Кіріспе
1861 жылы Эллен Вудтың романы «Ист Линн» – 1861 жылы Эллен Вудтың, Mrs Henry Wood псевдонимімен жазған, ағылшын сенсациялық романы. Виктория дәуіріндегі ең көп сатылған кітаптардың бірі, ол көбінесе ізбасарлық және екіұстаздыққа негізделген күрделі және қисынсыз сюжетімен есте қалады. Романның көптеген сахналық және киноға бейімделулері жасалған. Көп цитата келтірілетін «Кетті! Мені ешқашан ана деп шақырмады!» (вариант: «Өлді! Өлді! Мені ешқашан ана деп шақырмады!») деген сөздер кітапта кездеспейді; екі вариант та кейінірек жасалған сахналық бейімделулерден алынған. Кітап алғаш рет 1860 жылдың қаңтарынан 1861 жылдың қыркүйегіне дейін «The New Monthly Magazine» журналында бөлім-бөлім жарияланып, 1861 жылдың 19 қыркүйегінде үш томдық роман ретінде жарық көрді.
East Lynne is an English sensation novel of 1861 by Ellen Wood, writing as Mrs Henry Wood. A Victorian best seller, it is remembered chiefly for its elaborate and implausible plot, centring on infidelity and double identities. There have been numerous stage and film adaptations. The much quoted line "Gone! And never called me mother!" (variant: "Dead! Dead! And never called me mother!") does not appear in the book; both variants come from later stage adaptations. The book was originally serialised in The New Monthly Magazine between January 1860 and September 1861, being issued as a three volume novel on 19 September 1861.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Леди Изабель Вэйн, әдемі және нәзік жас әйел, сүйікті әкесінің күрт қайтысынан қатты қайғыға батып, күйзеледі; графтық атақ және барлық мүлік алыс туысына өтеді, Изабельді үйсіз және қаражатыз қалмай қалдырады. Басқа амал қалмағандықтан, ол бұрынғы үйін – "Ист-Линн" – сатып алған еңбекқор заңгер Арчибальд Карлайлға тұрмысқа шығады. Алайда, Карлайлдың үлкен әпкесі Корнелия "Ист-Линн" үйіне көшіп келеді; ол бұл некені жек көреді және үй шаруасын өз қолына алып, Изабельдің өмірін тойынсыз етеді. Карлайл бұрын жергілікті Барбара Хейр атты әйелмен дос болған, ол оған үйленуді үміттенген. Олардың қарым-қатынасына күдікпен қараған Изабель күйеуі мен нәресте балаларын тастап, аристократ, бірақ кедей капитан Фрэнсис Левисонмен бірге қашып кетеді. Бірақ Левисонмен шетелде болғаннан кейін, Изабель оның өзінен туған заңсыз баласына қарамастан, оған үйлену ниеті жоқ екенін түсінеді. Ол оны тастап кетеді. Изабельдің туысы Лорд Маунт Северн Еуропаға келіп, оған көмек көрсетуді ұсынады. Ол күйеуінің оған опасыздық жасамағанын біледі. Англияға қайтып келе жатқанда пойыз апатына ұшырайды: Изабельдің сәбиі қаза болады, ал Изабель ауыр жарақат алып, қайтыс болған деп хабар тарайды. Изабель, сыртқы түрін өзгертіп, жаңа есіммен бұрынғы күйеуі мен оның жаңа әйелі (Барбара Хейр) үйінде гувернант болып жұмыс істейді, осылайша балаларына жақын болуға мүмкіндік алады. Бірақ бұл жағдай үлкен қайғыға айналады, өйткені кішкентай Уильям туберкулезден көз жұмады. Карлайл Парламентке сайлауға түседі, сондай-ақ Изабельді азғынға салған сэр Фрэнсис Левисон да. Көрінетіндей, Левисон Торн деген атпен мистер Хэллихонды өлтірген. Бірақ Барбараның ағасы Ричард Хейр бұл қылмысқа жалған айыпталған және қашып жүреді. Ақыры шындық ашылып, Хэллихонның қызы Афидің қатысуымен драмалық сот процесі өтеді. Өзін жасыру үшін сыртқы бейне жасаудың (көк көзілдірік тағып, шетелдік акцентпен сөйлеу) және күйеуінің өмірімен жалғасқанын үнемі еске түсіру Изабельді физикалық жағынан әлсіретеді. Өлім төсегінде ол бәрін Карлайлға айтады, ол оны кешіреді.
Бейімделулер
Сахна, радио, фильмдер және теледидар үшін бірнеше бейімделулер жасалған. «Шығыс Линн» пьесасы көп рет сахналаған; пьеса соншалықты танымал болды, тіпті театр труппалары кепілді кіріс табу үшін оны жиі қойды. Бұл фразаны тиімді пайдалану 1936 жылғы «Жамандалған әйел» фильмінің 59:10 минутында байқалады. Сценада Глэдис (Жан Харлоу рөлінде) Хаггертимен (Спенсер Трейси рөлінде) ашық машинада келеді. Ол Конни Алленбериді (Мирна Лой рөлінде) Чендлермен (Уильям Пауэлл рөлінде) ұятты жағдайда суреттеу арқылы алдауға тырысатын көріністі жаттықтырып жатыр. Әдейілеп артық ойын көрсете отырып, ол дейді: «Конни Алленбери, сен менің өмірімдегі жалғыз сүйген нәрсені тартып алдың. Менің күйеуім!» Содан кейін ол Хаггертиге бұрылып, бейжай түрде сұрайды: «Қалай болды?» «Тамаша», - деп сарказммен жауап береді ол. «Келесі аптада – «Шығыс Линн»!»
Сахнаға бейімделу
Роман алғаш рет 1861 жылы Нью-Йоркте «Эдит, немесе графтың қызы» деген атпен қойылды. 1926 жылы Джеймс Лайт режиссерлік еткен Бродвейде қайта қойылды.
1913 жылғы фильм
Кітаптың көптеген нұсқалары үнсіз фильм түрінде жасалды, оның ішінде 1913 жылғы фильм де бар.
1916 жылғы фильм
1916 жылы Теда Бара бас рөлде ойнаған тағы бір фильм жасалды.
1922 жыл
1922 жылы актер және көрсетуші Чарльз Хардидің режиссерлігімен алты жыл өткен соң австралиялық фильм жасалды.
1925 жылғы фильм
1925 жылы Альма Рубенс, Эдмунд Лоу, Лу Тельген және Лесли Фентон бас рөлдерде ойнаған тағы бір нұсқасы экранға шықты.
1930 жылғы фильм
Лесли Халливелл "Халливеллдің кино нұсқауының" 7-ші басылымында (325-бет) 1930 жылғы "Ex Flame" (Нил Гамильтонның басты рөлін ойнаған) толық метражды фильмі "көңіл көтеруге арналған, бірақ қарама-қарсы әсер беретін" ("Unintentional laughs") "жаңартылған нұсқа" екенін айтты. Ол Variety журналының сол кездегі рецензиясын "әйелдерге арналған жұмсақ мазмұн" ("Mush stuff for the women") деп келтірді.
1931 жылғы фильм
"Ист-Линн" фильмінің нұсқасы 1931 жылы "Үздік фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Фильм Том Барри мен Брэдли Кингтің романы негізінде жасалған және Фрэнк Ллойд режиссерлік еткен. Фильмде Энн Хардинг, Клайв Брук, Конрад Найгел және Сесилия Лофтус бас рөлдерде ойнаған мелодрама. Бүгінгі таңға дейін фильмнің тек бір ғана көшірмесі сақталған. Ал сценарий Арлин де Хаас тарапынан романға бейімделген.
1952 жылғы фильм
1952 жылғы «Тай Уллам» фильмі – «Ист Линн» фильмінің тамил тіліне аудармасы.
Теледидар
1970 жылдары Лидстегі "The City Varieties" театрынан теледрама көрсетілді, көрермендердің барлығы Виктория дәуірінің киімдерін киген, ал Королева Виктория Корольдік ложада отырды. "Жақсы ескі күндер" бағдарламасының танымал жүргізушісі Леонард Сакс шараны ұсынды. Оқиға 1982 жылы түсірілді, бұл Би-би-си жасаған, Мартин Шоу, Джемма Крейвен, Лиза Эйххорн, Джейн Ашер, Аннет Кросби және Тим Вудвардтардың қатысуымен телефильм болды.
Радио
1939 жылы Австралияда Куини Эштон (Леди Изабель рөлінде) және Рональд Морс (Франсис Левисон рөлінде) қатысқан радиосериал жасалды. Майкл Бэйкуэлл BBC Radio 4 үшін жеті бөлімді радиоқойылым дайындады, Розмари Лич миссис Вуд рөлінде баяндады, ол алғаш рет 1987 жылы эфирге шықты.
Басқа бейімделулер
Әңгіменің ең көкейкеш аспектілері уақытқа сай келмей қалғанда, бірнеше пароди́ялар мен бурлесктер жасалды, соның ішінде Перл Уайтпен «Бугвиллдегі Шығыс Линн» (1914), Мак Сеннеттің «Вариациялармен Шығыс Линн» (1917) және 1931 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық сарбаздардың әңгіменің бурлеск нұсқасын сахналаған «Батыс майдандағы Шығыс Линн» комедиясы. Кейбір зерттеушілер романның «буржуазиялық еркектікке тән кемшіліктерді айқын көрсететінін» дәлелдейді. Басқа сыншылардың арасында XIX ғасырдың соңындағы ағылшын жазушысы Джордж Гиссинг бар. Ол 1898 жылдың наурыз айында Римде болғанда кітапты оқып, күнделігіне «өз түрінде жаман кітап емес» деп жазған. Бұл пьесаны көп рет қойған актер және театр директоры Тод Слотхер ең практикалық бағаны берген шығар. Норман Картер «Тод» Слотхер былай деп жазды: «Бұл дәуірде басқа ешбір пьеса осылайша жамандалмаған, осылайша сықаққа алынған, осылайша мазақ етілмеген және осылайша тұрақты түрде көп ақша тапқан емес».
Мұра
Миссури штатындағы Ист-Линн қаласы осы романның атымен аталып кеткен.