Кіріспе

Ағылшын көтерілісшісі, Эдгар Аллан По романының кейіпкері

Ричард Паркер (16 сәуір 1767 – 30 маусым 1797) – ағылшын теңізшісі, 1797 жылдың 12 мамыры мен 16 маусымы аралығында Норде болған Корольдік теңіз флотындағы көтеріліс, "Жүзбелі Республика" деп аталған көтерілістің президенті ретіндегі рөлі үшін өлім жазасына кесілді.

Ерте өмір және мансап

Ол Эксетерде сәтті нан пісірушінің ұлы болып дүниеге келді және 1779 жылы навигаторлыққа шәкірт болды. 1782 жылдан 1793 жылға дейін ол Корольдік теңіз флотының әртүрлі кемелерінде қызмет етті, негізінен Жерорта теңізі мен Үндістан аймағында, кілемшінің көмекшісі дәрежесіне және лейтенантқа үміткер ретінде сынақ мерзімінен өтті. 1793 жылдың желтоқсанында ол кемеде мичман болып қызмет етіп жүргенде таңертең аспасын жинау туралы бұйрықты орындаудан бас тартты. Аспаптарды жинау – қатардағы теңізшілердің міндеті болған, бірақ бұл талап кіші офицерлерге жиі қойылмаған. Паркердің бұйрыққа бағынбауы әскери сотқа әкеп соқты және оны теңізші дәрежесіне төмендетті. 1794 жылдың қарашасында ол теңіз флотынан босатылды. Паркер әйелі Эннмен қайта қосылу үшін Эксетерге оралды. Ол күнкөріс табуға тырысты, ал 1797 жылдың басында төленбеген қарыздары үшін түрмеге қамалды. Үш апта түрмеде отырғаннан кейін, ол теңіз флотына қайта қабылдану үшін 20 фунт стерлингтік квотаға келісті. Оның мұндай жағдайға түскенін көріп, Ширнесс портына бара жатқанда, кемеден өзін суға лақтырып, өмірге қол жұмбауға тырысты.

Норе бүлігі

Солтүстік теңіз флотының базаларының бірі – Нореге келгеннен кейін Паркер бір кемеге тағайындалды, ол нашар және тығыз жағдайымен ең нашар кемелердің бірі саналды. 1797 жылғы 12 мамырда «Сэндвич» кемесінде Нор көтерілісі басталды; Паркер көтерілісті ұйымдастыруға қатыспады, бірақ оны көтерілісшілер өздерінің қатарына қосылуға шақырды, содан кейін оның айқын зиялылығы, білімділігі және теңізшілердің қиын жағдайына деген жанашырлығы үшін «Флот делегаттарының президенті» болып тағайындалды. Оның көтерілістің бағытын бақылау деңгейі шектеулі болды; президенттік лауазымы көбінесе символдық болды, негізінен байланыс және моральдық қолдау мақсатында қатысқан кемелер арасында жүретін делегаттарды қайықтармен қадағалауды қамтиды. Көтерілістің хаостық сипаты мен оның дұрыс белгіленбеген өкілеттіктеріне қарамастан, Паркер бақылауды жүзеге асыра алды, мысалы, 2 маусымда HMS «Хаунд» шлюпі Нореге келгенде және делегаттар тобы оған өткенде. «Хаунд» экипажы мен командирі бұл кіруге қарсылық көрсетті, бірақ Паркердің келуі және билігін көрсетуі капитанды дереу бағынуға және көтеріліске қосылуға көндірді. Көтерілісшілердің Темзаны блокадалау кезінде Паркер қол қойған рұқсаттамасы бар кемелер ғана тоқтатылып тексерілмей өтуге рұқсат етілді.

Дағдарыс және құлдырау

6 маусымда ол делегаттардың Лорд Нортескпен кездесуін ұйымдастырды, оған петиция және олардың наразылықтарын 54 сағат ішінде қарауға талап етілген ультиматум тапсырды, содан кейін ол "Флоттың жасаған қадамдары олардың жақындарына үлкен таңғажайып сыйлап, оларды қызықтыратын болады" деп ескертті. Құбылыстың күшеюі бірнеше кемелердің көтерілістен бас тартуына әкелді, тіпті кейбір радикалды делегаттар да соңына жеткенін сезініп, шетелге қашып кетті. Бұрыннан бері жамандыққа толы Паркердің де қашып кетуі мүмкін деген қорқыныштан оны ұстау үшін 500 фунт (қазіргі шақтағы құны £) сыйақы белгіленді. Делегаттар белгілеген мерзім өткен соң жауап келмеді, Паркер 9 маусым күні таңертең флотты Текселге аттандыруға бұйрық берді. Бірақ, кемелерге жүзуге белгі берілгенде ешқайсысы да қозғалмады, көтеріліс тиімді түрде аяқталды. Паркер 13 маусымда тұтқындалып, қатаң күзетпен Ширнесске қысқа уақытқа жеткізілді, содан кейін коммодор сер Эразм Гоуэрдің флагманы – "Горнс" кемесіне әкелінді, онда оған мемлекетке опасыздық және қарақшылық жасады деген айып тағылып, өлім жазасына кесілді. 1797 жылғы 30 маусымда көптеген салтанаттармен қазаға тартылды. Оның денесі, король Георг III-нің тілегіне қарамастан, өлімнен кейін көпшілік көз алдында ілгішпен жабылмады. Паркердің әйелі Энн, оның өлім жазасын болдырмау үшін тынымсыз еңбек еткен, кейін оның денесін іздеп алып, Лондонға жеткізіп келді, онда оны көру үшін көптеген адамдар жиналды. Христиандық рәсімдер оқылып болғаннан кейін, ол Уайтчапельдегі Сент-Мэри Матфелон шіркеуінің жеріне жерленді. Сент-Мэри, Уайтчепельдің (әрі Сент-Мэри Матфелон) жерлеу тізіліміндегі 1797 жылғы 4 шілдедегі жазбада: Ричард Паркер – Ширнесс, Кент – жасы: 33 – өлім себебі: қазбалау – Бұл Паркер, "HMS Sandwich" кемесінде 30 маусым күні дарға асылған көтерілісшіл делегаттардың төрағасы еді.

Танымал мәдениет

Эдгар Аллан Поның "Нантакеттік Артур Гордон Пимнің баяны" (1838) және Янн Мартельдің "Пи өмірі" (2001) атты теңіз саяхаты туралы романдарда Ричард Паркер есімді кейіпкер кездеседі, ол баяндаушыға қарсылас ретінде қысқа ғана уақыт қызмет етеді (алайда, "Пи өмірі" 1884 жылы құтқару қайығында азап шеккен және каннибализм құрбаны болған тағы бір Ричард Паркердің есімін қабылдаған болуы мүмкін). "Паркердің өлімі" атты ән 1905 жылы Корнуоллдағы Сент-Мерринде жазылған. Паркердің тарихы The Men They Couldn't Hang тобының "The Colours" атты фолк-панк әнінің тақырыбы болды. Ән Паркердің көзқарасынан айтылады, ол өлім жазасына алып бара жатқандағы соңғы ойларын бейнелейді. Пол Брайерстің "The Floating Republic" атты радиоспектаклі 1982 жылғы 4 желтоқсанда BBC Radio 4 арнасында көрсетілді. Ричард Паркер рөлін (актер) Брайан Кокс ойнады. Ричард Паркер Джулиан Стоквиннің "Мутиния" кітабында да кездеседі, ол автордың Томас Кидд сериясының бір бөлігі.