Джейн Остин: Англиялық романіст және әлеуметтік сыншыл

Кіріспе

1775–1817 жылдары өмір сүрген ағылшын романшы

Джейн Остин (16 желтоқсан 1775 – 18 шілде 1817) – ағылшын романшы, 18 ғасырдың соңындағы британдық жер иелерінің өмірін түсіндіріп, сынға алып, оларға баға беруші алты романымен танымал. Остин сюжеттерінде әйелдердің қоғамдық мәртебе мен экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін некеге қатысты тәуелділігі жиі зерттеледі. Оның туындылары 18 ғасырдың екінші жартысындағы сезімталдық романдарына сынды тұжырымдама ретінде қарастырылады және 19 ғасырдың әдеби реализміне көшуге үлес қосады. Оның әлеуметтік сын, реализм және өткір иронияны шебер қолдануы оған сыншылар мен ғалымдар арасында жоғары бағалауға ие болды. Анонимді түрде жарық көрген «Ақыл мен сезім» (1811), «Гордость пен әділдік» (1813), «Мансфилд Парк» (1814) және «Эмма» (1816) романдары шағын сәттілікке жетті, бірақ оның өмірлік кезеңінде оған көп атақ әкелмеді. Ол тағы екі роман – «Нортангер аббаттығы» және «Көндіру» жазды, олардың екеуі де 1817 жылы оның қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Сонымен қатар, ол қолжазба түрінде үш томдық жасөспірімдер шығармаларын, «Леди Сьюзан» атты хаттар романын және аяқталмаған «Уотсон» романын қалдырды. Остин қайтыс болғаннан бері оның романдары жиі қайта басылып шығады. Оның беделінде 1833 жылы маңызды өзгеріс болды, ол Ричард Бентлидің «Стандартты романдар» сериясында қайта басылды (суреттері Фердинанд Пикерингтің еңбегінен алынған және жинақ ретінде сатылды). Олар біртіндеп кең танылып, көптеген оқырмандардың ықыласына бөенді. 1869 жылы, оның қайтыс болғаннан кейін елу екі жыл өткен соң, оның жүрегі туған інісі «Джейн Остин туралы естеліктер» атты кітабын жариялады, ол оның жазушылық жолы мен, көрінеу, оқиғасыз өмірінің қызықты нұсқасын ұсынды. Оның шығармалары көптеген сын мақалаларына әсер етті және көптеген әдеби антологияларға енгізілді. Оның романдары сондай-ақ көптеген фильмдерге шабыттандырды, соның ішінде 1940 жылғы «Гордость пен әділдік», 1995 жылғы «Ақыл мен сезім» және 2016 жылғы «Сүйіспеншілік пен достық» фильмдері бар.

Өмірбаяндық дереккөздер

Остин туралы аз ғана биографиялық мәліметтер оның сақталған хаттарынан және отбасы мүшелері оның туралы жазған естеліктерден алынған. Остин жазған шамамен 3000 хатының ішінде тек 160-ы ғана сақталған және жарияланған. Кассандра Остин әпкесінен алған хаттардың көп бөлігін жойды, өртеп немесе басқа жолмен құртады. Ол «жас немерелері Джейннің көршілер мен отбасы мүшелері туралы кейде өткір немесе тікелей пікірлерін оқымауына» көз жеткізуді қалады. Джейннің шыншылдығы мен тікелейлігіне байланысты абыройды қорғау үшін Кассандра аурулар, бақытсыздықтар және оған ұнамайтын нәрселер туралы мәліметтерді қалдырды. Остин отбасы туралы маңызды мәліметтер қасақана жасырылды, мысалы, Остиннің ағасы Джорджтың диагнозы қойылмаған даму мәселелері, осыған байланысты отбасы оны үйден жіберуге мәжбүр болды; екі ағаның ерте жаста теңіз флотына жіберілгені; немесе бай әпкесі Леи Перроттың ұрлық айыбымен тұтқындалып, сотталғаны. Остин туралы алғашқы өмірбаяны Генри Томас Остинның 1818 жылғы «Биографиялық хабарламасы» болды. Ол «Нортангер аббаттығының» қайтыс болғаннан кейінгі басылымында жарияланды және басқа отбасы мүшелерінің қарсылығына қарамастан, екі хаттан үзінділерді қамтыды. Остинның өмірі туралы мәліметтер оның жүрегі ауырған інісінің 1869 жылы жарық көрген «Джейн Остин туралы естеліктерінде» және Уильям мен Ричард Артур Остин Лидің 1913 жылы жарық көрген «Джейн Остин: өмірі мен хаттары» атты өмірбаянында одан әрі өңделді, олардың барлығы қосымша хаттарды қамтыды. Остинның отбасы мен туыстары «жақсы, тыныш Джейн әпкесі» туралы аңыз құрды, оны бақытты отбасылық жағдайдағы әйел ретінде бейнеледі, оның отбасы оның өмірінің негізгі тірегі болды. Қазіргі заманғы өмірбаяндар хаттар мен отбасылық өмірбаяндардан алынған мәліметтерді қамтиды, бірақ өмірбаянушы Ян Фергус қиындықты теңгерімді ұстаудың маңызды екенін, оны терең бақытсыздық кезеңдерінде «ашулы, көңілі тоңған және жағымсыз отбасында тұтқын болған әйел» ретінде көрсетуден сақтау қажет екенін жазады. 1776 жылдың қысы аса суық болды және ол 5 сәуірде ғана жергілікті шіркеуде «Джейн» деген жалғыз есіммен крещение рәсімінен өтті. Джордж Остин (1731–1805) Стивентон және Дин англикандық приходтарының пасторы болды. Остин әкесі ежелгі және бай жүн саудагерлері отбасынан шыққан. Әр буынның үлкен ұлдары мұрагерлік мүлікті алғандықтан, Джорджтың отбасы кедейлікке ұшырады. Ол және оның екі әпкесі бала кезінде жетім қалды және туыстары тәрбиелеуге алды. 1745 жылы, он бес жасында Джордж Остинның қарындасы Филадельфия Ковент-Гардендегі шапаншының шәкірті болды. Он алты жасында Джордж Оксфордтағы Сент-Джон колледжіне түсті, онда ол Кассандра Ли (1739–1827)мен танысты. Ол танымал Ли отбасынан шыққан. Оның әкесі Оксфордтағы All Souls колледжінің пасторы болды, ол жерде ол ақсүйектермен бірге өсті. Оның үлкен ағасы Джеймс өзінің үлкен әпкесі Перроттан байлық пен үлкен мүлікті мұра етті, бірақ оның атын Ли Перротқа өзгерту шарты болды. Джордж Остин мен Кассандра Ли шамамен 1763 жылы, бір-біріне миниатюралар алмастырған кезде кездесуге келісті. Ол өзінің екінші туысы Томас Найттан Стивентон приходының қызметін алды, ол бай әйелі болды. Олар 1764 жылдың 26 сәуірінде Бат қаласындағы Сент-Свитин шіркеуінде, Кассандраның әкесі қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң, қарапайым рәсімде үйленді. Олардың табысы шамалы болды, Джорджтың жылдық кірісі аз болды; Кассандра некеге анасы қайтыс болған кезде аз мұра күтеді. Жақын маңдағы Диндегі діни қызметкерлік Джордж үшін оның бай ағасы Фрэнсис Остин сатып алғаннан кейін, Остиндер уақытша тұруға орналасты, 16 ғасырлық, жөндеуді қажет ететін Стивентон шіркеуі жөнделгенге дейін. Кассандра Динде тұрғанда үш бала дүниеге келді: 1765 жылы Джеймс, 1766 жылы Джордж және 1767 жылы Эдвард. Ол әдетте нәрестесін бірнеше ай бойы үйде ұстап, содан кейін оны 12-18 айға емізуге және тәрбиелеуге жақын жерде тұратын Элизабет Литтлвудқа тапсыратын.

The scant biographical information about Austen comes from her few surviving letters and sketches her family members wrote about her. Only about 160 of the approximately 3,000 letters Austen wrote have survived and been published. Cassandra Austen destroyed the bulk of the letters she received from her sister, burning or otherwise destroying them. She wanted to ensure that the "younger nieces did not read any of Jane's sometimes acid or forthright comments on neighbours or family members". In the interest of protecting reputations from Jane's penchant for honesty and forthrightness, Cassandra omitted details of illnesses, unhappiness and anything she considered unsavoury. Important details about the Austen family were elided by intention, such as any mention of Austen's brother George, whose undiagnosed developmental challenges led the family to send him away from home; the two brothers sent away to the navy at an early age; or wealthy Aunt Leigh Perrot, arrested and tried on charges of larceny. The first Austen biography was Henry Thomas Austen's 1818 "Biographical Notice". It appeared in a posthumous edition of Northanger Abbey and included extracts from two letters, against the judgement of other family members. Details of Austen's life continued to be omitted or embellished in her nephew's A Memoir of Jane Austen, published in 1869, and in William and Richard Arthur Austen Leigh's biography Jane Austen: Her Life and Letters, published in 1913, all of which included additional letters. Austen's family and relatives built a legend of "good quiet Aunt Jane", portraying her as a woman in a happy domestic situation, whose family was the mainstay of her life. Modern biographers include details excised from the letters and family biographies, but the biographer Jan Fergus writes that the challenge is to keep the view balanced, not to present her languishing in periods of deep unhappiness as "an embittered, disappointed woman trapped in a thoroughly unpleasant family". The winter of 1776 was particularly harsh and it was not until 5 April that she was baptised at the local church with the single name Jane.]] George Austen (1731–1805), served as the rector of the Anglican parishes of Steventon and Deane. The Reverend Austen came from an old and wealthy family of wool merchants. As each generation of eldest sons received inheritances, George's branch of the family fell into poverty. He and his two sisters were orphaned as children, and had to be taken in by relatives. In 1745, at the age of fifteen, George Austen's sister Philadelphia was apprenticed to a milliner in Covent Garden. At the age of sixteen, George entered St John's College, Oxford, where he most likely met Cassandra Leigh (1739–1827). She came from the prominent Leigh family. Her father was rector at All Souls College, Oxford, where she grew up among the gentry. Her eldest brother James inherited a fortune and large estate from his great aunt Perrot, with the only condition that he change his name to Leigh Perrot. George Austen and Cassandra Leigh were engaged, probably around 1763, when they exchanged miniatures. He received the living of the Steventon parish from Thomas Knight, the wealthy husband of his second cousin. They married on 26 April 1764 at St Swithin's Church in Bath, by license, in a simple ceremony, two months after Cassandra's father died. Their income was modest, with George's small per annum living; Cassandra brought to the marriage the expectation of a small inheritance at the time of her mother's death. After the living at the nearby Deane rectory had been purchased for George by his wealthy uncle Francis Austen, the Austens took up temporary residence there, until Steventon rectory, a 16th century house in disrepair, underwent necessary renovations. Cassandra gave birth to three children while living at Deane: James in 1765, George in 1766, and Edward in 1767. Her custom was to keep an infant at home for several months and then place it with Elizabeth Littlewood, a woman living nearby to nurse and raise for twelve to eighteen months.

Стивентон

Остин жиырмаға толғанда, көршісі Том Лефрой 1795 жылдың желтоқсанынан 1796 жылдың қаңтарына дейін Стивентонға келді. Ол университетті бітіріп, адвокат болу үшін Лондонға көшіп бара жатқан еді. Лефрой мен Остин бірлескен кеш немесе басқа көршілік шараларда танысқан болуы мүмкін, ал Остиннің Кассандраға жазған хаттарынан олар көп уақыт бірге өткізгені анық көрінеді: «Мен сенің алдында ирланд досыммен қалай әрекет еткенімді айтуға қорқамын. Билеу және бірге отырудың ең арсыз және қорқынышты жағдайларын көзге елестет». Остин апасы Кассандраға жазған алғашқы хатында Лефройды «өте әдепті, жақсы сыртқы келбеті бар, жағымды жас жігіт» деп сипаттаған. Бес күннен кейін тағы бір хатта Остин «досынан» «ұсыныс» күтетінін және «ол ақ халатын сыйға беруге уәде бермесе, одан бас тартатынын» жазды, содан кейін «Болашақта өзімді мырза Том Лефройға сеніремін, оған бір тиын да бермеймін» деп жазып, қалғандарының бәрінен бас тартады. 1798 жылдың қарашасында Лефрой әлі де Остиннің ойында болды, себебі ол әпкесіне оның туысының бірімен шай ішкенін, оның жай-күйі туралы сұрағысы келгенін, бірақ ол тақырыпты көтеруге батылмағанын жазды.

Ертедегі қолжазбалар (1796 1798)

Lady Susan романын оқып болған соң, Остин өзінің алғашқы толық романы «Элинор мен Марианна» романын жаза бастады. Оның әпкесі бұл оқиғаның «1796 жылға дейін» отбасы алдында оқылғанын және хаттар арқылы баяндалғанын есіне алды. Алғашқы қолжазбалар сақталмағандықтан, 1811 жылы «Sense and Sensibility» деп аталған және анонимді түрде жарық көрген романда түпнұсқаның қанша бөлігі сақталғанын білудің қауқып жоқ. Остин 1796 жылы екінші романын, «Бірінші әсерлер» (кейін «Гордость и предубеждение» деп жарияланды) бастады. Ол алғашқы жобасын 1797 жылдың тамызында, 21 жасында аяқтады; барлық романдарындағыдай, Остин жұмыс істеп жатқанда осы шығарманы отбасына дауыстап оқыды және ол «жақсы көрілетін туындыға» айналды. Осы уақытта оның әкесі оның романдарының бірін жариялауға алғашқы әрекет жасады. 1797 жылдың қарашасында Джордж Остин Лондонның танымал баспашысы Томас Каделлге «Бірінші әсерлер» ромасын жариялау мүмкіндігін сұрады. Каделл Остиннің хатын қайтарып, «Пошта арқылы бас тарту» деп белгіледі. Остин әкесінің бұл әрекетінен хабарсыз болуы мүмкін. «Бірінші әсерлер» романын аяқтағаннан кейін Остин «Элинор мен Марианна» романына қайта оралды және 1797 жылдың қарашасынан 1798 жылдың ортасына дейін оны жан-жақты қайта жөндеді; ол үшінші тұлғадан баяндауды пайдаланып, хаттар форматын алып тастады және «Sense and Sensibility» романына жақын нәрсені жасады. 1797 жылы Остин өзінің туысы (және болашақ қайын інісі) Элиза де Фейлидпен танысты, ол француз аристократы, оның алғашқы күйеуі граф де Фейлид гильотинаға алынды, бұл оның Ұлыбританияға қашуына себеп болды, содан кейін Генри Остинге үйленді. Ол өзінің жесірінің баяндаған граф де Фейлидтің өлімі туралы оқиғадан кейін француз төңкерісінен өмірінің соңына дейін қатты қорқып қалды. Остин өз жұмысын шамамен бір жылдан кейін аяқтады. 1803 жылдың басында Генри Остин «Сюзан» романын Лондон баспашысы Бенджамин Кросбиге ұсынды, ол авторлық құқыққа 10 фунт төледі. Кросби ерте жариялауға уәде берді және тіпті кітапты «баспасөзде» деп жариялады, бірақ одан артық ештеңе істемеді. Қолжазба 1816 жылы Остин авторлық құқығын қайта сатып алғанға дейін Кросбидің қолында жарық көрмей қалды.

After finishing Lady Susan, Austen began her first full length novel Elinor and Marianne. Her sister remembered that it was read to the family "before 1796" and was told through a series of letters. Without surviving original manuscripts, there is no way to know how much of the original draft survived in the novel published anonymously in 1811 as Sense and Sensibility. Austen began a second novel, First Impressions (later published as Pride and Prejudice), in 1796. She completed the initial draft in August 1797, aged 21; as with all of her novels, Austen read the work aloud to her family as she was working on it and it became an "established favourite". At this time, her father made the first attempt to publish one of her novels. In November 1797, George Austen wrote to Thomas Cadell, an established publisher in London, to ask if he would consider publishing First Impressions. Cadell returned Mr. Austen's letter, marking it "Declined by Return of Post". Austen may not have known of her father's efforts. Following the completion of First Impressions, Austen returned to Elinor and Marianne and from November 1797 until mid 1798, revised it heavily; she eliminated the epistolary format in favour of third person narration and produced something close to Sense and Sensibility. In 1797, Austen met her cousin (and future sister in law), Eliza de Feuillide, a French aristocrat whose first husband the Comte de Feuillide had been guillotined, causing her to flee to Britain, where she married Henry Austen. The description of the execution of the Comte de Feuillide related by his widow left Austen with an intense horror of the French Revolution that lasted for the rest of her life. Austen completed her work about a year later. In early 1803, Henry Austen offered Susan to Benjamin Crosby, a London publisher, who paid £10 for the copyright. Crosby promised early publication and went so far as to advertise the book publicly as being "in the press", but did nothing more. The manuscript remained in Crosby's hands, unpublished, until Austen repurchased the copyright from him in 1816.

Бат және Саутгемптон

1800 жылдың желтоқсан айында Джордж Остин күтпеген жерден қызметтен зейнеткерлікке шығу туралы шешімін жариялады, Стивтоннан кетіп, отбасын Сомерсет штатының Бат қаласындағы 4, Сидней Плейсіне көшірді. Зейнеткерлік пен саяхат ескі Остинге жақсы болғанымен, Джейн Остин өзі білген жалғыз үйінен 80 шақырымға (129 км) көшіп бара жатқанын естігенде қатты таңқалды. Оның ой-сезіміне куәлік – Батта тұрған кезінде жазушы ретінде өнімділігінің төмендеуі. Ол «Сьюзанға» түзетулер енгізе алды, жаңа роман, «Уотсондарды» бастады, бірақ 1795–1799 жылдардағыдай өнімді болған жоқ. Томалин мұның оның жазушылық қабілетін басып тастаған терең депрессияның салдары деп санайды, бірақ Хонан келіспейді, Остин өмірі бойы қолжазбаларын жазып, түзетіп отырған, әкесінің қайтысынан кейін бірнеше ай ғана тынығу алған дейді. Остин Батта бақытсыз болды деген қауесет бар, соның салдарынан жазуға қызығушылығы азайды дейді, бірақ Баттағы әлеуметтік өмірі оның роман жазуға уақыт табуына кедергі келтірген болуы мүмкін. Сыншы Роберт Ирвин Остин ауылда болғанда роман жазуға көбірек уақыт бөлген болса, бұл оның көбірек бос уақыты болғандықтан болған, ауылда одан жақсырақ сезінгендіктен емес дейді. «Кросби және компания» «Сьюзанды» жарнамалады, бірақ жарияламады. 1801–1804 жылдар Остин зерттеушілері үшін белгісіз кезең, себебі Кассандра осы жылдардағы әпкесінің хаттарын белгісіз себептермен жойды. 1802 жылдың желтоқсан айында Остин өміріндегі жалғыз неке ұсынысын алды. Ол және әпкесі Басингсток маңында тұратын Елетия мен Кэтрин Бигг есімді ескі достарына барып қайтты. Олардың кіші інісі Харрис Бигг Уизер Оксфордта білімін аяқтағаннан кейін үйде болды. Бигг Уизер Остинге ұсыныс жасады, ол да қабылдады. Джейннің немересі Каролина Остин мен оның ұрпағы Реджинальд Бигг Уизердің айтуынша, Харрис тартымды емес еді – ол үлкен, қарапайым келбетті, аз сөйлейтін, сөйлегенде кекететін, сөйлескенде агрессивті және мүлдем тактисіз адам болған. Дегенмен, Остин оны жас кезінен бері білген және бұл неке Остин мен оның отбасына көптеген пайда әкелген. Ол қыз бауырлары өскен аймақтағы үлкен отбасылық иеліктердің мұрагері болды. Осы қаражаттармен Остин ата-анасына жайлы қарттық шақ сыйлай алатын, Кассандраға тұрақты үй бере алатын және, мүмкін, ағаларына мансабында көмектесе алатын еді. Бірақ ертесіне Остин қателік жасағанын түсініп, келісімін қайтарып алды. Ол кездегі хаттар мен күнделіктерде Остин бұл ұсынысқа қалай қарайтыны жазылмаған. Ирвин Бигг Уизерді «жақсы көру, тіпті ұнату қиын адам» деп сипаттады. 1814 жылы Остин өзінің немересі Фанни Найтке хат жазып, ол одан маңызды қарым-қатынас туралы кеңес сұрады. Ол: «Бұл мәселенің бір жағын осылай жазғаннан кейін, енді сізді одан әрі міндеттемеуіңізді және оны шынымен ұнатпасаңыз, қабылдауға ойламауыңызды өтінемін. Махаббатсыз некеге тұрудан гөрі кез келген нәрсені көтеруге болады» деді. Ағылшын ғалымы Дуглас Буш Остин «ерлі-зайыптыларды біріктіретін махаббат туралы өте жоғары идеалға ие болған» деп жазды. «Sense and Sensibility» романында Элинор Дэшвуд «өмір бойына байланысқа түсудің ең жаман және емделмейтін жамандығы» туралы ойлағанда мүмкін автобиографиялық элемент кездеседі. 1804 жылы Бат қаласында тұрғанда Остин «Уотсондар» романын бастады, бірақ аяқтамады. Бұл оқиға денсаулығы нашар және кедей дін қызметкері мен оның төрт тұрмысқа шықпаған қызына арналған. Сазерленд романды «бағлы әйелдердің өміріндегі қатал экономикалық шындықтарды зерттеу» деп сипаттайды. Хонан, және Томалин, Остин 1805 жылдың 21 қаңтарында әкесі қайтыс болғаннан кейін романдағы жұмысты тоқтатуды таңдағанын және оның жеке жағдайы кейіпкерлерінің жағдайына тым жақын болғандықтан оған ыңғайсыз болды дейді. Әкесінің кенеттен қайтыс болуы Джейн, Кассандра және олардың анасын қаржылық жағдайына қатысты қиын жағдайға түсірді. Эдвард, Джеймс, Генри және Фрэнсис Остин (Фрэнк деп аталды) аналары мен әпкелеріне жыл сайын қаржылай көмек беруге уәде берді. Келесі төрт жыл бойы отбасының тұрмыс жағдайы олардың қаржылық қауіпсіздігін көрсетті. Олар 1805 жылдың маусым айында Стивентон мен Годмершемге отбасылық сапарға шыққанға дейін уақыттың бір бөлігін Бат қаласында жалға алынған пәтерлерде өткізді. Олар күзге қарай Суссекс жағалауындағы жаңадан танымал демалыс орны Уорингке көшіп, Стэнфорд Коттеджінде тұрды. Осы жерде Остин «Леди Сьюзанның» әдемі түрін жазып, оған «Қорытындысын» қосты деген болжам бар. 1806 жылы отбасы Саутгемптонға көшіп, Фрэнк Остин мен оның жаңа әйелімен бір үйде тұрды. Олардың көп бөлігі отбасының түрлі тармақтарына барып қайтқанмен өткізді. 1809 жылдың 5 сәуір күні, отбасы Чоутонға көшуге үш ай қалғанда, Остин Ричард Кросбиге ашулы хат жазып, романды жариялау үшін қажет болса, «Сьюзанның» жаңа қолжазбасын ұсынды және оны қайтаруын сұрады, өйткені ол басқа баспагер іздегісі келді. Кросби кітапты белгілі бір уақытқа немесе вообще жариялауға келіспегенін және Остин оны 10 фунтқа сатып алып, басқа баспагер іздеуі мүмкін екенін жауап берді. Ол сол кезде авторлық құқықты сатып ала алмады, бірақ 1816 жылы сатып ала алды.

In December 1800, George Austen unexpectedly announced his decision to retire from the ministry, leave Steventon, and move the family to 4, Sydney Place in Bath, Somerset. While retirement and travel were good for the elder Austens, Jane Austen was shocked to be told she was moving 50 mile (80 km) away from the only home she had ever known. An indication of her state of mind is her lack of productivity as a writer during the time she lived in Bath. She was able to make some revisions to Susan, and she began and then abandoned a new novel, The Watsons, but there was nothing like the productivity of the years 1795–1799. Tomalin suggests this reflects a deep depression disabling her as a writer, but Honan disagrees, arguing Austen wrote or revised her manuscripts throughout her creative life, except for a few months after her father died. It is often claimed that Austen was unhappy in Bath, which caused her to lose interest in writing, but it is just as possible that Austen's social life in Bath prevented her from spending much time writing novels. The critic Robert Irvine argued that if Austen spent more time writing novels when she was in the countryside, it might just have been because she had more spare time as opposed to being more happy in the countryside as is often argued. The Crosby & Company advertised Susan, but never published it.]] The years from 1801 to 1804 are something of a blank space for Austen scholars as Cassandra destroyed all of her letters from her sister in this period for unknown reasons. In December 1802, Austen received her only known proposal of marriage. She and her sister visited Alethea and Catherine Bigg, old friends who lived near Basingstoke. Their younger brother, Harris Bigg Wither, had recently finished his education at Oxford and was also at home. Bigg Wither proposed and Austen accepted. As described by Caroline Austen, Jane's niece, and Reginald Bigg Wither, a descendant, Harris was not attractive—he was a large, plain looking man who spoke little, stuttered when he did speak, was aggressive in conversation, and almost completely tactless. However, Austen had known him since both were young and the marriage offered many practical advantages to Austen and her family. He was the heir to extensive family estates located in the area where the sisters had grown up. With these resources, Austen could provide her parents a comfortable old age, give Cassandra a permanent home and, perhaps, assist her brothers in their careers. By the next morning, Austen realised she had made a mistake and withdrew her acceptance. No contemporary letters or diaries describe how Austen felt about this proposal. Irvine described Bigg Wither as somebody who " seems to have been a man very hard to like, let alone love". In 1814, Austen wrote a letter to her niece Fanny Knight, who had asked for advice about a serious relationship, telling her that "having written so much on one side of the question, I shall now turn around & entreat you not to commit yourself farther, & not to think of accepting him unless you really do like him. Anything is to be preferred or endured rather than marrying without Affection". The English scholar Douglas Bush wrote that Austen had "had a very high ideal of the love that should unite a husband and wife All of her heroines know in proportion to their maturity, the meaning of ardent love". A possible autobiographical element in Sense and Sensibility occurs when Elinor Dashwood contemplates "the worse and most irremediable of all evils, a connection for life" with an unsuitable man.]] In 1804, while living in Bath, Austen started, but did not complete, her novel The Watsons. The story centres on an invalid and impoverished clergyman and his four unmarried daughters. Sutherland describes the novel as "a study in the harsh economic realities of dependent women's lives". Honan suggests, and Tomalin agrees, that Austen chose to stop work on the novel after her father died on 21 January 1805 and her personal circumstances resembled those of her characters too closely for her comfort. Her father's relatively sudden death left Jane, Cassandra, and their mother in a precarious financial situation. Edward, James, Henry, and Francis Austen (known as Frank) pledged to make annual contributions to support their mother and sisters. For the next four years, the family's living arrangements reflected their financial insecurity. They spent part of the time in rented quarters in Bath before leaving the city in June 1805 for a family visit to Steventon and Godmersham. They moved for the autumn months to the newly fashionable seaside resort of Worthing, on the Sussex coast, where they resided at Stanford Cottage. It was here that Austen is thought to have written her fair copy of Lady Susan and added its "Conclusion". In 1806, the family moved to Southampton, where they shared a house with Frank Austen and his new wife. A large part of this time they spent visiting various branches of the family. On 5 April 1809, about three months before the family's move to Chawton, Austen wrote an angry letter to Richard Crosby, offering him a new manuscript of Susan if needed to secure the immediate publication of the novel, and requesting the return of the original so she could find another publisher. Crosby replied that he had not agreed to publish the book by any particular time, or at all, and that Austen could repurchase the manuscript for the £10 he had paid her and find another publisher. She did not have the resources to buy the copyright back at that time, but was able to purchase it in 1816.

Шавтон

1809 жылдың басында Остиннің ағасы Эдвард анасы мен қарындастарына Шавтон ауылындағы, Эдвардтың жақын жердегі Чавтон Хаусының иелігіндегі үлкен коттеджді тұруға ұсынды. Джейн, Кассандра және анасы 7 шілдеде 1809 жылы Чавтон коттеджіне көшіп келді. 1800 жылы отбасы Батқа көшіп келгеннен бері Шавтонда бұрынғыдан тыныш өмір болды. Остиндер әлеуметтік жағдайы жақсы адамдармен қарым-қатынас жасамай, тек туыстары келгенде ғана той-қуанышқа қатысты. Оның немересі Анна отбасының Чавтондағы өмірін "біздің түсінігімізше, өте тыныш өмір еді, бірақ олар көп оқыды, үй шаруасынан басқа, әпкелеріміз кедейлерге көмектесіп, кейбір қыз немесе ұл балаға оқу мен жазуды үйретті" деп сипаттады.

Жарияланған автор

Ол кездегі көптеген әйел авторлар сияқты Остин де кітаптарын анонимді түрде жариялады. Сол кезде әйел үшін ең лайықты рөл – әйел болу және ана болу еді, ал әйелдердің жазуы ең жақсы жағдайда екінші дәрежелі қызмет деп есептелді. Толық уақытты жазушы болғысы келген әйел өзінің әйелдік қасиеттерін төмендетіп алады деп саналды, сондықтан әйелдердің кітаптары көбінесе әйел жазушының тек қосымша жұмыспен айналысатынын көрсету үшін анонимді түрде жарияланды, және ол "әдеби арыстандай" (яғни, танымал тұлға) болуға тырыспайды. Чаутонға келгеннен кейін Остин жалпы алғанда жақсы қабылданған төрт роман жариялады. Оның ағасы Генри арқылы баспагер Томас Эгертон "Сезім мен ақыл" романын жариялауға келісті. Бұл роман, "Гордость и предубеждение" романынан басқа, Остиннің барлық романдары сияқты, "тапсырыс бойынша" жарияланды, яғни автордың қаржылық тәуекелімен. Тапсырыс бойынша жарияланғанда, баспагерлер жариялау шығындарын алдын ала төлейді, кітаптар сатылғанда өтеме алады, содан кейін әр сатылған кітап үшін 10% комиссия алады және қалғанын авторға төлейді. Егер роман сату арқылы шығындарын өтемесе, автор олар үшін жауапкершілікке тартылады. Тапсырыс бойынша сатудың альтернативасы – авторлық құқықты сату, онда автор баспадан қолжазба үшін бір реттік төлем алады, бұл "Гордость и предубеждение" романымен болды. Остинның Сьюзанмен (кейін Нортангер аббаттығына айналған қолжазба) тәжірибесі, ол авторлық құқықты Кросби & Sons баспасына 10 фунтқа сатқан, бірақ олар кітапты жарияламады, нәтижесінде Остин өзінің туындысын жариялау үшін авторлық құқықты қайта сатып алуға мәжбүр болды, оны осы баспа әдісіне күдікпен қарауға себеп болды. 1813 жылдың ортасына қарай басылымның барлық данасы сатылып бітті. Остиннің романдары осы кезең үшін қалыптыдан үлкен көлемде жарық көрді. Романды оқитын оқырмандардың аз саны және қолмен өндіріспен байланысты жоғары шығындар (әсіресе қолмен жасалған қағаздың құны) баспагер мен романист үшін тәуекелді азайту үшін көптеген романдар 500 дана немесе одан аз көлемде жарық көрді. Осы кезеңдегі ең сәтті атаулардың кейбірі де 750 немесе 800 данадан аспайтын көлемде шығарылды және сұраныс сақталған жағдайда қайта басылды. Остиннің романдары үлкен көлемде жарық көрді, "Сезім мен ақыл" романының 750 данасынан бастап "Эмма" романының 2000 данасына дейін. Остин романдарының әдеттегіден көп данасын басып шығару туралы шешімді баспагерлер ме, әлде автор қабылдады, әлі белгісіз. Остиннің кітаптарының бірінен басқа барлығы бастапқыда "тапсырыс бойынша" жарық көргендіктен, артық өндіріс тәуекелі көбінесе оған (немесе оның қайтысынан кейін Кассандраға) тиесілі болды, және баспагерлер өз қаражаты қауіпте болғанда, әдеттегіден гөрі үлкен көлемде шығаруға көбірек дайындық танытқан болуы мүмкін. Көптеген танымал беллетристикалық еңбектердің басылымдары көбінесе одан да үлкен болды. Остин "Сезім мен ақыл" романынан 140 фунт стерлинг (1811 жылы 140,0 фунт стерлинг қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең) тауып, оған белгілі бір қаржылық және психологиялық тәуелсіздік берді. "Сезім мен ақыл" романының табысынан кейін Остиннің барлық келесі кітаптары "Сезім мен ақыл" романының авторы деп жазылды, және Остиннің есімі оның өмірінде ешқашан кітаптарында пайда болған жоқ. "Менсфилд парк" романы 1814 жылдың мамыр айында Эгертон баспасында жарық көрді. "Менсфилд парк" сыншылар тарапынан назарсыз қалғанмен, оқырмандар арасында өте танымал болды. Барлық данасы алты ай ішінде сатылды, ал Остин бұл романнан алған табысы оның басқа романдарынан асып түсті. Остиннің білімі мен келісімінсіз оның романдары француз тіліне аударылып, Францияда арзан бағада, пираттық нұсқаларда жарық көрді. Әдеби сыншы Ноэль Кинг 1953 жылы Францияда романтикалық фантазияларға деген құштарлықтың кең таралғанын ескерсек, оның күнделікті ағылшын өміріне баса назар аударған романдары Францияда қандай да бір нарыққа ие болғаны таңғаларлық болды. 1815 жылдың қараша айында Принц-регенттің кітапханашысы Джеймс Станиер Кларк Остинді Принцтің Лондондағы резиденциясына шақырды және Остинге алдағы "Эмма" романын Принцке арнау керектігін ұсынды. Остин Принц-регентті мақұлдамағанымен, ол өтінішті қабылдауға мәжбүр болды. Остин Принц-регентті әйелдермен, құмар ойындармен, ішімдікпен, ысырапшылықпен және жалпы жаман мінез-құлықпен мазаламады. Кейіннен ол "Көрнекі аудандардан келген уәждер" кітабы бойынша "Роман жоспары" атты романы жазды, ол кітапханашының болашақ Остин романы туралы көптеген ұсыныстарына негізделген пародиалық жоспар болды. Остин Кларктың көбінесе мақтандырып айтқан әдеби кеңесінен қатты ашуланды, және "Роман жоспары" Кларктың пародиасы оған кітапханашыдан алған қажетсіз хаттарының құтылуына арналған жауап болды. Ол "Эмма" романын 1815 жылдың желтоқсан айында және "Менсфилд парк" романының екінші басылымын 1816 жылдың ақпан айында жариялады. "Эмма" романы жақсы сатылды, бірақ "Менсфилд парк" романының жаңа басылымы нашар сатылды, және бұл сәтсіздік "Эмма" романынан алынған табыстың көп бөлігін жойды. Бұл Остиннің өмірінде жарық көрген соңғы романдары болды. Мюррей "Эмма" романын жариялауға дайындалып жатқанда, Остин "Эллиоттар" романын жаза бастады, кейін "Persuasion" романы ретінде жарық көрді. Ол алғашқы нұсқасын 1816 жылдың шілде айында аяқтады. Сонымен қатар, "Эмма" романы жарық көргеннен кейін Генри Остин Кросбиден Сьюзан романының авторлық құқығын қайта сатып алды. Остин отбасының қаржылық қиындықтарына байланысты осы аяқталған романдардың екеуін де жариялауға мәжбүр болды. Генри Остиннің банкі 1816 жылдың наурыз айында банкротқа ұшырады, оның барлық активтерін жоғалтты, оны үлкен қарызға батырды және Эдвард, Джеймс және Фрэнк Остинге үлкен шығын келтірді. Генри мен Фрэнк анасы мен қарындастарын қолдау үшін бұрынғыдай үлес қоса алмады.

Like many women authors at the time, Austen published her books anonymously. At the time, the ideal roles for a woman were as wife and mother, and writing for women was regarded at best as a secondary form of activity; a woman who wished to be a full time writer was felt to be degrading her femininity, so books by women were usually published anonymously in order to maintain the conceit that the female writer was only publishing as a sort of part time job, and was not seeking to become a "literary lioness" (i. e. a celebrity). During her time at Chawton, Austen published four generally well received novels. Through her brother Henry, the publisher Thomas Egerton agreed to publish Sense and Sensibility, which, like all of Austen's novels except Pride and Prejudice, was published "on commission", that is, at the author's financial risk. When publishing on commission, publishers would advance the costs of publication, repay themselves as books were sold and then charge a 10% commission for each book sold, paying the rest to the author. If a novel did not recover its costs through sales, the author was responsible for them. The alternative to selling via commission was by selling the copyright, where an author received a one time payment from the publisher for the manuscript, which occurred with Pride and Prejudice. Austen's experience with Susan (the manuscript that became Northanger Abbey) where she sold the copyright to the publisher Crosby & Sons for £10, who did not publish the book, forcing her to buy back the copyright in order to get her work published, left Austen leery of this method of publishing. the edition sold out by mid 1813. Austen's novels were published in larger editions than was normal for this period. The small size of the novel reading public and the large costs associated with hand production (particularly the cost of handmade paper) meant that most novels were published in editions of 500 copies or fewer to reduce the risks to the publisher and the novelist. Even some of the most successful titles during this period were issued in editions of not more than 750 or 800 copies and later reprinted if demand continued. Austen's novels were published in larger editions, ranging from about 750 copies of Sense and Sensibility to about 2,000 copies of Emma. It is not clear whether the decision to print more copies than usual of Austen's novels was driven by the publishers or the author. Since all but one of Austen's books were originally published "on commission", the risks of overproduction were largely hers (or Cassandra's after her death) and publishers may have been more willing to produce larger editions than was normal practice when their own funds were at risk. Editions of popular works of non fiction were often much larger. Austen made £140 (140.0 in 1811 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) from Sense and Sensibility, which provided her with some financial and psychological independence. After the success of Sense and Sensibility, all of Austen's subsequent books were billed as written "By the author of Sense and Sensibility" and Austen's name never appeared on her books during her lifetime. Mansfield Park was published by Egerton in May 1814. While Mansfield Park was ignored by reviewers, it was very popular with readers. All copies were sold within six months, and Austen's earnings on this novel were larger than for any of her other novels. Without Austen's knowledge or approval, her novels were translated into French and published in cheaply produced, pirated editions in France. The literary critic Noel King commented in 1953 that, given the prevailing rage in France at the time for lush romantic fantasies, it was remarkable that her novels with the emphasis on everyday English life had any sort of a market in France. In November 1815, the Prince Regent's librarian James Stanier Clarke invited Austen to visit the Prince's London residence and hinted Austen should dedicate the forthcoming Emma to the Prince. Though Austen disapproved of the Prince Regent, she could scarcely refuse the request. Austen disapproved of the Prince Regent on the account of his womanising, gambling, drinking, spendthrift ways and generally disreputable behaviour. She later wrote Plan of a Novel, according to Hints from Various Quarters, a satiric outline of the "perfect novel" based on the librarian's many suggestions for a future Austen novel. Austen was greatly annoyed by Clarke's often pompous literary advice, and the Plan of a Novel parodying Clarke was intended as her revenge for all of the unwanted letters she had received from the royal librarian. who published Emma in December 1815 and a second edition of Mansfield Park in February 1816. Emma sold well, but the new edition of Mansfield Park did poorly, and this failure offset most of the income from Emma. These were the last of Austen's novels to be published during her lifetime. While Murray prepared Emma for publication, Austen began The Elliots, later published as Persuasion. She completed her first draft in July 1816. In addition, shortly after the publication of Emma, Henry Austen repurchased the copyright for Susan from Crosby. Austen was forced to postpone publishing either of these completed novels by family financial troubles. Henry Austen's bank failed in March 1816, depriving him of all of his assets, leaving him deeply in debt and costing Edward, James, and Frank Austen large sums. Henry and Frank could no longer afford the contributions they had made to support their mother and sisters.

Ауру және өлім

Остин 1816 жылдың басында денсаулығының нашарлағанын сезді, бірақ ескерту белгілерін назарға алмады. Сол жылдың ортасында оның сырқаты айқын байқалды, ол баяу және үзіліс-үзіліс болатын денсаулықтың нашарлауын бастан кешірді. Биографтардың көпшілігі Закари Коуптың 1964 жылғы ретроспективті диагнозына сүйеніп, оның өлім себебін Аддисон ауруы деп көрсетеді, алайда оның соңғы ауруы Ходжкин лимфомасынан туындаған деген де болжам бар. Оның туысы қайтыс болып, бар мүлкін әйеліне қалдырғанда, туыстары мұрадан айырылып, Остин қайтадан ауырып қалды. Ол былай деп жазды: "Мен ағамның өсиетінен болған соққы салдарынан қайтадан ауырып қалғанымды айтуға ұяламын, бірақ әлсіз дене әлсіз жүйкелерді кешіруі керек". Кассандра мен Генри Остин соңғы атауларды таңдады, ал кітаптың тақырып парағы 1818 жылы жазылған. 1817 жылдың қаңтар айында Остин "Ағалар" романын жаза бастады (бұл роман 1925 жылы "Сандитон" деген атпен жарық көрді), он екі тарауын аяқтап, 1817 жылдың наурыз айының ортасында, мүмкін ауруына байланысты, жұмысын тоқтатты. Тодд Сандитон романының басты кейіпкері Диана Паркерді "энергиялы науқас" деп сипаттайды. Роман ішінде Остин гипохондриктерді сынайды, және ол кейіпкерді "сарысулы" деп сипаттаса да, романды тастағаннан кейін бес күн өткен соң өзінің "барлық түрлі түске" еніп, "көбінесе диванда" жатқанын жазды. Ол 18 наурыз 1817 жылы қаламды қойып, осы туралы жазба жасады.

Өлгеннен кейін жариялау

Остин 1817 жылғы шілдеде қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай ішінде Кассандра, Генри Остин және Мюррей «Қамығу» және «Нортангер аббаттығы» жинағын жариялауға уағдаласты. Генри Остин 1817 жылғы желтоқсанда жазылған өмірбаяндық хабарламаға үлес қосты, онда оның әпкесі алғаш рет романның авторы ретінде таныстырылды. Томалин оны «шынайы махаббатпен және ұқыппен жазылған мақтау» деп сипаттайды. Сату бір жыл бойы жақсы болды – 1818 жылдың соңында тек 321 дана сатылмаған күйде қалды. Остиннің алты романы 1820 жылдары Англияда қайта басылмаса да, жеке және айналымды кітапханалардағы көшірмелер арқылы оқырман назарынан тыс қалған жоқ. Остиннің ерте жанкүйерлері болды. Оны кейіпкер ретінде пайдаланған алғашқы көркем шығарма (қазіргі уақытта оны нақты тұлға туралы көркем әдебиет деп атауға болады) 1823 жылы «The Lady's Magazine» журналының редакторына жолданған хатта жарияланды. Онда Остиннің генийіне сілтеме жасалып, болашақ авторлардың оның қабілеттеріне қызғанышпен қарағаны айтылады. 1832 жылы Ричард Бентли оның барлық романдарының қалған авторлық құқықтарын сатып алып, келесі қыста өзінің «Стандартты романдар» сериясының бір бөлігі ретінде бес суретпен толықталған томды жариялады. 1833 жылғы қазан айында Бентли оның шығармаларының алғашқы жинағын шығарды. Содан бері Остиннің романдары үздіксіз басылып келеді.

Жанр мен стиль

Остиннің шығармалары 18 ғасырдың екінші жартысындағы сентименталды романдарды сынайды және 19 ғасырдағы әдеби реализмге көшудің бір бөлігі болып табылады. Оливер Макдонаг «Сенім мен сезім» романының ағылшын помещиктер отбасындағы «алу мен жұмсау» деп аталатын жағдайды егжей-тегжейлі және дәл бейнелегендіктен, «алғашқы ағылшын реалистік романы болуы мүмкін» дейді. 20 ғасырдың ортасында әдеби сыншылар Ф.Р. Ливис және Ян Уотт оны Ричардсон мен Филдинг дәстүріне жатқызды, екеуі де ол олардың «ирония, реализм және сатира дәстүрін екеуінен де артық авторды қалыптастыру үшін қолданды» деп санайды. Уолтер Скотт Остиннің «көбінесе заманауи көркем әдебиеттің әдепсіз сенсациялықтығына қарсы тұруын» атап өтті – «суарналы жерлер мен айналым кітапханаларының тұрақты сұранысын қанағаттандыратын уақытша туындылар». Дегенмен, оның осы жанрлармен қарым-қатынасы күрделі, «Нортангер аббаттығы» мен «Эмма» романдары оны көрсетеді. Ол готикалық көркем әдебиетті толығымен жоққа шығармайды: керісінше, ол оқиға орындарын және жағдайларын өзгертеді, сондықтан қаһарман әлі де тұтқындалған, бірақ оның тұтқындалуы күнделікті және нақты – реттелген әдептер мен балуан залының қатаң ережелері. «Сенім мен сезім» романында Остин негізгі сентименталды көркем әдебиетке қарағанда күрделі кейіпкерлерді ұсынады, сыншы Кеймердің пікірінше, ол бұл роман танымал сентименталды көркем әдебиеттің пародиязы болғанымен, «Мэриан өзінің сентименталдық қимылдарында есептік әлемге әйелдің қиындықтарына өте орынды айқаймен жауап береді». Ричардсонның «Памела» романы, сентименталды романның прототипі, әйелдердің күйеуді таңдау құқығы пайда бола бастаған, бірақ әлеуметтік конвенциялармен шектелген уақытта жазылған, бақытты аяқталатын дидактикалық махаббат тарихы. Остин Ричардсонның хаттар стилін қолданған, бірақ әңгімелеудің икемділігі оның реализміне көбірек септігін тигізді, әр әңгіме мен қозғалыстың маңызы зор. Аңыз стилі еркін тікелей сөйлеуді пайдаланады – ол ағылшын романистерінің алғашқысы болды, ол осылайша кейіпкердің ойларын оқырманға тікелей жеткізе алады, бірақ әлі де аңтарту бақылауын сақтайды. Стиль авторға баяндаушының дауысы мен құндылықтары мен кейіпкерлердің арасында сөзді өзгертуге мүмкіндік береді. Ғалым Мэри Ласселс Остиннің сөйлеуге және диалогқа құлағының жеткенін айтады: «Жейн Остин сияқты кейіпкерлерінің сөздері мен ойларына мұқият назар аударатын романистер аз». Фрагментарлық сөйлеу сияқты әдістер кейіпкердің мінез-құлқын және оның реңкін көрсетеді; «әлеуметтік айырмашылықтарды көрсету үшін сөздіктің орнына синтаксис пен сөз тіркестері» қолданылады. Диалог кейіпкердің көңіл-күйін көрсетеді – ренжіс, ашу, қуаныш – әрқайсысы әртүрлі және көбінесе сөйлем құрылымының әртүрлі үлгілері арқылы қарастырылады. Элизабет Беннет Дарсиді қабылдамағанда, оның қатал сөзі мен күрделі сөйлем құрылымы оның жараланғанын көрсетеді: «Мен сізбен танысқаннан бастап, тіпті бірінші сәттен бастап, сіздің мінез-құлқыңыз мені сіздің мақтандығыңызға, өзімшілдігіңізге және басқалардың сезімдерін жек көруіңізге толық сендірді, бұл кейіннен орын алған оқиғалар осыншалықты қозғалмайтын жеккөрушілікке негізделген наразылықтың негізін құрады. Мен сізді бір ай бұрын ғана білген едім, сіз мені ең соңғы адамсыздай сезіндім». Остин сюжеттері әйелдердің әлеуметтік мәртебе мен экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін некеге тәуелділігін көрсетеді. Өнер түрі ретінде 18 ғасыр романы 19 ғасыр романдарының маңыздылығына ие болмады, онда романдар «өмірде маңызды нәрселерді талқылау мен ауаны таратудың табиғи құралы» ретінде қарастырылды. Сыншы Джон Бейлидің айтуынша, Остин кейіпкерлерінің психикасына тым терең бойламай, оларды ұнатады және оларды әзіл-қалжыңмен толтырады. Ол оның ақыл-ойы мен ирониясының қайнар көзі – комедияның «өмірді құтқаратын рақым» деген көзқарасы. Остиннің атақ-даңқының бір бөлігі оның тарихи және әдеби мәніне негізделген, ол – ұлы комик романдарды жазған алғашқы әйел. Сэмюэл Джонсонның ықпалы айқын, өйткені ол оның «өмірді бейнелейтін және қуанышқа бөлейтін» жазу туралы кеңесін қабылдайды. Оның әзіл-сықағы оның кішіпейілділігі мен артықшылықты сезінбеуінен туындайды, бұл оның ең табысты кейіпкерлеріне, мысалы, Элизабет Беннетке, өмірдің қарапайымдықтарынан асып түсуге мүмкіндік береді, бұл ақымақ кейіпкерлер тым көп сіңіріледі. Көбінесе романдардың моральдық сабақтарына назар аударылатын. Сол кездегі әйгілі романист сэр Уолтер Скотт 1815 жылы «Эмма» романына анонимді түрде сын-пікір жазды, оны сол кездегі жаман романдар жанрын қорғау үшін пайдаланды және Остин реализмін мақтады – «өмірдегідей табиғаттан көшіру өнері және оқырманға ойдан шығарылған әлемнен керемет көріністерді емес, оның төңірегінде күнделікті болып жатқан нәрселердің нақты және керемет бейнесін ұсыну». Басқа маңызды ерте сын-пікір 1821 жылы Ричард Уэтлиге жатқызылды. Алайда, Уэтли өзінің автор екенін жоққа шығарды, бұл сын-пікір Остин мен Гомер және Шекспир сияқты танымал жазушылардың арасында ұсыныс пішінді салыстырулар жасады және оның аңтарту сапаларын мақтады. Скотт пен Уэтли 19 ғасырдағы Остин сын-пікірінің барлық келесілері үшін үлгі болды.

Austen's works implicitly critique the sentimental novels of the second half of the 18th century and are part of the transition to 19th century literary realism. efn|Oliver MacDonagh says that Sense and Sensibility "may well be the first English realistic novel" based on its detailed and accurate portrayal of what he calls "getting and spending" in an English gentry family. In the mid 20th century, literary critics F. R. Leavis and Ian Watt placed her in the tradition of Richardson and Fielding; both believe that she used their tradition of "irony, realism and satire to form an author superior to both". Walter Scott noted Austen's "resistance to the trashy sensationalism of much of modern fiction—'the ephemeral productions which supply the regular demand of watering places and circulating libraries'". Yet her relationship with these genres is complex, as evidenced by Northanger Abbey and Emma. Nor does she completely denigrate Gothic fiction: instead she transforms settings and situations, such that the heroine is still imprisoned, yet her imprisonment is mundane and real—regulated manners and the strict rules of the ballroom. In Sense and Sensibility Austen presents characters who are more complex than in staple sentimental fiction, according to critic Keymer, who notes that although it is a parody of popular sentimental fiction, "Marianne in her sentimental histrionics responds to the calculating world with a quite justifiable scream of female distress." Richardson's Pamela, the prototype for the sentimental novel, is a didactic love story with a happy ending, written at a time women were beginning to have the right to choose husbands and yet were restricted by social conventions. Austen attempted Richardson's epistolary style, but found the flexibility of narrative more conducive to her realism, a realism in which each conversation and gesture carries a weight of significance. The narrative style utilises free indirect speech—she was the first English novelist to do so extensively—through which she had the ability to present a character's thoughts directly to the reader and yet still retain narrative control. The style allows an author to vary discourse between the narrator's voice and values and those of the characters. Austen had a natural ear for speech and dialogue, according to scholar Mary Lascelles: "Few novelists can be more scrupulous than Jane Austen as to the phrasing and thoughts of their characters." Techniques such as fragmentary speech suggest a character's traits and their tone; "syntax and phrasing rather than vocabulary" is utilised to indicate social variants. Dialogue reveals a character's mood—frustration, anger, happiness—each treated differently and often through varying patterns of sentence structures. When Elizabeth Bennet rejects Darcy, her stilted speech and the convoluted sentence structure reveals that he has wounded her:

From the very beginning, from the first moment I may almost say, of my acquaintance with you, your manners impressing me with the fullest belief of your arrogance, your conceit, and your selfish disdain of the feelings of others, were such as to form that the groundwork of disapprobation, on which succeeding events have built so immovable a dislike. And I had not known you a month before I felt that you were the last man in the world whom I could ever be prevailed on to marry. Austen's plots highlight women's traditional dependence on marriage to secure social standing and economic security. As an art form, the 18th century novel lacked the seriousness of its equivalents from the 19th century, when novels were treated as "the natural vehicle for discussion and ventilation of what mattered in life". Rather than delving too deeply into the psyche of her characters, Austen enjoys them and imbues them with humour, according to critic John Bayley. He believes that the well spring of her wit and irony is her own attitude that comedy "is the saving grace of life". Part of Austen's fame rests on the historical and literary significance that she was the first woman to write great comic novels. Samuel Johnson's influence is evident, in that she follows his advice to write "a representation of life as may excite mirth". Her humour comes from her modesty and lack of superiority, allowing her most successful characters, such as Elizabeth Bennet, to transcend the trivialities of life, which the more foolish characters are overly absorbed in. most often focused on the moral lessons of the novels. Sir Walter Scott, a leading novelist of the day, anonymously wrote a review of Emma in 1815, using it to defend the then disreputable genre of the novel and praising Austen's realism, "the art of copying from nature as she really exists in the common walks of life, and presenting to the reader, instead of the splendid scenes from an imaginary world, a correct and striking representation of that which is daily taking place around him". The other important early review was attributed to Richard Whately in 1821. However, Whately denied having authored the review, which drew favourable comparisons between Austen and such acknowledged greats as Homer and Shakespeare, and praised the dramatic qualities of her narrative. Scott and Whately set the tone for almost all subsequent 19th century Austen criticism.

19 ғасыр

Остиннің романдары романтика мен Виктория дәуірінің "жазудағы күшті эмоцияны дыбыс пен түстердің жарқын бейнесі арқылы растау" деген талаптарына сай келмегендіктен, 19 ғасырдағы кейбір сыншылар Чарльз Диккенс пен Джордж Элиоттың туындыларын жоғары бағалады. Уолтер Скоттың позитивті бағасына қарамастан, Остиннің еңбектері романтикалық элитаның басым эстетикалық қағидаларын ұстанатындарды қамқорлыққа алмады. Оның романдары 1830 жылдардан бастап Ұлыбританияда қайта басылып, тұрақты түрде сатылды. Остиннің алты кітабы баспагер Ричард Бентлидің «Стандартты романдар» сериясының канонына еніп, олардың мәртебесін арттырды. Бұл серияда ол «жаңашыл романшылар мектебінің негізін қалаушы» деп аталды және гений деп мойындалды. Остинді алғашқы рет француз сыншысы Филарет Шаслес 1842 жылғы эссесінде екі сөйлеммен жалықтыратын, еліктейтін және мазмұны жоқ жазушы деп сипаттады. Остиннің француз тіліне алғашқы дәл аудармасы 1899 жылы Феликс Фенеонның «Нортангер аббаттығын» «Кэтрин Морланд» деп аударғанда жасалды. Философ және әдеби сыншы Джордж Генри Льюз 1840 және 1850 жылдары бірнеше құштар мақалалар жариялады. Ғасырдың соңында романшы Генри Джеймс Остинді бірнеше рет мақұлдап, бірде оны Шекспир, Сервантес және Генри Филдингпен бірге «өмірдің көркем суретшілері» қатарына қойды. Джеймс Эдвард Остин Лидің 1869 жылы жарық көрген «Джейн Остин туралы естеліктер» кітабы Остиннің өмірбаянын «құрметті тая Джейн» – ізгі мінезді бойжеткен ретінде кең жұртшылыққа таныстырды. «Естеліктердің» жарық көргені Остин романдарының тағы бір рет қайта басылуына түрткіс болды. 1883 жылы жаңа басылымдар шықты, одан кейін әдемі суреттелген басылымдар мен коллекционерлік жинақтар тез арада пайда болды. Автор және сыншы Лесли Стивен 1880 жылдары Остинға деген танымал құштарлықты «остинбояздылық» деп сипаттады. 20 ғасырдың басында Джейншілдердің зиялы тобы Остиннің танымал болуына қарсы шығып, олардың терең бағалауларын көпшіліктің қарапайым құштарлығынан ажыратты. Жауап ретінде Генри Джеймс Остинге деген «алданып бауырсақталған құштарлықты» айыптады, бұл Остиннің «ішкі құндылығы мен қызығушылығынан» асып түсетін қоғамдық қызығушылықтың өрбуі еді. Американдық әдеби сыншы А. Уолтон Лиц 19 және 20 ғасырлардағы «анти-джейниттер» Марк Твен, Генри Джеймс, Шарлотта Бронте, Д.Х. Лоуренс және Кингсли Амистен құралған қуатты әдеби отряд екенін, бірақ «әр жағдайда жағымсыз пікір тек сыншының ерекше шектеулерін немесе ерекшеліктерін көрсетеді, ал Джейн Остин өзгеріссіз қалады» деп атап өтті.

Because Austen's novels did not conform to Romantic and Victorian expectations that "powerful emotion [be] authenticated by an egregious display of sound and colour in the writing", some 19th century critics preferred the works of Charles Dickens and George Eliot. Notwithstanding Walter Scott's positivity, Austen's work did not win over those who preferred the prevailing aesthetic values of the elite Romantic zeitgeist. Her novels were republished in Britain from the 1830s and sold steadily. Austen's six books were included in the canon making Standard Novels series by publisher Richard Bentley, which increased their stature. That series referred to her as "the founder of a school of novelists" and called her a genius. The first French critic who paid notice to Austen was Philarète Chasles in an 1842 essay, dismissing her in two sentences as a boring, imitative writer with no substance. Austen was not widely appreciated in France until 1878, The first accurate translation of Austen into French occurred in 1899 when Félix Fénéon translated Northanger Abbey as Catherine Morland. Philosopher and literary critic George Henry Lewes published a series of enthusiastic articles in the 1840s and 1850s. Later in the century, novelist Henry James referred to Austen several times with approval, and on one occasion ranked her with Shakespeare, Cervantes, and Henry Fielding as among "the fine painters of life". The publication of James Edward Austen Leigh's A Memoir of Jane Austen in 1869 introduced Austen's life story to a wider public as "dear aunt Jane", the respectable maiden aunt. Publication of the Memoir spurred another reissue of Austen's novels. Editions were released in 1883 and fancy illustrated editions and collectors' sets quickly followed. Author and critic Leslie Stephen described the popular mania that started to develop for Austen in the 1880s as "Austenolatry". Around the start of the 20th century, an intellectual clique of Janeites reacted against the popularisation of Austen, distinguishing their deeper appreciation from the vulgar enthusiasm of the masses. In response, Henry James decried "a beguiled infatuation" with Austen, a rising tide of public interest that exceeded Austen's "intrinsic merit and interest". The American literary critic A. Walton Litz noted that the "anti Janites" in the 19th and 20th centuries comprised a formidable literary squad of Mark Twain, Henry James, Charlotte Brontë, D. H. Lawrence and Kingsley Amis, but in "every case the adverse judgement merely reveals the special limitations or eccentricities of the critic, leaving Jane Austen relatively untouched".

Қазіргі заманғы

Остиннің туындылары көптеген ғалымдарды қызықтырды. Остин туралы алғашқы диссертация 1883 жылы Гарвард университетінің студенті Джордж Пеллев жариялады. Тағы бір академиялық талдау 1911 жылы Оксфордтық Шекспир зерттеушісі А. К. Брэдлидің мақаласынан алынған. Ол Остиннің романдарын «ерте» және «кейінгі» туындыларға бөлді, бұл жіктеме әлі күнге дейін ғалымдар қолданып келеді. Францияда Остинге арналған алғашқы академиялық кітап – Пол мен Кейт Рейгтің «Джейн Остин» (1914) еңбегі болды, олар француз сыншылары мен оқырмандарының Остинді неге қастерлеу керектігін түсіндіруге тырысты. 1939 жылы Мэри Ласселлдің «Джейн Остин және оның өнері» атты кітабы жарық көргеннен кейін Остин туралы академиялық зерттеулер кеңінен дамыды. Ласселл Остин оқыған кітаптарды және олардың оның туындыларына тигізген әсерін талдап, Остиннің стилін және «баяндау өнерін» мұқият зерттеді. Академиктердің Остинді бағалауды күрделі теориялармен жасырып отырғанына алаңдаушылық туды, бұл пікірталас әлі де жалғасуда. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Остинге қатысты түрлі сындық көзқарастар пайда болды, оның ішінде феминистік теория және, ең көп дау тудырғаны – постколониалдық теория. Остиннің танымалдылығы, әсіресе қазіргі заманғы «Джейншілдер» мен академиялық бағалаулар арасындағы қашықтық артты. 1994 жылы әдебиет сыншысы Харольд Блум Остинді барлық уақыттағы ең ұлы батыс жазушыларының қатарына қосты. Қытай Халық Республикасында 1949 жылдан кейін Остиннің туындылары тым жеңілтек деп есептелді, сондықтан 1966–69 жылдардағы Мәдени революция кезінде Остинге «британдық буржуазиялық империалист» деген айып тағылып, тыйым салынды. 1970 жылдардың соңында Остиннің шығармалары Қытайда қайта басылғанда, оның танымалдылығы биліктің өкілдерін қызықтырды, себебі адамдар кітапты көңіл көтеру үшін оқитынын, саяси білім алу үшін емес екенін түсіну қиын болды. Қазіргі заманғы пікірсайыстардың бірінде консервативті американдық профессор Джин Коппель либералды әдебиет студенттерінің наразылығын тудырып, Остин мен оның отбасы «толыққанды торилер» екенін, яғни либералды вигтерге қарсы консерваторлар екенін айтты. Клаудия Джонсон мен Молли Сандок сияқты бірнеше феминист авторлар Остинді өздерінің идеологиялық мақсаттары үшін пайдаланбақ болғанмен, Коппель әртүрлі адамдар әдебиет туындысына әртүрлі субъективті реакциялар білдіретінін, бұл туралы философ Ханс Георг Гадамер түсіндіргенін атап өтті. Остин туындыларының әртүрлі интерпретациялары мәтіндік және тарихи талдауға негізделген жағдайда бірдей құнды болуы мүмкін: Остинді Регенттік дәуірдегі қоғамды сынға түсетін феминист ретінде де, оның құндылықтарын сақтайтын консерватор ретінде де қарастыруға болады.

Austen's works have attracted legions of scholars. The first dissertation on Austen was published in 1883, by George Pellew, a student at Harvard University. Another early academic analysis came from a 1911 essay by Oxford Shakespearean scholar A. C. Bradley, who grouped Austen's novels into "early" and "late" works, a distinction still used by scholars today. The first academic book devoted to Austen in France was Jane Austen by Paul and Kate Rague (1914), who set out to explain why French critics and readers should take Austen seriously. With the publication in 1939 of Mary Lascelles' Jane Austen and Her Art, the academic study of Austen took hold. Lascelles analyzed the books Austen read and their influence on her work, and closely examined Austen's style and "narrative art". Concern arose that academics were obscuring the appreciation of Austen with increasingly esoteric theories, a debate that has continued since. The period since World War II has seen a diversity of critical approaches to Austen, including feminist theory, and perhaps most controversially, postcolonial theory. The divide has widened between the popular appreciation of Austen, particularly by modern Janeites, and academic judgements. In 1994, literary critic Harold Bloom placed Austen among the greatest Western writers of all time. In the People's Republic of China after 1949, writings of Austen were regarded as too frivolous, and thus during the Chinese Cultural Revolution of 1966–69, Austen was banned as a "British bourgeois imperialist". In the late 1970s, when Austen's works was re published in China, her popularity with readers confounded the authorities who had trouble understanding that people generally read books for enjoyment, not political edification. In a typical modern debate, the conservative American professor Gene Koppel, to the indignation of his liberal literature students, mentioned that Austen and her family were "Tories of the deepest dye", i. e. Conservatives in opposition to the liberal Whigs. Although several feminist authors such as Claudia Johnson and Mollie Sandock claimed Austen for their own cause, Koppel argued that different people react to a work of literature in different subjective ways, as explained by the philosopher Hans Georg Gadamer. Thus competing interpretations of Austen's work can be equally valid, provided they are grounded in textual and historical analysis: it is equally possible to see Austen as a feminist critiquing Regency era society and as a conservative upholding its values.

Бейімделулер

Остиннің романдарының нәтижесінде, жұмсақ порнографиядан фантастикаға дейін, жалғаулар, преквелдер және түрлі бейімдеулер жасалды. 19 ғасырдан бастап оның отбасы мүшелері оның аяқталмаған романдарына қорытындылар жариялады, ал 2000 жылға қарай 100-ден астам баспаға түскен бейімдеулер болды. Остиннің алғашқы драмалық бейімделуі 1895 жылы жарық көрді – Розина Филиппидің «Джейн Остин романдарынан дуэттер мен көріністер: үйлену бөлмесі үшін құрастырылған және бейімделген» еңбегі. Филиппи сондай-ақ алғашқы кәсіби сахналық бейімдеу, «Беннеттер» (1901) үшін де жауапты болды. Алғашқы фильм 1940 жылы MGM студиясында түсірілген Лоуренс Оливье мен Грир Гарсон жұлдыздығымен «Гордость и предубеждение» болды. 1970 және 1980 жылдары BBC телеарнасында шыққан драмалар Остиннің сюжеттеріне, кейіпкерлеріне және оқиға орындарына мұқият ұстануға тырысты. Британдық сыншы Роберт Ирвин, 1940 жылғы «Гордость и предубеждение» нұсқасынан бастап, Остин романдарының американдық кинодағы бейімдеулерінде әлеуметтік жіктердің жұмсақ түрде төмендетіліп көрсетілетінін, ал Остин бейнелеген Регенттік Англия қоғамы, жер мен әулет атының ежелгілігіне негізделген иерархияға құрылған, американдықтардың толығымен қабылдай алмайтын қоғам екенін атап өтті. 1995 жылдан бастап көптеген Остин бейімдеулері пайда болды, соның ішінде Анг Лидің «Ақыл мен сезім» фильмі (оны үшін сценарист және актриса Эмма Томпсон «Оскар» сыйлығын жеңіп алды) және Би-Би-Сидің өте танымал «Гордость и предубеждение» телесериалы (басты рөлдерде Женифер Эле мен Колин Ферт). 2005 жылы Джо Райт режиссерлік еткен және Кейра Найтли мен Мэтью Макфадиен жұлдыздығымен түсірілген «Гордость и предубеждение» фильмінен кейін 2007 жылы ITV телеарнасы «Мансфилд Парк», «Нортангер аббаттығы» және «Келісім» туындыларын ұсынды, ал 2016 жылы Кейт Беккинсейлдің леди Сьюзан рөлінде ойнаған «Сүйіспеншілік және достық» фильмі, Остинның «Сүйіспеншілік» атты туындысының фильмдік нұсқасы жарық көрді.

Құрметтер

2013 жылы Остиннің шығармалары "Гордость и предубеждение" кітабының екі жүз жылдығын мерекелеу үшін "Royal Mail" баптасы шығарған Ұлыбритания пошта маркаларында бейнеленді. Остин 2017 жылы айналымға енгізілген Англия банкінің 10 фунт стерлингтік банкнотасында бейнеленген, ол Чарльз Дарвиннің орнына келді. 2017 жылдың шілдесінде оның қайтыс болғанына 200 жыл толуына орай Джейн Остиннің мүсіні Гэмпшир графтығының Басингсток қаласында орнатылды.