер қабылданбайды. Лауреат ЮНЕСКО Бас директорының өзі тағайындаған төрт мүшеден тұратын қазылар алқасының ұсынысы бойынша таңдалады. Қазылар алқасының үш мүшесі әлемнің әртүрлі елдерінен, ал төртінші мүшесі – «Калинга» қорының ұсынысы бойынша тағайындалады. «Калинга» сыйлығы тақ жылдары (2003, 2005 және т.б.) Дүниежүзілік ғылым күнін тойлау кезінде, ал жұп жылдары Үндістанның Нью-Дели қаласында табыс етіледі. Сыйлық ережелеріне сәйкес, лауреат қырық мың доллар (40 000 АҚШ доллары) және ЮНЕСКО Альберт Эйнштейн күміс медалін алады. Сондай-ақ, лауреатқа 2001 жылы Үндістан Үкіметінің құрған «Ручи Рам Сахни» атындағы оқу орны табыс етіледі. «Ручи Рам Сахни» оқу орнының иегері ретінде жеңімпаз Үндістанға екі-төрт аптаға Үндістан Үкіметінің қонағы ретінде сапар шегеді. Оқу орнымен бірге 5000 АҚШ доллары көлемінде сыйлықақы да беріледі. Дүниежүзілік ғылым күніне орай марапаттау рәсімі өткізілетін жылдары лауреат ЮНЕСКО-ның қонағы ретінде ғылым күні тойланатын қалаға (2003 жылы Будапешт) барады. Нью-Делиде марапаттау рәсімі өткен жылдары лауреат «Калинга» қорының қонағы ретінде Үндістанда қысқаша лекциялық турға қатысады. Осы себепті, лауреаттың ағылшын тілін жетік меңгеруі тиіс. ЮНЕСКО-ның әрбір ұлттық комиссиясы кандидатты ғылымды дамыту жөніндегі ұлттық бірлестіктердің немесе басқа да ғылыми бірлестіктердің, сондай-ақ ғылыми жазушылар мен ғылыми журналистердің ұлттық бірлестіктерінің ұсынысы бойынша ғана ұсынады. Ғылымды насихаттау жөніндегі «Калинга» сыйлығы ЮНЕСКО-ның ғылымды талдау және саясат бөлімі тарапынан басқарылады.

The recipient of this annual award must have demonstrated – during a brilliant career as writer, editor, lecturer, film producer, radio/television programme director or presenter – talent in interpreting science and technology for the public. The recipient should have striven to emphasize the international importance of science and technology and the contribution they make to improving public welfare, enriching the cultural heritage of nations, and solving problems facing humanity. Many past prize winners have been scientists, while others have been trained in journalism or have been educators or writers. Each member state is entitled to nominate a single candidate, through its National Commission for UNESCO, on the recommendation of the national associations for the advancement of science or other science associations, or national associations of science writers or science journalists. Applications from individuals are not accepted. The laureate is selected by the Director General of UNESCO upon the recommendation of a four member jury designated by him. Three members of the jury from different countries of the world are designated on the basis of equitable geographical distribution and the fourth on the recommendation of the Kalinga Foundation Trust. The Kalinga Prize is awarded during the Celebration of the World Science Day in odd years (2003, 2005, etc.) and in New Delhi, India, in even years. Under the terms of the Prize, the recipient receives forty thousand dollars (US$40,000) and a UNESCO Albert Einstein Silver Medal. The recipient is also awarded the Ruchi Ram Sahni Chair, introduced by the Government of India in 2001 to mark the 50th anniversary of the Kalinga Prize. As holder of the Ruchi Ram Sahni Chair, the winner travels to India for a period of two to four weeks as the guest of the Government of India. The Chair also comprises a token honorarium of US$5,000. In the years when the award ceremony take place during the celebration of the World Science Day, the recipient travels to the city where the science day is being celebrated (2003 in Budapest) as the guest of UNESCO. In the years when it is awarded in New Delhi, the recipient is invited, as the guest of the Kalinga Foundation Trust, to undertake a brief lecture tour in India. For this reason, it is preferable that the recipient be proficient in English. Each National Commission for UNESCO proposes a candidate only on the recommendation of the national associations for the advancement of science or other science associations, or national associations of science writers or scientific journalists. The Kalinga Prize for the Popularization of Science is administered by the Science Analysis and Policies Division of UNESCO.

Калинга Самман

2010 жылдан бастап "Калинга" қоры ғылымды насихаттау үшін "Калинга құрметі" атты штаттық деңгейдегі сыйлықты орнатып, енгізді. Бұл сыйлық жыл сайын Одиша штатынан шыққан көрнекті ғалым мен ғылыми әдебиетке қатысты тұлғаға, ғылымды халық арасында кеңінен таратуға қосқан еңбегі үшін табыс етіледі.