Кіріспе
1789 жылы Уильям Хилл Браунның американдық романы "Симпатияның күші: немесе, Табиғаттың жеңісі" (1789) – Уильям Хилл Браунның 18 ғасырда хаттар түрінде жазылған американдық сезімтал романы және ол әдетте алғашқы американдық роман деп есептеледі. "Симпатияның күші" Браунның тұңғыш романы болды. Роман кейіпкерлерінің күресі әйелдерді азғырудың қауіптерін және құмарлыққа бой ұсынудың зиянын көрсетеді, сонымен қатар әйелдердің рухани тәрбиесін және осындай жағдайлардың салдарынан сақтану үшін ақылдылықты пайдалануды жақтайды.
The Power of Sympathy: or, The Triumph of Nature (1789) is an 18th century American sentimental novel written in epistolary form by William Hill Brown and is widely considered to be the first American novel. The Power of Sympathy was Brown's first novel. The characters' struggles illustrate the dangers of seduction and the pitfalls of giving in to one's passions, while advocating the moral education of women and the use of rational thinking as ways to prevent the consequences of such actions.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Томас Харрингтон мен Джек Вортидің арасындағы хаттар Томастың әкесі Хариот Фосетке ғашық болғанын көрсетеді. Хариот Томастың алғашқы ұсыныстарына қарсы тұрады, өйткені ол оны өзінің сүйіктісі етуге ниетті; оқырмандар сонымен қатар Джек Томасты Хариотқа дұрыс құдалық ету үшін өзінің азғын ниеттерін тастауға шақырады. Алайда Томас пен Харриоттың үйлену тойынан кейін Элиза Холмс қатты қорқып, Томастың әпкесі Майраға отбасылық құпияны ашады: Харриот шын мәнінде Томас пен Майраның заңсыз жарты қарындасы. Мистер Харрингтонның Мария Фосетке бір рет араласқандығы Гарриоттың дүниеге келуіне әкелді, бірақ бұл отбасының абыройын сақтау үшін құпия сақталуы керек еді. Осылайша, Елизаның қайын анасы, марқұм Хольмс ханым, Мария, Томас және Харриотты өз үйіне алды. Мария қайтыс болғаннан кейін Харриотты отбасы досы Фрэнсис ханым тәрбиеледі. Осы отбасылық құпия туралы хабарды алғаннан кейін, Хариот пен Томас күйреген, өйткені олардың қарым-қатынасы инцест және тыйым салынған. Хариот қайғыдан күйзеліске ұшырайды (қазіргі кезде туберкулез деп аталатын жағдай), одан ол қалпына келе алмайды. Томас терең депрессияға түсіп, Харриоттың өлімін білгеннен кейін өзін-өзі өлтіреді.
Тарихи контексттегі сюжеттің бөлігі
Романдағы бір арқау сюжеті Браунның көршісі Перез Мортонның Фанни Апторпты ұсынуына байланысты жергілікті Жаңа Англиядағы даулы оқиғаны көшіреді; Апторп Мортонның қарындасының күйеуі болған. Апторп жүкті болып, өз-өзіне қол жұмсады, бірақ Мортон заңмен жазаланбады. Бұл дау осы өңірде жақсы белгілі болғандықтан, көптеген оқырмандар шығарманың артындағы нағыз оқиғаны оңай анықтады: «Браунның әңгімесі Мортонды кінәлау және Фанни Апторпты ақтау» мағынасында, «Мартин» және «Офелия» Мортон мен Апторпты бейнелейді.
Жариялану тарихы
"Симпатияның күші" романы Исайя Томас тарапынан алғаш рет 1789 жылдың 21 қаңтарында Бостонда жарияланды және тоғыз шиллингке сатылды. Роман жақсы сатылмады. Роман алғашқыда анонимді түрде шығарылды, бірақ сюжеті мен оның отбасындағы дау-жанжалдың ұқсастығына байланысты Бостон ақыны Сара Уэнтворт Апторп Мортонға жатқызылды; Браун 1894 жылға дейін дұрыс автор ретінде танылмады.
Сыншыл пікірлер
Роман американдық саясат пен ұлттық санамен байланысты, өйткені көптеген ерте американдық сезімтал романдарды ұлттың дамуының аллегориялық баяны ретінде қарастыруға болады. Осы сыншылар бұл романдардағы адасудан сақтану үшін моральдық тәрбие берудің, жаңа американдық ұлттың оқырмандарына ең қажетті құндылықтар мен білімді көрсету тәсілі ретінде қызмет ететінін айтады. Элизабет Мэддок Диллон бұл дәстүрлі түсіндіруді романды «колониализм, саудалық капитализм және империализм күштерімен» сипатталатын жаһандық контекстке орналастыру арқылы күрделендіреді. Осы тұрғысынан қарағанда, романның ішкі жұмысы (әсіресе, инцест және нәсілдік қосылу, Диллон атап көрсетеді) американдық ұлттың қалыптасуын көрсете бермейді, бірақ Жаңа әлемдегі колонизацияның әсерін бейнелейді. Роман аталымынан көрініп тұрғанындай, кейбір кейіпкерлердің іс-қимылдарының қозғаушы күші – көңілжасымпаздық. Көңілжасымпаздық ойлардың артығы шектен шығуы трагедияға алып келеді; мысалы, Харрингтонның өзіне-өзі қол жұмсауының себебі, оның денесінің жанынан табылған «Жас Вертердің қайғысы» кітабымен өзін теңестіруі болды деп есептеледі. Бұл артықшылықтар, нормативтік әлеуметтік және моральдық идеалдарды сақтауға тырысатын Уорти сияқты кейіпкерлердің рационалды ойлауымен қарама-қайшы келеді. Роман барысында тым көңілжасымпаз кейіпкерлер аман қалмайды, ал рационалды кейіпкерлер аман қалады, бұл кем дегенде, көңілжасымпаздық пен рационалды ойлаудың (немесе құмарлықты жеңу үшін ақылды қолданудың) тепе-теңдігі өнімді және сәтті қоғам мүшесі үшін қажет екенін көрсетеді. Мәтін айналасындағы тағы бір ғылыми талқылау – оның 18 ғасыр оқырмандары үшін дидактикалық мәтін ретінде қызмет ету мүмкіндігі. Ерте сыншылар романның дидактикалық мақсатын сұраусыз талқыласа, ал соңғы зерттеушілер романның моральдылыққа үйрету қабілетіне күмән келтіріп, адасу және инцест туралы ашық пікірталас жүргізеді. Романның кіріспесінде: Браун өзінің мәтінінің мақсаты жас әйелдерге ұятты қателіктерден қалай аулақ болуға болатынын үйрету екенін мәлімдейді. Адасу және инцест туралы талқылаулар олардың ықтимал қауіптерін көрсету үшін қосылған болса да, кейбір зерттеушілер бұл мәселелер моральдық сабақты басып тастайды және 18 ғасыр оқырмандары мұндай романдарды моральдық нұсқау емес, табу тақырыптарды талқылаудың қызығы үшін оқиды деп дәлелдейді.
Brown claimed that the purpose of his text was to teach young women how to avoid scandalous errors. Although discussions of seduction and incest are included to illustrate their potential dangers, some scholars have asserted that these issues overshadow the morality lesson and argue that 18th century readers read such novels for the thrill of taboo discussions, not moral guidance.